1. Τῷ δ’ ἑπομένῳ χειμῶνι κατὰ τὸ ἔτος τῆς ὑπατείας Γναΐου ΙΙομπηΐου καὶ Μάρκου Κράσσου οἱ Οὐσιπετεῖς Γερμανοὶ καθὼς καὶ οἱ Τέγχθεροι μετὰ μεγάλου πλήθους ἀνδρῶν διέβησαν τὸν Ῥῆνον ὄχι μακρὰν ἀπὸ τῆς θαλάσσης, εἰς ἣν ἐμβάλλει ὁ Ῥῆνος. Αἰτία δὲ τῆς διαβάσεως ἦτο, ὅτι ὑπὸ τῶν Σουήβων ἐπὶ πλεῖστα ἔτη ἐνοχλούμενοι ἐπιέζοντο διὰ πολέμου καὶ ἀπεκωλύοντο τῆς γεωργίας. Τὸ ἔθνος τῶν Σουήβων εἶναι πάνυ μέγιστον καὶ πολεμικώτατον πάντων τῶν Γερμανῶν. Λέγεται ὅτι ἔχουσιν ἑκατὸν φυλάς, ἐξ ὧν κατ’ ἔτος ἐξάγουσιν ἐκ τῆς χώρας ἀνὰ χιλίους ἐνόπλους ἑκάστη πρὸς πόλεμον. Οἱ δὲ λοιποὶ οἱ διαμείναντες οἴκοι ἑαυτοὺς καὶ ἐκείνους τρέφουσι. Οὗτοι πάλιν ἀμοιβαίως τῷ ἑπομένῳ ἔτει εἶναι ἐν τοῖς ὅπλοις, ἐκεῖνοι δὲ ἀπομένουσιν οἴκοι. Οὕτως οὔτε ἡ γεωργία οὔτε ἡ γνώσις καὶ ἄσκησις τοῦ πολέμου διακόπτεται. Οὐδόλως δὲ ὑπάρχουσι παρ’ αὐτοῖς ἰδιωτικοὶ καὶ χωριστοὶ ἀγροί, οὔτε ἐπιτρέπεται, πλεῖον ἑνὸς ἔτους νὰ διαμένωσιν ἐν ἑνὶ τόπῳ καλλιεργείας ἕνεκα. Ὡς δ’ ἐπὶ τὸ πολὺ δὲν ζῶσιν ἐκ σίτου, ἀλλὰ κατὰ τὸ μέγιστον μέρος ἐκ γάλακτος καὶ κρέατος τῶν ἀγελῶν καὶ ὡς τὸ πολὺ διατρίβουσιν ἐν τῇ θήρᾳ· ὅπερ καὶ διὰ τὸ εἶδος τῆς τροφῆς καὶ τὴν καθημερινὴν ἐξάσκησιν καὶ ἐλευθερίαν τοῦ βίου (ἐπειδὴ ἐκ παίδων εἰς οὐδεμίαν πειθαρχίαν καὶ ἀγωγὴν συνειθισμένοι οὐδὲν ποιοῦσι παρὰ τὴν θέλησίν των) καὶ τὴν ῥώμην τρέφει καὶ ἄνδρας ἐξαισίους τὸ μέγεθος ἀπεργάζεται. Καὶ πρὸς τούτοις τοιαύτην σκληραγωγίαν ἀπέκτησαν, ὥστε ἐν τόποις ψυχροτάτοις οὐδὲν ἄλλο ἔνδυμα ἔχουσι πλὴν δερμάτων, δι’ ὧν τὴν μικρότητα μέγα μέρος τοῦ σώματος εἶναι γυμνόν, καὶ λούονται ἐν τοῖς ποταμοῖς.

2. Τοὺς δ’ ἐμπόρους εἰσδέχονται παρ’ ἑαυτοῖς μᾶλλον, ἵνα ἔχωσιν εἰς οὓς νὰ πωλῶσιν ὅσα ἐν τῷ πολέμῳ ἤθελον λάβῃ, ἢ διότι ἐπιθυμοῦσι νὰ εἰσάγηται τι παρ’ ἑαυτοῖς. Προσέτι δὲ καὶ τοὺς ἵππους, οὓς οἱ Γαλάται τὰ μάλιστα ἀγαπῶσι καὶ ἀντὶ πλείστων χρημάτων πορίζονται, οἱ Γερμανοὶ εἰσαγομένους δὲν μεταχειρίζονται, ἀλλὰ τοὺς παρ’ αὐτοῖς γεννωμένους μικροὺς καὶ δυσμόρφους διὰ τῆς καθημερινῆς ἐξασκήσεως ἀπεργάζονται καρτερικοὺς τοῦ μεγίστου πόνου. Ἐν δὲ ταῖς ἱππομαχίαις πολλάκις καταπηδῶσιν ἐκ τῶν ἵππων καὶ πεζοὶ μάχονται, καὶ συνείθισαν τοὺς ἵππους νὰ διαμένωσιν ἐν τῷ αὐτῷ ἴχνει, πρὸς τοὺς ὁποίους, ὅτε εἶναι ἀνάγκη, ταχέως ἀναχωροῦσι· κατὰ δὲ τὰ ἔθιμα αὐτῶν οὐδὲν ἄλλο θεωρεῖται αἰσχρότερον ἢ ῥᾳθυμότερον, ἢ νὰ μεταχειρίζεταί τις ἐφίππια. Ὅθεν καὶ ὀλίγιστοι ὄντες τολμῶσι νὰ προσβάλωσιν ὁσουςδήποτε ἱππεῖς μεταχειριζομένους ἐφίππια. Δὲν ἐπιτρέπουσι δὲ καθόλου οἶνος νὰ εἰσάγηται παρ’ αὑτοῖς, διότι φρονοῦσα ὅτι διὰ τούτου μαλάσσονται καὶ ἐκθηλύνονται οἱ ἄνθρωποι πρὸς τοὺς πόνους.

3. Κοινῇ δὲ θεωροῦσιν ὅτι εἶναι μέγιστος ἔπαινος, ὡς εὐρύτατα ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν χώρας νὰ ἐρημῶνται οἱ ἀγροί· διότι διὰ τούτου ἀποδείκνυται, ὅτι πλεῖσται πόλεις δὲν δύνανται νὰ ἀντιστῶσιν εἰς τὴν δύναμιν αὐτῶν. Ὅθεν ἐξ. ἑνὸς μὲν μέρους λέγεται ὅτι μένει ἔρημος ἡ χώρα τετρακισχίλια περίπου καὶ ὀκτακόσια στάδια ἀπὸ τῶν Σουήβων. Πρὸς δὲ τὸ ἕτερον μέρος προσεγγίζουσιν οἱ Οὔβιοι, ὧν ἡ πόλις ὑπῆρξέ ποτε μεγάλη καὶ ἀνθηρά, κατὰ τὴν ἔννοιαν τῶν Γερμανῶν, καὶ εἶναι ὀλίγον ἡμερώτεροι τῶν λοιπῶν ὁμοεθνῶν, διότι οἰκοῦσι παρὰ τὸν Ῥῆνον, καὶ πολὺ συχνάζουσι πρὸς αὐτοὺς ἔμποροι, καὶ αὐτοὶ δέ, ἐπειδὴ εἶναι πλησίον, εἶναι συνειθισμένοι εἰς τὰ Γαλατικὰ ἤθη. Καίτοι δὲ οἱ Σουῆβοι διὰ πολλῶν πολλάκις ἀποπειραθέντες πολέμων δὲν ἡδυνήθησαν νὰ ἐξελάσωσιν αὐτοὺς τῆς χώρας διὰ τὸ μέγεθος καὶ τὴν δύναμιν τῆς πόλεως, ὅμως ἔκαμαν αὐτοὺς φόρου ὑποτελεῖς καὶ πολλῷ ταπεινοτέρους καὶ ἀσθενεστέρους κατέστησαν.

4. Ἐν τῇ αὐτῇ καταστάσει ἦσαν οἱ Οὐσιπετεῖς καὶ οἱ Τέγχθεροι, ὧν ἀνωτέρω ἐμνημονεύσαμεν, οἵτινες ἐπὶ πλεῖστα ἔτη ἀντέστησαν πρὸς τὴν δύναμιν τῶν Σουήβων· ἐπὶ τέλους ὅμως ἐξωσθέντες τῶν ἀγρῶν καὶ εἰς πολλοὺς τόπους τῆς Γερμανίας ἐπὶ τριετίαν περιπλανηθέντες ἔφθασαν πρὸς τὸν Ῥῆνον ταύτας τὰς χώρας ᾤκουν οἱ Μενάπιοι καὶ ἐν ἑκατέρᾳ ὄχθῃ τοῦ ποταμοῦ εἶχον ἀγρούς, οἰκοδομήματα καὶ κώμας, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπελεύσεως τοσούτου πλήθους καταπλαγέντες μετῴκησαν ἐκ τῶν οἰκοδομήματων, τὰ ὁποῖα εἶχον πέραν τοῦ ποταμοῦ, καὶ καταστήσαντες φρουρὰς ἐπὶ τάδε τοῦ Ῥήνου ἀπεκώλυον τοὺς Γερμανοὺς νὰ διαβῶσι. Ἐκεῖνοι δὲ πάντων ἀποπειραθέντες, ἐπειδὴ οὔτε διὰ τῆς βίας ἠδύναντο νὰ προχωρήσωσι διὰ τὴν ἀπορίαν τῶν νεῶν, οὔτε λάθρα νὰ διαβῶσι διὰ τὰς φυλακὰς τῶν Μεναπίων προσεποιήθησαν ὅτι ἐπανέρχονται πρὸς τὰς κατοικίας αὑτῶν καὶ τὰς χώρας, καὶ ὁδὸν τριῶν ἡμερῶν προχωρήσαντες εἰς τὰ ὀπίσω ἐπανῆλθον, καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ διανύσαντες διὰ τοῦ ἱππικοῦ πᾶσαν ταύτην τὴν ὁδὸν προσέβαλον τοὺς Μεναπίους ἀγνοοῦντας καὶ ἀπροσδοκήτους, οἵτινες διὰ τῶν κατασκόπων πληροφορηθέντες περὶ τῆς ἀποχωρήσεως τῶν Γερμανῶν ἄνευ φόβου ἐπανεχώρησαν πέραν τοῦ Ῥήνου εἰς τὰς κώμας των. Φονεύσαντες δὲ αὐτοὺς καὶ καταλαβόντες τὰς ναῦς αὐτῶν, πρὶν ἢ μάθῃ τι ἡ μερὶς τῶν Μεναπίων, ἥτις ἦτο ἐπὶ τάδε τοῦ Ῥήνου, διέβησαν τὸν ποταμὸν καὶ πάντα τὰ οἰκοδομήματα αὐτῶν καταλαβόντες κατὰ τὸ ἐπίλοιπον μέρος τοῦ χειμῶνος ἐτράφησαν διὰ τῶν ἀποταμιευμάτων αὐτῶν.

5. Ταῦτα μαθὼν ὁ Καῖσαρ καὶ φοβούμενος τὴν ἀστασίαν τῶν Γαλατῶν, διότι εἶναι εὐκίνητοι περὶ τὰ βουλεύματα καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον νεωτερίζουσι, ἐνόμισεν ὅτι οὐδὲν πρέπει νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς αὐτούς. Διότι ἴδιον τῆς Γαλατικῆς συνηθείας εἶναι τοῦτο, καὶ τοὺς ὁδοιπόρους νὰ ἀναγκάζωσι καὶ ἄκοντας νὰ ἵστανται, καὶ νὰ ἐξετάζωσι, τί ἕκαστος αὐτῶν περὶ ἑκάστου πράγματος ἤκουσεν ἢ ἔμαθε, καὶ τοὺς ἐμπόρους νὰ περικυκλοῖ ὁ ὄχλος ἐν ταῖς πόλεσι καὶ νὰ ἀναγκάζωσι νὰ ἐξαγγέλλωσιν, ἐκ τίνων χωρῶν ἔρχονται καὶ τίνα πράγματα ἐκεῖ ἔμαθον. Ὑπὸ δὲ τούτων τῶν πραγμάτων καὶ τῶν λόγων παρακινούμενοι πολλάκις περὶ τῶν σπουδαιοτάτων βουλεύονται, δι’ ὃ εἶναι ἀνάγκη εὐθὺς νὰ μετανοῶσι, ἐπειδὴ ὑπηρετοῦσιν εἰς ἀβεβαίους φήμας καὶ οἱ πλεῖστοι κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν πεπλασμένα ἀποκρίνονται.

6. Τὴν συνήθειαν ταύτην γνοὺς ὁ Καῖσαρ, ἵνα μὴ ἐμπέσῃ εἰς δυσχερέστερον πόλεμον, ταχύτερον ἢ ὅπως συνείθιζε ἀπέρχεται πρὸς τὸν στρατόν. Ἐνταῦθα δὲ ἐλθὼν, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὑποπτεύσῃ ὅτι ἤθελον γείνῃ, γενόμενα ἔμαθεν: ὅτι πρεσβεῖαι ἐπέμφθησαν ὑπό τινων πόλεων πρὸς τοὺς Γερμανοὺς καὶ προσεκλήθησαν νὰ ἀποχωρήσωσιν ἀπὸ τοῦ Ῥήνου, καὶ θέλουσι παρασκευασθῇ ὅσα ἤθελον ἀπαιτήσῃ. Ἐκ ταύτης τῆς ἐλπίδος ἀναπεισθέντες οἱ Γερμανοὶ εὐρύτερον περιεφέροντο καὶ ἔφθασαν εἰς τὴν χώραν τῶν Ἐβουρόνων καὶ τῶν Κονδρούσων, οἵτινες εἶναι ὑποτελεῖς τῶν Τρηουΐρων. Ὁ Καῖσαρ λοιπὸν συγκαλέσας τοὺς προκρίτους τῆς Γαλατίας ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ἀποκρύψῃ ὅσα εἶχε μάθῃ, παρηγορήσας δὲ καὶ ἐνθαῤῥύνας αὐτοὺς καὶ ἐπιτάξας ἱππικὸν ἀπεφάσισε νὰ πολεμήσῃ πρὸς τοὺς Γερμανούς.

7. Φροντίσας δὲ περὶ σίτου καὶ ἐκλέξας ἱππεῖς ἤρξατο νὰ πορεύηται πρὸς ἐκείνους τοὺς τόπους, ἐν οἷς ἤκουεν ὅτι ἦσαν οἱ Γερμανοί. Ἐν ᾧ δ’ ἀπεῖχεν ἀπ' αὐτῶν ὀλίγων ἡμερῶν ὁδόν, ἦλθον πρέσβεις παρ’ αὐτῶν, οἵτινες εἶπον τὰ ἑξῆς: Οἱ Γερμανοὶ οὔτε πρότεροι ἐπιφέρουσι πόλεμον κατὰ τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων, οὔτε ὅμως ἀρνοὺνται, ἂν ἤθελον προσβληθῇ, νὰ ἀποκρούσωσι διὰ τῶν ὅπλων τὴν προσβολήν, διότι συνήθεια τῶν Γερμανῶν εἶναι παρὰ τῶν προγόνων παραδεδομένη, κατὰ τῶν ἐπιφερόντων πόλεμον νὰ ἀνθίστανται καὶ νὰ μὴ καθικετεύωσιν αὐτούς. Τοσοῦτον ὅμως λέγουσιν, ὅτι ἦλθον ἄκοντες, ἐξωσθέντες ἐκ τῆς πατρίδος των· ἐὰν δὲ οἱ Ῥωμαῖοι θέλωσι τὴν φιλίαν αὐτῶν, δύνανται νὰ ἦναι χρήσιμοι εἰς αὐτοὺς φίλοι· ὅθεν εἴτε ἀγροὺς εἰς αὐτοὺς ἂς ἀπονείμῃ, εἴτε ἂς ἀφήσῃ νὰ κατέχωσιν ἐκείνους, οὓς διὰ τῶν ὅπλων κατέλαβον· εἰς μόνους τοὺς Σουήβους ὑποχωροῦσι, πρὸς οὓς οὐδὲ οἱ ἀθάνατοι θεοὶ δύνανται νὰ ἦναι ἰσόπαλοι· ἄλλος δὲ οὐδεὶς ὑπάρχει ἐπὶ τῆς γῆς τοὐλάχιστον, τὸν ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ νικήσωσι.

8. Πρὸς ταῦτα ἀπεκρίνατο ὁ Καῖσαρ τὰ δόξαντα αὐτῷ· ἀλλὰ τὸ τέλος τοῦ λόγου ἦτο: Οὐδεμίαν φιλίαν δύναται νὰ ἔχῃ πρὸς αὐτούς, ἐὰν διαμένωσιν ἐν τῇ Γαλατία· δὲν εἶναι δὲ καὶ εὔλογον, οἱ μὴ δυνηθέντες νὰ διαφυλάξωσι τὴν χώραν αὑτῶν ἀλλοτρίαν νὰ καταλαμβάνωσι· προσέτι δὲ, οὐδόλως ὑπάρχουσι κενοὶ ἀγροὶ ἐν τῇ Γαλατία, οἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν εἰς τοσοῦτο μάλιστα πλῆθος ἄνευ τινὸς βλάβης· ἀλλ’ ἐπιτρέπεται, ἐὰν θέλωσι, νὰ κατοικισθῶσιν ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Οὐβίων, ὧν πρέσβεις εἶναι παρ’ αὐτῷ καὶ παραπόνοῦνται περὶ τῶν ἀδικιῶν τῶν Σουήβων καὶ ζητοῦσι βοήθειαν παρ’ αὐτοῦ· τοῦτο θέλει ἐπιτάξῃ εἰς τοὺς Οὐβίους.

9. Οἱ πρέσβεις εἶπον ὅτι θέλουσι νὰ ἀναγγείλωσι ταῦτα εἰς τοὺς ἑαυτῶν καὶ περὶ τούτου σκεφθέντες μετὰ τρεῖς ἡμέρας θὰ ἐπανέλθωσι πρὸς τὸν Καίσαρα· ἐν τοσούτῳ δὲ παρεκάλεσαν αὐτόν, νὰ μὴ μεταστρατοπεδεύσῃ ἐγγύτερον. Ἀλλ’ ὁ Καῖσαρ εἶπεν, ὅτι οὐδὲ τοῦτο δύναται νὰ παραχωρήσῃ εἰς αὐτούς. Διότι εἶχε μάθῃ, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν μέγα μέρος τοῦ ἱππικοῦ ἐπέμφθη χάριν λείας καὶ ἐπισιτισμοῦ πέραν τοῦ Μόσου πρὸς τοὺς Ἀμφιβαρίτους· ἔκρινε λοιπόν, ὅτι περιμένονται οὗτοι οἱ ἱππεῖς καὶ τούτου ἕνεκα παρεμβάλλεται χρόνος.

10. Ὁ Μόσης ῥέει ἐκ τοῦ ὄρους Οὐογέσου, ὅπερ εἶναι ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Λιγγόνων, καὶ προλαβὼν μέρος τι ἐκ τοῦ Ῥήνου, ὅπερ καλεῖται Βάκαλος, ἀποτελεῖ τὴν νῆσον τῶν Βαταβῶν, καὶ ὄχι πλέον ἀπὸ τοῦ Ῥήνου ἑξακοσίων τεσσαράκοντα σταδίων ἐμβάλλει εἰς τὸν Ὠκεανόν. Ὁ δὲ Ῥῆνος πηγάζει ἐκ τῶν Λεποντίων, τῶν κατοικούντων τὰς Ἄλπεις καὶ ἐπὶ μακρὸν διάστημα φέρεται ὁρμητικὸς διὰ τῆς χώρας τῶν Ναντουάτων, τῶν Ἑλουητίων, τῶν Σηκουανῶν, τῶν Μεδιοματρικῶν, τῶν Τριβόκχων καὶ τῶν Τρηουΐρων, καί, ὅπου πλησιάζει εἰς τὸν Ὠκεανόν, ἀποῤῥέει κατὰ πλείονας διευθύνσεις, πολλὰς καὶ ὑπερμεγέθεις νήσους ἀποτελέσας, ὧν μέγα μέρος κατοικεῖται ὑπὸ ἀγρίων καὶ βαρβάρων ἐθνῶν (ἐξ ὧν ὑπάρχουσι τινες, οἵτινες νομίζονται ὅτι ζῶσι δι’ ἰχθύων καὶ ὠῶν πτηνῶν), καὶ διὰ πολλῶν στομίων ἐμβάλλει εἰς τὸν Ὠκεανόν.

11. Ἐν ᾧ δὲ ὁ Καῖσαρ δὲν ἀπεῖχε τοῦ ἐχθροῦ πλέον τῶν ἐνενήκοντα ἓξ σταδίων, ὡς ὡρίσθη, ἐπανέρχονται πρὸς αὐτὸν οἱ πρέσβεις· ἐντυχόντες δ’ αὐτῷ καθ’ ὁδὸν σφόδρα ἱκέτευον, νὰ μὴ προχωρήσῃ περαιτέρω. Ἀλλ’ ἀφ’ οὗ δὲν ἔτυχον τούτου, ἐξῃτοῦντο νὰ παραγγείλῃ εἰς τοὺς ἱππεῖς τοὺς προηγουμένους τοῦ στρατοῦ καὶ νὰ ἀποκωλύσῃ αὐτοὺς τῆς μάχης, καὶ νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ἄδειαν νὰ πέμψωσι πρέσβεις πρὸς τοὺς Οὐβίους· ἐὰν δὲ οἱ πρόκριτοι καὶ ἡ γερουσία αὐτῶν δι’ ὅρκου ἤθελον δώσῃ ἀσφάλειαν, ἐδήλουν ὅτι θὰ παραδεχθῶσι τὴν πρότασιν, ἣν προετίθει ὁ Καῖσαρ· πρὸς δ’ ἐπιτέλεσιν τούτων ἂς δώσῃ εἰς αὐτοὺς τριῶν ἡμερῶν χρόνον. Ὁ δὲ Καῖσαρ ἔκρινεν ὅτι πάντα ταῦτα εἰς ταὐτὸ ἐκεῖνο ἔτεινον, ὅπως παρεμβληθέντος τριῶν ἡμερῶν χρόνου οἱ ἀπόντες ἱππεῖς αὐτῶν ἐπανέλθωσι· ἀλλ’ ὅμως εἶπεν, ὅτι κατὰ ταύτην τὴν ἡμέραν δὲν θέλει προχωρήσῃ πλέον τῶν τριάκοντα δύο σταδίων ὑδρεύσεως ἕνεκα· τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἂς συνέλθωσιν ἐνταῦθα ὅσον τὸ δυνατὸν πολυάριθμοι ἵνα ἀποφασίσῃ περὶ τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῶν. Ἐν τοσούτῳ δὲ πέμπει πρὸς τοὺς ἱππάρχους, οἵτινες μεθ’ ἅπαντος τοῦ ἱππικοῦ προηγοῦντο, ἀνθρώπους, ἵνα ἀναγγείλωσι, νὰ μὴ προσβάλωσι τοὺς ἐχθροὺς καί, ἐὰν αὐτοὶ προσβληθῶσι, νὰ ὑπομείνωσι, μέχρις ὅτου αὐτὸς μετὰ τοῦ στρατοῦ προσέλθῃ ἐγγύτερον.

12. Ἀλλ’ οἱ ἐχθροὶ εὐθὺς ὡς παρετήρησαν τοὺς ἡμετέρους ἱππεῖς, οἵτινες ἦσαν πεντακισχίλιοι τὸν ἀριθμόν, καίτοι αὐτοὶ δὲν εἶχον πλέον τῶν ὀκτακοσίων ἱππέων, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες χάριν ἐπισιτισμοῦ εἶχον ἀπέλθῃ πέραν τοῦ Μόσου, δὲν ἐπανῆλθον ἀκόμη, ἐπιπεσόντες ταχέως κατετάραξαν τοὺς ἡμετέρους οὐδὲν φοβουμένους, διότι οἱ πρέσβεις ἐκείνων ὀλίγῳ πρότερον ἀνεχώρησαν ἀπὸ τοῦ Καίσαρος καὶ ἐζήτησαν ἀνακωχὴν κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην· ἀνθισταμένων δὲ πάλιν τῶν ἡμετέρων, κατὰ τὴν συνήθειαν αὐτῶν κατεπήδησαν κατὰ γῆς, καὶ κάτωθεν διατρυπήσαντες τοὺς ἵππους καὶ πλείστους ἐκ τῶν ἡμετέρων καταβαλόντες ἔτρεψαν τοὺς λοιποὺς εἰς φυγὴν, καὶ οὕτω καταπεπληγμένους ἐδίωξαν, ὥστε δὲν κατέπαυσαν πρότερον τὴν φυγήν, ἢ ἀφ’ οὗ ἔφθασαν εἰς τὴν ὄψιν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ. Ἐν τῇ μάχῃ ταύτη φονεύονται ἐκ τῶν ἡμετέρων ἑβδομήκοντα τέσσαρες, ἐν οἷς ἀνὴρ ἀνδρειότατος, ὁ Πείσων Ἀκουῖτανός, ἐξ ἐπιφανεστάτου γένους καταγόμενος, οὗ ὁ πάππος ἐγένετο βασιλεὺς ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ έπικληθεὶς φίλος ὑπὸ τῆς ἡμετέρας γερουσίας. Οὗτος ἐν ᾧ ἔφερε βοήθειαν εἰς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ περικυκλωμένον ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν, ἐκεῖνον μὲν ἔσωσεν ἐκ τοῦ κινδύνου, αὐτὸς δὲ καταπεσὼν ἀπὸ τοῦ τετρωμένου ἵππου, ἐφ’ ὅσον μὲν ἠδυνήθη, γενναιότατα ἀντέστη· ἀφ’ οὗ δὲ περικυκλωθεὶς ἔπεσεν ὑπὸ τῶν πολλῶν τραυμάτων, καὶ τοῦτο παρετήρησε μακρόθεν ὁ ἀδελφός, ὅστις εἶχεν ἤδη ἐκχωρήσῃ τῆς μάχης, ἐπελάσας τὸν ἵππον προέβαλεν ἑαυτὸν εἰς τοὺς ἐχθροὺς καὶ οὕτως ἐφονεύθη.

13. Μετὰ τὴν μάχην ταύτην ὁ Καῖσαρ ἐνόμιζεν ἤδη ἀναγκαῖον μήτε τοὺς πρέσβεις νὰ ἀκούσῃ μήτε προτάσεις νὰ δεχθῇ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες διὰ δόλου καὶ ἐξ ἐπιβουλῆς εἰρήνην ζητήσαντες ἄνευ ἀφορμῆς ἐπήνεγκον πόλεμον, νὰ περιμένῃ δὲ, μέχρις ὄτου αὐξηθῶσιν αἱ δυνάμεις τῶν ἐχθρῶν καὶ έπανἐλθη τὸ ἱππικὸν, ἔκρινεν ἴδιον μεγίστης ἀφροσύνης, καὶ γινώσκων τὴν ἀστασίαν τῶν Γάλλων κατενόει ὁπόσον ἤδη ἀξίωμα ἤθελον ἀποκτήσῃ παρ’ αὐτοῖς οἱ ἐχθροὶ διὰ μιᾶς μάχης· ἐνόμιζε λοιπὸν ἀναγκαῖον νὰ μὴ δώσῃ δι’ ὅλου καιρὸν εἰς νέα βουλεύματα. Τούτων δὲ ὁρισθέντων καὶ ἀνακοινωσαμένου τὴν γνώμην αὐτοῦ εἰς τοὺς ὑπάρχους καὶ τὸν ταμίαν, ἵνα μηδ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν ἀναβάλῃ τὴν μάχην, συνέβη πρᾶγμα ἐπικαιρότατον, ὅτι δηλαδὴ τῇ ὑστεραίᾳ πρωῒ πολυάριθμοι Γερμανοὶ μεταχειρισθέντες τὴν αὐτὴν ἀπιστίαν καὶ ὑπόκρισιν, καὶ προσλαβόντες πάντας τοὺς προκρίτους καὶ πρεσβυτέρους ἦλθον περὶ αὐτὸν εἰς τὸ στρατόπεδον, ἅμα μέν, ὡς ἐλέγετο, ἵνα ἀπολογηθῶσι, ὅτι ἐναντίον τῆς συνθήκης καὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν αἰτήσεως συνῆψαν τῇ προτεραίᾳ μάχην, ἅμα δέ, ἵνα, ἐὰν δυνηθῶσιν, ἐπιτύχωσι δι’ ἁπάτης ἀνακωχήν. Ὁ δὲ Καῖσαρ χαρεὶς, διότι οὗτοι ὑπὸ τῆς τύχης προσηνέχθησαν αὑτῷ, διέταξεν, ἐκείνους μὲν νὰ κατάσχωσιν, αὐτὸς δὲ πάσας τὰς δυνάμεις ἐκ του στρατοπέδου ἐξήγαγε, καὶ διέταξε τὸ ἱππικόν, διότι ἐνόμιζεν αὐτὸ πεφοβημένον ἐκ τῆς νεωστὶ μάχης, νὰ ἀκολουθῇ ὄπισθεν τοῦ πεζικοῦ.

14. Εἰς τρεῖς δὲ τάξεις παρατάξας τὸν στρατὸν καὶ ταχέως διανύσας ὁδὸν ἐξήκοντα τεσσάρων σταδίων ἔφθασεν εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν ἐχθρῶν, πρὶν ἢ οἱ Γερμανοὶ δυνηθῶσι νὰ ἐννοήσωσι τί συνέβαινε. Οὗτοι δὲ κατὰ πάντα αἰφνιδίως καταπλαγέντες καὶ ἐκ τῆς ταχύτητος τῆς ἡμετέρας ἐπελεύσεως καὶ ἐκ τῆς ἀπουσίας τῶν οἰκείων, καὶ μὴ λαβόντες καιρὸν μήτε νὰ σκεφθῶσι μήτε νὰ λάβωσι τὰ ὅπλα, διαταράττονται ἀγνοοῦντες τί νὰ προτιμήσωσι, τὰς δυνάμεις κατέναντι τοῦ εχθροῦ νὰ ἐξαγάγωσι, ἢ νὰ ἀμύνωσι τὸ στρατόπεδον, ἢ ἐν τῇ φυγῇ νὰ ζητήσωσι σωτηρίαν. Ἐν ᾧ δὲ ὁ φόβος αὐτῶν ἐδηλοῦτο ἐκ τοῦ θορύβου καὶ τῆς διαδρομῆς, οἱ ἡμέτεροι στρατιῶται παροξυνθέντες διὰ τὴν ἀπιστίαν τῆς προτεραίας εἰσώρμησαν εἰς τὸ στρατόπεδον. Ἐν τούτῳ δὲ τῷ τόπῳ ὅσοι μὲν ἡδυνήθησαν ταχέως νὰ λάβωσι τὰ ὅπλα ἀντέστησαν ἐπ’ ὀλίγον πρὸς τοὺς ἡμετέρους καὶ συνῆψαν μάχην μεταξὺ τῶν ἁμαξῶν καὶ τῶν ἀποσκευῶν· ἀλλὰ τὸ ἐπίλοιπον πλῆθος τῶν παίδων καὶ τῶν γυναικῶν (διότι πανδημεὶ ἐξῆλθον οἴκοθεν καὶ διέβησαν τὸν Ῥῆνον) ἤρξατο ἀτάκτως νὰ φεύγῃ· πρὸς καταδίωξιν δὲ αὐτῶν ὁ Καῖσαρ ἔπεμψε τὸ ἱππικόν.

15. Οἱ δὲ Γερμανοὶ ὄπισθεν κραυγὴν ἀκούσαντες, ἐπειδὴ ἔβλεπον τοὺς ἑαυτῶν φονευομένους, ἀποῤῥιψαντες τὰ ὅπλα καὶ καταλιπόντες τὰς στρατιωτικὰς σημαίας ἐῤῥίφθησαν ἔξω τοῦ στρατοπέδου καὶ ἀφ’ οὐ ἔφθασαν εἰς τὰς συμβολὰς τοῦ Μόσου καὶ Ῥήνου, ἀπελπισθέντες περὶ τῆς περαιτέρω φυγῆς, ἀφ’ οὗ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐφονεύθησαν, οἱ λοιποὶ ἔπεσαν εἰς τὸν ποταμὸν καὶ ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ φόβου, τοῦ καμάτου καὶ τῆς βίας τοῦ ποταμοῦ καταπιεζόμενοι ἀπώλοντο. Οἱ δὲ Ῥωμαῖοι πάντες μέχρις ἑνὸς σῶοι ἐκτὸς πάνυ ὀλίγων τετρωμένων ἐπανῆλθον εἰς τὸ στρατόπεδον μετὰ τὸν φόβον τηλικούτου πολέμου, διότι οἱ ἐχθροὶ ἐγένοντο εἰς τετρακοσίας τριάκοντα χιλιάδας τὸν ἀριθμόν. Ὁ δὲ Καῖσαρ εἰς ἐκείνους, οὓς κατέσχον ἐν τῷ στρατοπέδῳ, ἔδωκε τὴν ἄδειαν νὰ ἀναχωρήσωσιν. Αλλ’ ἐκεῖνοι φοβούμενοι τὰς τιμωρίας καὶ τὰς βασάνους τῶν Γαλατῶν, ὧν τοὺς ἀγροὺς εἶχον ἐρημώσῃ, εἶπον ὅτι θέλουσι νὰ μείνωσι παρ’ αὐτῷ. Εἰς τούτους παρεχώρησεν ὁ Καῖσαρ τὴν ἐλευθερίαν.

16. Μετὰ τὸ τέλος τοῦ Γερμανικοῦ πολέμου ὁ Καῖσαρ διὰ πολλὰς αἰτίας ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ διαβῇ τὴν Ῥῆνον· τούτων δὲ εὐλογωτάτη ἦτο, ὅτι βλέπων τοὺς Γερμανοὺς οὕτως εὐκόλως ἀναπειθομένους νὰ διαβαίνωσιν εἰς τὴν Γαλατίαν, ἠθέλησε, καὶ αὐτοὶ νὰ φοβῶνται περὶ τῶν ἰδίων πραγμάτων, ἂν κατενόουν ὅτι καὶ τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων ὁ στρατὸς καὶ δύναται καὶ τολμᾷ νὰ διαβῇ τὸν Ῥῆνον. Πρὸς τούτοις δὲ ἐκεῖνο τὸ μέρος τοῦ ἱππικοῦ τῶν Οὐσιπετῶν καὶ Τεγχθέρων, ὅπερ ἀνωτέρω ἐμνημόνευσα ὅτι χάριν λείας καὶ ἐπισιτισμοῦ διέβη τὸν Μόσην καὶ δὲν μετέσχε τῆς μάχης, μετὰ τὴν φυγὴν τῶν οἰκείων ἀνεχώρησε πέραν τοῦ Ῥήνου εἰς τὴν χώραν τῶν Συγάμβρων καὶ συνηνώθη μετ’ ἐκείνων. ᾿Αφ’ οὗ δὲ ὁ Καῖσαρ ἔπεμψεν ἀγγέλους πρὸς αὐτούς, ἵνα ἀπαιτήσωσι, νὰ παραδώσωσιν εἰς αὑτὸν τοὺς ἐπενεγκόντας πόλεμον καθ᾿ ἑαυτοῦ καὶ τῆς Γαλατίας, ἀπεκρίναντο: Ὅριον τῆς ἐπικρατείας τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων εἶναι ὁ Ῥῆνος· ἐὰν νομίζῃ ἄδικον αὑτοῦ ἄκοντος, οἱ Γερμανοὶ νὰ διαβαίνωσιν εἰς τὴν Γαλατίαν, διατί ἀπαιτεῖ, νὰ ἀνήκῃ τι πέραν τοῦ Ῥήνου εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν αὑτοῦ; Οἱ δὲ Οὔβιοι, οἵτινες μόνοι τῶν πέραν τοῦ Ῥήνου οἰκούντων ἐπέμψαν πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα, συνωμολόγησαν φιλίαν καὶ ἔδωκαν ὁμήρους, σφόδρα ἐδέοντο, νὰ βοηθήσῃ αὐτούς, διότι μεγάλως ἐπιέζοντο ὑπὸ τῶν Σουήβων· ἐὰν δὲ διὰ τὰ πράγματα τῆς πολιτείας κωλύεται νὰ πράξῃ τοῦτο, μόνον πέραν τοῦ Ῥήνου ἂς διαβιβάσῃ τὸν στρατόν: τοῦτο θὰ ἀρκέσῃ εἰς αὐτοὺς πρὸς τὴν βοήθειαν (τοῦ παρόντος) καὶ τὴν ἐλπίδα τοῦ μέλλοντος χρόνου. Τοσοῦτον δὲ εἶναι τὸ ὄνομα καὶ ἡ φήμη τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ μετὰ τὴν ἦτταν τοῦ Ἀριοβίστου καὶ τὴν τελευταίαν μάχην, ὥστε διὰ τῆς φήμης μόνον καὶ τῆς φιλίας τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων δύνανται νὰ ἦναι ἀσφαλεῖς. Ὑπισχνοῦντο δὲ μέγα πλῆθος νεῶν πρὸς διαβίβασιν τοῦ στρατοῦ.

17. Ὁ Καῖσαρ λοιπὸν διὰ τὰς αἰτίας, ἃς ἐμνημόνευσα, ἀπεφάσισε νὰ διαβῇ τὸν Ῥῆνον· ἀλλὰ διὰ πλοίων νὰ διαβῇ αὐτὸν οὔτε ἱκανῶς ἀσφαλὲς ἐνόμιζεν, οὔτε ἔκρινεν ἄξιον ἑαυτοῦ καὶ τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων. Ὅθεν, εἰ καὶ κατεφαίνετο ἡ μεγίστη δυσκολία τῆς κατασκευῆς γεφύρας διὰ τὸ πλάτος, τὴν ὁρμητικότητα καὶ τὸ βάθος τοῦ ποταμοῦ, ὅμως ἐνόμιζεν ὅτι ἢ τοῦτο νὰ ἐπιχειρήσῃ πρέπει ἢ ἄλλως νὰ μὴ διαβιβάσῃ τὸν στρατόν. Κατεσκεύασε λοιπὸν τὴν γέφυραν κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον. Ἀνὰ δύο σκόλοπας τριημιποδιαίους, μικρὸν κάτωθεν ἀπωξυσμένους, συμμέτρους πρὸς τὸ βάθος τοῦ ποταμοῦ, ἐν ἀποστάσει δύο ποδῶν συνήρμοζε πρὸς ἀλλήλους. Τούτους διὰ μηχανῶν ἐμβαλὼν εἰς τὸν ποταμὸν κατέπηξε καὶ διὰ μοχλῶν κατήγαγε, ὄχι κατὰ τὸν τρόπον τοῦ καταπῆγος ὀρθῶς κατὰ κάθετον, ἀλλὰ πρανῶς καὶ ἐπικλινῶς, ἵνα προνεύωσι κατὰ τὸν ῥοῦν τοῦ ποταμοῦ, ὡσαύτως δὲ ἀπέναντι τούτων ἔστησε δύο κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον συνηρμοσμένους, ἐν ἀποστάσει τεσσαράκοντα ποδῶν, κατὰ τὸ κατώτερον μέρος (τοῦ ποταμοῦ) ἐστραμμένους πρὸς τὴν βίαν καὶ τὴν ἐπιφορὰν τοῦ ῥεύματος. Ἑκάτεροι δὲ οὗτοι διὰ δοκῶν διποδιαίων ἄνωθεν ἐμβληθεισῶν, ὅσον δηλαδὴ διΐστατο ἡ συναρμογὴ τούτων τῶν σκολόπων, διείργοντο κατὰ τὰ ἄκρα διὰ δύο ἑκατέρωθεν περονῶν· τούτων λοιπὸν κεχωρισμένων καὶ κατ’ ἐναντίαν ἀλλήλοις διεύθυνσιν δεδομένων τοσαύτη ἦτο ἡ στερεότης τοῦ ἔργου καὶ τοιαύτη ἡ φύσις τῶν πραγμάτων, ὥστε, ὅσῳ μείζων ἐπεφέρετο ἡ βία τοῦ ὕδατος, τοσούτῳ στενότερον τὰ ἐνδεδεμένα συνείχοντο. Οὗτοι δὲ (οἱ σκόλοπες) συνήπτοντο διὰ δοκῶν κατὰ μῆκος ἐπιτεθειμένων καὶ διὰ καμάκων και πλεγμάτων ἐπεστρώννυντο. Καὶ οὐδὲν ἧττον καὶ πρὸς τὸ κατώτερον μέρος τοῦ ποταμοῦ ἀντηρίδες ἐνεπήγνυντο πλαγίως, ἵνα ἀντὶ κριοῦ ὑποβεβλημέναι καὶ πρὸς ἅπαν τὸ γον συνδεδεμέναι ὑποδέχωνται τὴν βίαν τοῦ ῥεύματος, ὡσε αύτως δὲ καὶ ἄλλαι ὑπὲρ τὴν γέφυραν ἐν μετρίᾳ ἀποστά- σει ἀπ' αὐτῆς, ἵνα, ἐὰν κορμοί δένδρων ἢ πλοῖα ήθελον ἀ- φεθῇ ὑπὸ τῶν βαρβάρων πρὸς καταστροφὴν τοῦ ἔργου, διὰ τῶν ἀμυντηρίων τούτων ἐλαττῶται ἡ δύναμις αὐτῶν καὶ μὴ βλάπτωσι τὴν γέφυραν.

18. Ἐντὸς δέκα ἡμερῶν, ἀφ' ὅτου ἤρξαντο νὰ συγκομί ζωσι τὸ ὑλικόν, παντὸς τοῦ ἔργου ἐπιτελεσθέντος διαβιβά ζεται ὁ στρατός. Ὁ δὲ Καῖσαρ καταλιπὼν ἐν ἑκατέρῳ μέσ ρει τῆς γεφύρας ἰσχυρὰν φρουράν, ἐπορεύθη εἰς τὴν χώραν τῶν Συγάμβρων. Ἐν τοσούτῳ δὲ πρέσβεις ἔρχονται πρὸς αὐτὸν ἀπὸ πλείστων, πρὸς οὓς εἰρήνην καὶ φιλίαν αὐτοῦντας φιλοφρόνως ἀπεκρίνατο καὶ διατάττει νὰ προσαχθῶσι πρὸς αὐτὸν ὅμηροι. Οἱ δὲ Σύγαμβροι ἐξ οὗ χρόνου οἱ Ρωμαῖοι ἤρξαντο νὰ κατασκευάζωσι τὴν γέφυραν, φυγὴν παρασκευά σαντες κατὰ παραίνεσιν ἐκείνων, οὓς ἐκ τῶν Τεγχθέρων καὶ Οὐσιπετῶν εἶχον παρ' ἑαυτοῖς, ἐξῆλθον τῆς χώρας των καὶ πάντα τὰ ἑαυτῶν ἐξήγαγον καὶ ἐκρύβησαν εἰς τὴν ἐρημίαν καὶ τὰ δάση.

19. Ὁ δὲ Καῖσαρ ὀλίγας ἡμέρας διατρίψας ἐν τῇ χώρα αὐτῶν, πυρπολήσας πάσας τὰς κώμας καὶ τὰ οἰκοδομήματα καὶ θερίσας τὸν σῖτον ἀνεχώρησεν εἰς τὴν χώραν τῶν Οὐ βίων, καὶ εἰς αὐτοὺς ὑποσχόμενος τὴν βοήθειάν του, ἐὰν ἐπιέζοντο ὑπὸ τῶν Σουήβων, ταῦτα ἔμαθε παρ' αὐτῶν : Οἱ Σουῆβοι, ἀφ' οὗ ἔμαθον παρὰ τῶν κατασκόπων ὅτι γίνεται γέφυρα, κατὰ τὸ ἔθος αὐτῶν συγκαλέσαντες συνέδριον διέ- πεμψαν ἀγγέλους πανταχόσε, ἵνα ἐκ μὲν τῶν πόλεων μετ τοικήσωσι, τοὺς δὲ παῖδας, τὰς γυναῖκας και πάντα τὰ ἐ- αυτῶν καταθέσωσιν ἐν τοῖς δάσεσι, καὶ πάντες οἱ δυνάμε ναι νὰ φέρωσιν ὅπλα συνέλθωσι εἰς ἕνα τόπον· τοιοῦτος δὲ ἐξελέχθη ἐν τῷ μέσῳ σχεδὸν ἐκείνων τῶν χωρῶν, ἃς και τεῖχον οἱ Σουήβοι· ἐνταῦθα δὲ ἀπεφάσισαν να περιμένωσι τὴν ἄφιξιν τῶν Ρωμαίων καὶ νὰ διαγωνισθῶσι. ὡς δὲ τοῦτο ἔμαθεν ὁ Καῖσαρ, ἐπιτελέσας πάντα, ὧν ἕνεκα ἀπε ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. φάσισε νὰ διαβιβάσῃ τὸν στρατόν, ὅπως δηλαδὴ εἰς μὲν τοὺς Γερμανοὺς ἐμβάλῃ φόβον, τοὺς δὲ Συγάμβρους τιμωρήσῃ καὶ τοὺς Οὐβίους ἐλευθερώσῃ τῆς καταπιέσεως, οκτωκαίδεκα καθόλου ἡμέρας πέραν τοῦ Ῥήνου καταναλώσας, νομίσας ὅτι ἱκανὰ ἔπραξε καὶ πρὸς τὴν δόξαν καὶ τὴν ὠφέλειαν ἐπαν νῆλθεν εἰς τὴν Γαλατίαν καὶ διέλυσε τὴν γέφυραν.

20. Μικροῦ δὲ μέρους τοῦ θέρους υπολειπομένου εἰ καὶ ἐν τοῖς τόποις τούτοις οἱ χειμῶνες εἶναι πρώιμοι, διότι ἅπασα ἡ Γαλατία εἶναι τετραμμένη πρὸς ἄρκτον, ὁ Καὶ σαρ ἐπεχείρησε νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὴν Βρεττανίαν, διότι ἐγίν νωσκεν, ὅτι κατὰ πάντας σχεδόν τοὺς Γαλατικούς που λέμους ὑπεχορηγήθησαν ἐντεῦθεν βοήθειαι εἰς τοὺς ἡμετέ ρους ἐχθροὺς καί, ἐὰν ὁ καιρὸς τοῦ ἔτους δὲν ἐξήρκει εἰς πό λεμον, ἐνόμιζεν ὅμως ὅτι θὰ εἶναι ὠφελιμώτατον αὑτῷ, ἐὰν μόνον ἐπέβαινε τῆς νήσου καὶ κατεμάνθανε τὸ εἶδος τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐγίνωσκε τοὺς τόπους, τοὺς λιμένας καὶ τὰς κατάρσεις· ταῦτα δὲ πάντα ἦσαν σχεδὸν ἄγνωστα τοῖς Γα λάταις. Διότι οὔτε εὐκόλως ἄλλος τις πλὴν τῶν ἐμπόρων προσέρχεται ἐκεῖσε, οὔτε εἰς αὐτοὺς τούτους εἶναι ἄλλο τι γνωστὸν πλὴν τῆς παραθαλασσίας καὶ τῶν χωρῶν ἐκείνων, αἵτινες εἶναι ἀπέναντι τῆς Γαλατίας. Οθεν συγκαλέσας πανταχόθεν πρὸς ἑαυτὸν τοὺς ἐμπόρους, δὲν ἠδυνήθη νὰ μάτ θη, οὔτε πόση τὸ μέγεθος εἶναι ἡ νῆσος, οὔτε τίνα ἢ πόσα ἔθνη κατοικοῦσιν, οὔτε τίνα ἐμπειρίαν τοῦ πολέμου ἔχουσιν ἢ τίνα ἔθιμα μεταχειρίζονται.

21. Πρὸς γνῶσιν τούτων, πρὶν ἢ ἐπιχειρήσῃ τι, προ πέμπει μετὰ μακρᾶς νεὼς τὸν Γάϊον Βολουσῆνον κρίνας αὐτ τὸν ἐπιτήδειον πρὸς τοῦτο. Εἰς τοῦτον δὲ παραγγέλει, ἐξε ρευνήσας πάντα ὡς τάχιστα νὰ ἐπανέλθῃ πρὸς αὐτόν. Αὐτ τὸς δὲ πανστρατιᾷ πορεύεται εἰς τοὺς Μορινούς, διότι ἐντεῦ θεν ἦτο βραχύτατος ὁ εἰς τὴν Βρετανίαν διάπλους. ἐνταῦθα διατάττει να συνέλθωσι νέες πανταχόθεν ἐκ τῶν ὁμόρων χωρῶν καὶ ὁ στόλος, ὃν κατὰ τὸ προηγούμενον θέρος εἶχε κατασκευάσει πρὸς τὸν Ἐνετικὸν πόλεμον. Εν τοσούτῳ δὲ γνωσθέντος τοῦ σχεδίου αὐτοῦ καὶ διὰ τῶν ἐμπόρων δια- δοθέντος εἰς τοὺς Βρετανούς, ἀπὸ πλείστων τῆς νήσου πό λεων ἔρχονται πρέσβεις πρὸς αὐτόν, ἵνα ὑποσχεθῶσιν ὅτι θὰ δώσωσιν ὁμήρους καὶ θὰ ὑπακούωσιν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ δή μου τῶν Ῥωμαίων. Τούτους ἀκούσας καὶ φιλικὰς ὑπο- σχέσεις δοὺς καὶ παραινέσας, νὰ διαμένωσι ταῦτα φρονοῦν· τες, ἀποπέμπει αὐτοὺς οἴκαδε καὶ μετ' αὐτῶν πέμπει τὸν Κόμμιον, ὃν αὐτὸς νικήσας τοὺς Ἀτρεβάτους εἶχε κατα στήσῃ αὐτόθι βασιλέα, οὗ καὶ τὴν ἀνδρείαν καὶ τὴν σύνεσιν ἐξετίμα νομίζων αὐτὸν πιστὸν ἑαυτῷ, προσέτι δὲ καὶ ἡ ἐν ταῖς χώραις ταύταις δυνάμεις αὐτοῦ ἐθεωρεῖτο μεγάλη. Εἰς ·, τοῦτον παραγγέλλει νὰ ἐπισκεφθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν πλείστας πόλεις καὶ παραινέση, νὰ διαμένωσιν ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων, καὶ νὰ ἀναγγείλῃ ὅτι ταχέως καὶ αὐτὸς ὁ Καΐσαρ θὰ ἔλθῃ ἐκεῖσε. Ὁ δὲ Βολουσῆνος πάν σας τὰς χώρας ἐξερευνήσας, καθ' ὅσον ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτ τόν, ἐπειδὴ δὲν ἐτόλμα νὰ ἐξέλθῃ τῆς νεὼς καὶ ἐπιτρέψη ἑαυτὸν εἰς τοὺς βαρβάρους, μετὰ πέντε ἡμέρας επανέρχεται πρὸς τὸν Καίσαρα καὶ ἀναγγέλλει ὅσα ἐκεῖ εἶχεν ἐξερευ νήσῃ.

22. Ἐν ᾧ δὲ ὁ Καίσαρ διατρίβει ἐν τούτοις τοῖς τόποις, ἵνα παρασκευάση ναῦς, ἀπὸ μεγάλου μέρους τῶν Μορινῶν ἦλθον πρέσβεις πρὸς αὐτόν, ἵνα ἀπολογηθῶσι περὶ τῆς κατὰ τὸν πρόσθεν χρόνον διαγωγής των, ὅτι αὐτοὶ ἄνδρες βάρο βαροι καὶ τῆς συνηθείας τῶν Ρωμαίων ἀδαεῖς ἐκίνησαν πό- λεμον κατὰ τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων, καὶ ὑπισχνοῦντο ὅτι θὰ ἐκτελέσωσι τὰ προσταχθησόμενα. Ο Καῖσαρ θεωρήσας τὸ γεγονὸς τοῦτο ἱκανῶς ἐπίκαιρον, διότι οὔτε ὄπισθεν ἤ θελε νὰ καταλίπῃ ἐχθρόν, οὔτε εὐκαιρίαν πολέμου εἶχε διὰ τὸν καιρὸν τοῦ ἔτους, οὔτε ἔκρινε καλὸν νὰ προτιμήσῃ τῆς Βρετανίας τοιαῦτα εὐτελῆ πράγματα, ἐπιτάττει αὐτοῖς που λυαρίθμους ὁμήρους. Τούτων δὲ προσαχθέντων ἐδέξατο αὐτ τοὺς ὑπὸ τὴν προστασίαν του. Συναθροίσας δὲ καὶ εἰς ἕνα τόπον συναγωγὴν περὶ τὰς ὀγδοήκοντα φορταγωγούς ναῦς, ὅσας ἐνόμιζεν ἱκανὰς πρὸς διαβίβασιν δύο λεγεώνων, καὶ ὅσας πλὴν τούτων μακρὰς ναῦς εἶχε, διένειμεν εἰς τὸν τα μίαν, τοὺς ὑπάρχους καὶ βοηθάρχους. Ταύταις προσετίθεντο ὀκτωκαίδεκα φορταγωγοὶ νῆες, αἵτινες ἀπὸ τούτου τοῦ τό που ἐν ἀποστάσει τεσσάρων καὶ ἑξήκοντα σταδίων κατεί χοντο ὑπὸ τοῦ ἀνέμου, ἵνα μὴ δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα ταύτας διένειμεν εἰς τοὺς ἱππεῖς. Τὸν δ' ἐπί λοιπον στρατὸν ἔδωκεν εἰς τοὺς ὑπάρχους Κόϊντον Τιτού- ριον Σαβίνον καὶ Λεύκιον Αὐρουγκουλήϊον Κότταν, ἵνα ὁδη γήσωσιν αὐτὸν εἰς τοὺς Μεναπίους καὶ εἰς ἐκείνους τους να μοὺς τῶν Μορινῶν, ἀφ᾽ ὧν ἦλθον πρέσβεις πρὸς αὐτόν· τὸν δὲ Πόπλιον Σουλπίκιον Ῥοῦφον διέταξε νὰ φυλάττῃ τὸν λι μένα μετὰ τοσαύτας φρουρᾶς, ὅσην ἔκρινεν ἱκανήν.

23. Τούτων δὲ ὁρισθέντων εὐπλοίας τυχὼν κατὰ τὴν τετάρτην σχεδόν φυλακὴν ἀπέπλευσε καὶ διέταξε τοὺς ἱπ- πεῖς νὰ προχωρήσωσιν εἰς τὸν ποῤῥωτέρω λιμένα, νὰ ἐπι βῶσι τῶν νεῶν καὶ νὰ ἀκολουθήσωσιν αὐτόν. Τούτων δὲ ὀλίγων βραδυνόντων, αὐτὸς περὶ τὴν τετάρτην ὥραν τῆς ἡμέρας μετὰ τῶν πρώτων νεῶν προσέγγισεν εἰς τὴν Βρε τανίαν καὶ ἐνταῦθα κατείδε τὰς ενόπλους δυνάμεις τεταγ μένας ἐπὶ πάντων τῶν λόφων. Τούτου τοῦ τόπου τοιαύτη ἦτο ἡ φύσις, καὶ οὕτω περιείχετο ἡ θάλασσα ὑπὸ στενῶν ὀρέων, ὥστε ἀπὸ τῶν ἄκρων ἡδύνατο βέλος νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀκτήν. Τοῦτον τὸν τόπον οὐδαμῶς νομίσας ἐπιτήδειον πρὸς ἀπόβασιν, μέχρις ὅτου ἐνταῦθα συνέλθωσιν αἱ λοιπαὶ νῆες, ἀνέμεινεν ἐπ᾿ ἀγκύρας μέχρι τῆς ἐνάτης ὥρας. Ἐν τοσούτῳ συγκαλέσας τοὺς ἱππάρχους καὶ τοὺς χιλιάρχους, · καὶ ὅσα παρὰ τοῦ Βολουσήνου ἔμαθεν καὶ ὅσα ἐπεθύμει νὰ γείνωσιν ἐδήλωσε καὶ παρήνεσεν, ὅπως ἡ φύσις τῶν στρα τιωτικῶν καὶ μάλιστα τὰ ναυτικὰ ἀπήτουν, ἐπειδὴ ταῦτα καθ' ἑαυτὰ ἔχουσι ταχεῖαν καὶ ἄστατον εὐκινησίαν, νὰ ἐκτε λέσωσι πάντα κατὰ τὸ νεῦμά του καὶ ἐν καιρῷ. Τούτους δὲ ἀποπέμψας καὶ τυχών συγχρόνως οὐρίου ἀνέμου καὶ πλημμύρας, δοὺς τὸ σημεῖον καὶ ἀνασπάσας τὰς ἀγκύρας, KPH 2. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Κ · περὶ τὰ ἐξ καὶ πεντήκοντα στάδια ἀπὸ τοῦ τόπου τούτου προελθών κατέστησε τὰς ναῦς ἐπ' ἀνοικτῆς καὶ ἐπιπέδου ἀκτῆς.

24. Αλλ' οἱ βάρβαροι γνόντες τὴν βουλὴν τῶν Ῥωμαίων προπέμψαντες Ιππικὸν καὶ ἁρματομάχους, οὓς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συνειθίζουσι νὰ μεταχειρίζωνται ἐν ταῖς μάχαις, μετὰ τῶν λοιπῶν δυνάμεων ἐπακολουθήσαντες ἀπεκώλυον τοὺς ἡμετέρους νὰ ἀποβῶσι τῶν νεῶν. Διὰ ταύτας τὰς απ τίας ὑπῆρχε μεγίστη δυσκολία, διότι αἱ μὲν νῆες διὰ τὸ μέγεθος δὲν ἠδύναντο εἰμὴ ἐν τῷ πελάγει νὰ μείνωσιν, οἱ δὲ στρατιῶται, ἀγνοοῦντες τοὺς τόπους, κωλυόμενοι τὰς χεῖρας καὶ καταπιεζόμενος ὑπὸ τοῦ μεγάλου καὶ βαρέος φόρο τίου τῶν ὅπλων ἔπρεπε συγχρόνως καὶ ἐκ τῶν νεῶν νὰ ἐκπηδήσωσι καὶ ἐν τῷ ὕδατι νὰ σταθῶσι καὶ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς νὰ πολεμήσωσι, ἐν ᾧ ἐκεῖνοι ἢ ἐκ τῆς ξηρᾶς ἡ ὀλί - γον προχωρήσαντες εἰς τὸ ὕδωρ, ἔχοντες πάντα τὰ μέλη ἐλεύθερα, ἐν τόποις γνωστοτάτοις, θρασέως ἔῤῥιπτον βέλη καὶ τοὺς ἵππους πρὸς τοῦτο εἰθισμένους ἤλαυνον. Ἐκ τού των οἱ ἡμέτεροι καταπλαγέντες καὶ τούτου καθόλου τοῦ εἴ δους τῆς μάχης ἄπειροι δὲν ἠγωνίζοντο μετὰ τῆς αὐτῆς προθυμίας καὶ ζήλου, ὃν συνείθιζον νὰ μεταχειρίζωνται ἐν ταῖς πεζομαχίαις.

25. Τοῦτο παρατηρήσας ὁ Καΐσαρ διέταξε τὸς μακρὰς ναῦς, ὧν καὶ τὸ σχῆμα ἦτο ἀσυνηθέστερον εἰς τοὺς βαρβά ρους καὶ ἡ κίνησις πρὸς τὴν χρῆσιν εὐχερεστέρα, νὰ ἀπομα κρυνθῶσιν ὀλίγον τῶν φορταγωγῶν νεῶν, νὰ κινηθῶσι διὰ τῶν κωπῶν καὶ νὰ ταχθῶσι πρὸς τὴν ἀκάλυπτον πλευρὰν τῶν πολεμίων καὶ ἐντεῦθεν διὰ τῶν σφενδονῶν, τῶν βελῶν καὶ τῶν ἀφετηρίων μηχανῶν νὰ ἀποκρούσωσι καὶ ἀπελά - σωσι τοὺς ἐχθρούς : ὅπερ μεγάλως ὠφέλησε τοὺς ἡμετέρους. Διότι καὶ ἐκ τοῦ σχήματος τῶν νεῶν καὶ τῆς κινήσεως τῶν κωπῶν καὶ τοῦ ἀσυνήθους εἴδους τῶν ἀφετηρίων μηχανῶν οἱ βάρβαροι διαταραχθέντες ἔστησαν καὶ ὀλίγον μόνον ἐπα νεχώρησαν. ᾿Αλλὰ τῶν ἡμετέρων στρατιωτῶν βραδυνόντων, μάλιστα διὰ τὸ βάθος τοῦ ὕδατος, ὁ ἀετοφόρος τῆς δεκά της λεγεώνας ἐπιμαρτυράμενος τοὺς θεούς, τοῦτο εὐτυχῶς εἰς τὴν λεγεῶνα νὰ ἀποβῇ: «Ἐκπηδήσατε, εἶπε, στρατιώ ται, ἐὰν μὴ θέλητε νὰ προδώσητε τὸν ἀετὸν εἰς τοὺς ἐχε θρούς· ἐγὼ τουλάχιστον θὰ ἐκπληρώσω τὸ πρὸς τὴν πολι τείαν καὶ τὸν σρατηγὸν καθῆκόν μου.» Τοῦτο μετά μεγά λης φωνῆς εἰπών, ἔῤῥιψεν ἑαυτὸν ἐκ τῆς νεὼς καὶ ἤρξατο να φέρῃ τὸν ἀετὸν ἐπὶ τοὺς ἐχθρούς. Τότε οἱ ἡμέτεροι ἐνθαῤῥύ ναντες ἀλλήλους, ἵνα μὴ προσαφθῇ τηλικοῦτον ὄνειδος εἰς αὐτούς, σύμπαντες ἐξεπήδησαν ἐκ τῆς νεώς. Τούτους δὲ ὁμοίως οἱ ἐκ τῶν ἐγγυτάτω νεῶν κατιδόντες, ἐπακολου θήσαντες ἐπλησίασαν εἰς τοὺς ἐχθρούς.

26. Ἑκατέρωθεν ἐπολέμησαν κρατερῶς. Οἱ ἡμέτεροι δ- μως, ἐπειδὴ δὲν ἠδύναντο οὔτε τὰς τάξεις νὰ διαφυλάττω σιν οὔτε στερεῶς νὰ ἵστανται οὔτε τὰς σημαίας νὰ ἀκολου θῶσι, καὶ ἄλλος ἐξ ἄλλης νεώς προσετίθετο εἰς τὴν ση μαίαν, ἣν κατὰ πρῶτον ἤθελεν ἀπαντήσῃ, μεγάλως ἐταράτ τοντο· οἱ δὲ ἐχθροὶ γινώσκοντες πάντα τὰ βράχεα, ὁσάκις ἔβλεπον ἐκ τῆς ἀκτῆς τινὰς μόνους καὶ ἐκ τῆς νεὼς ἀπο- βαίνοντας, ἐπελαύνοντες τοὺς ἵππους προσέβαλλον αὐτοὺς ἀσχολουμένους περὶ τὴν διάβασιν, πλείονες ὀλίγους περιε- κύκλουν καὶ ἄλλοι κατὰ τὴν γυμνὴν πλευρὰν ἔῤῥιπτον βέλη κατὰ πάντων ὁμοῦ. Τοῦτο παρατηρήσας ὁ Καῖσαρ διέταξεν, αἱ σκάψαι τῶν μακρῶν νεῶν καθὼς καὶ τὰ κατασκοπικά πλοιάρια νὰ πληρωθῶσι στρατιωτῶν καὶ ὅσους ἔβλεπε που νοῦντας ἔπεμπεν ἐπικουρίαν εἰς αὐτούς. Οἱ ἡμέτεροι, ἅμ᾽ ὡς ἔστησαν ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, πάντες συναθροισθέντες ἐπέπεσαν κατὰ τῶν ἐχθρῶν καὶ ἔτρεψαν αὐτοὺς εἰς φυγήν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καταδιώξωσιν αὐτοὺς ποῤῥωτέρω, διότι οἱ ἱππεῖς δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εὐθυδρομήσωσι καὶ προσεγγίσω σιν εἰς τὴν νῆσον. Τοῦτο μόνον ἐπέλιπεν εἰς τὴν παλαιὰν εὐτυχίαν τοῦ Καίσαρος.

27. Οἱ ἐχθροὶ νικηθέντες ἐν τῇ μάχη, ἅμ᾽ ὡς ἀνέλαβον ἑαυτοὺς ἐκ τῆς φυγῆς, παραχρῆμα ἔπεμψαν πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα περὶ εἰρήνης, καὶ ὑπέσχοντο ὅτι θὰ δώσωσιν ὁμήρους καὶ τὰ προσταχθησόμενα θὰ ἐκτελέσωσιν. Μετά τούτων τῶν πρέσβεων ἦλθε καὶ ὁ Κόμμιος Ατρέβατος, ὅστις ὡς ἀνωτέρω ἐδήλωσα, προεπέμφθη ὑπὸ τοῦ Καίσαρος εἰς τὴν Βρετανίαν. Τοῦτον ἐκεῖνοι ἐκ τῆς νεὼς ἐξερχόμενον, ἐν ᾧ δίκην πρεσβευτοῦ ἀπήγγειλε τὰς ἐντολὰς τοῦ Καίσαρος, συνέλαβον καὶ εἰς τὰ δεσμὰ ἔῤῥιψαν· τότε δὲ μετὰ τὴν μάτ χην ἔπεμψαν ὀπίσω καὶ ζητοῦντες εἰρήνην ἀπέδωκαν τὴν αἰτ τίαν τοῦ πράγματος εἰς τὸν ὄχλον καὶ ἐξητήσαντο, νὰ συγ χωρήση αὐτοὺς διὰ τὴν ἀπερισκεψίαν των. Ὁ δὲ Καῖσαρ μεμψάμενος αὐτούς, διότι, ἐν ᾧ ἑκουσίως πέμψαντες πρέσ βεις εἰς τὴν ἤπειρον ἐζήτησαν παρ' αὐτοῦ εἰρήνην, καὶ ἄνευ αἰτίας ἐπήνεγκον πόλεμον κατ' αὐτοῦ, εἶπεν ὅμως ὅτι συγχω ρεῖ τὴν ἀπερισκεψίαν αὐτῶν καὶ ἐπέταξεν ὁμήρους· ὧν ἐκεῖνοι μέρος μὲν παραχρῆμα ἔδωκαν, μέρος δὲ ἐξ ἀπωτέρων τό πων προσκληθὲν εἶπον ὅτι θέλουσι δώσῃ ἐντὸς ὀλίγων ἡμε ρῶν. Ἐν τοσούτῳ διέταξαν τοὺς ἑαυτῶν νὰ μετοικήσωσιν εἰς τοὺς ἀγρούς, καὶ οἱ ἄρχοντες ἤρξαντο πανταχόθεν νὰ συνέρ χωνται καὶ νὰ συνιστῶσιν ἑαυτοὺς καὶ τὰς πόλεις αὐτῶν εἰς τὸν Καίσαρα.

28. Διὰ τούτων ἐπιβεβαιωθείσης τῆς εἰρήνης, κατὰ τὴν τετάρτην ἡμέραν μετὰ τὴν εἰς Βρετανίαν ἄφιξίν του, αἱ ὀκτω καίδεκα νῆες, περὶ ὧν ἀνωτέρω ἐδηλώθη, αἱ φέρουσαι τοὺς ἱππεῖς, μαλακοῦ ἀνέμου τυχοῦσαι ἀπέπλευσαν ἐκ τοῦ ἀνω τέρου λιμένος. Αλλ' ἐν ᾧ αὗται προσήγγιζον εἰς τὴν Βρε τανίαν καὶ ἑωρῶντο ἐκ τοῦ στρατοπέδου, τοσοῦτος χειμών αἰφνιδίως ἐξηγέρθη, ὥστε οὐδεμία αὐτῶν ἐδύνατο νὰ εὐθυ δρομήσῃ, ἀλλ᾽ ἄλλαι μὲν ἐπανεφέροντο ἐκεῖσε, ὅθεν ἀνεχώ ρησαν, ἄλλαι δὲ μετὰ μεγάλου κινδύνου ἐξεβάλλοντο εἰς τὸ κατώτερον μέρος τῆς νήσου, ὅπερ εἶναι ἐγγύτερον τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου· ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ῥίψασαι τὰς ἀγκύρας ἐπλη ροῦντο κυμάτων, ἐξ ἀνάγκης, καίπερ ἐναντιουμένης τῆς νυ κτός, ἀναχθεῖσαι εἰς τὸ πέλαγος ἐζήτησαν τὴν ἤπειρον.

29. Κατὰ τὴν αὐτὴν νύκτα συνέβη νὰ ἦναι πανσέληνος, ἥτις συνειθίζει νὰ ἐξεγείρῃ ἐν τῷ ὠκεανῷ μεγίστας πλημμύ ρας, καὶ τοῦτο ἦτο ἄγνωστον εἰς τοὺς ἡμετέρους. Οὕτω δὲ ἡ πλήμμυρα ἐπλήρωσε συγχρόνως καὶ τὰς μακρὰς ναῦς, δι' ὧν ὁ Καῖσαρ ἐφρόντισε νὰ διαβιβάσῃ τὸν στρατὸν καὶ ἂς ἀνείλκυσεν εἰς τὴν ξηράν, καὶ τὰς φορταγωγούς, αἵτινες ἦν σαν διὰ τῶν ἀγκυρῶν καταδεδεμέναι, ὁ χειμὼν ἐκάκου, καὶ οὐδεμία εὐκολία παρείχετο εἰς τοὺς ἡμετέρους πρὸς διοίκη σιν ἢ βοήθειαν αὐτῶν. Πλείστων δὲ νεῶν συντριβεισῶν, ἐπειδὴ αἱ λοιπαὶ μετὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν σχοινίων, τῶν ἀγ κυρῶν καὶ τῶν λοιπῶν καθοπλισμάτων ἦταν ἄχρηστοι πρὸς πλοῦν, μεγάλη σύγχυσις, ὅπερ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ συμβή, ἐπῆλθε καθ' ὅλον τὸν στρατόν. Διότι οὔτε ἄλλαι νῆες ὑπῆρ χον, δι' ὧν ἐδύναντο νὰ ἐπαναχθῶσι, καὶ πάντα ἐπέλειπον, ὅσα ἦσαν ἀναγκαῖα πρὸς ἐπισκευὴν τῶν νεῶν, καί, ἐπειδὴ πάντες ἐφρόνουν ὅτι πρέπει νὰ διαχειμάσωσιν ἐν τῇ Γαλα τίᾳ, ἐν τοῖς τόποις τούτοις δὲν προενόησαν περὶ σίτου δια τὸν χειμῶνα.

30. Ταῦτα μαθόντες οἱ ἄρχοντες τῆς Βρετανίας, οἵτινες μετὰ τὴν μάχην εἶχον συνέλθῃ πρὸς τὸν Καίσαρα, διαλεχ θέντες πρὸς ἀλλήλους, ἐπειδὴ κατενόουν ὅτι καὶ ἱππεῖς καὶ νῆες καὶ οὗτος ἐπιλείπουσιν εἰς τοὺς Ῥωμαίους καὶ ἐγίνω σκον τὴν ὀλιγότητα των στρατιωτῶν ἐκ τῆς μικρότητος τοῦ στρατοπέδου, ὅπερ καὶ διὰ τοῦτο ἦτο στενότερον, διότι ὁ Καίσαρ εἶχε διαβιβάσῃ τοὺς λεγεώνας ἄνευ αποσκευῶν, ἔκριναν ὅτι εἶναι ἄριστον, ἀποστάντες νὰ ἀποκλείσωσι τους ἡμετέρους του σίτου καὶ τῶν λοιπῶν ἐπιτηδείων καὶ τὸ πρᾶγμα μέχρι τοῦ χειμῶνος νὰ παρατείνωσι, διότι τούτων νικηθέντων ἢ τῆς ἐπανόδου ἀποκωλυθέντων ἐθάρξουν ὅτι ούτ δεὶς μετὰ ταῦτα θέλει διαβῇ εἰς τὴν Βρετανίαν, ἵνα ἐπενέγ κῃ πόλεμον. Ὅθεν αὖθις συνομόσαντες ἤρξαντο κατά με κρὸν νὰ ἀποχωρῶσιν ἐκ τοῦ στρατοπέδου καὶ λάθρα νὰ ἀν πάγωσι, τοὺς ἑαυτῶν ἐκ τῶν ἀγρῶν.

31. Ἀλλ᾿ ὁ Καίσαρ, εἰ καὶ δὲν ἔμαθεν ἀκόμη τὰ σχέ δια αὐτῶν, ὅμως καὶ ἐκ τῆς τύχης τῶν ἡμετέρων νεῶν καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ἀνέβαλον νὰ δώσωσι τοὺς ὁμήρους, υπώπτευεν ὅτι θέλει συμβῇ ὅ,τι συνέβη. Ὅθεν πρὸς πᾶσαν περίπτωσιν παρεσκεύαζεν ἐπικουρήματα. Διότι καὶ σῖτον ἐκ τῶν ἀγρῶν καθ' ἑκάστην συνεκόμιζεν εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ μετέχει ρίζετο τὴν ὕλην καὶ τὸν χαλκὸν τῶν μάλιστα βεβλαμμέν νων νεῶν πρὸς ἐπισκευὴν τῶν λοιπῶν, καὶ ὅσα πρὸς ταῦτα ἦσαν χρήσιμα διέταττε νὰ ἐπικομίζωνται ἐκ τῆς ἠπείρου. Ὅθεν, ἐπειδὴ οἱ στρατιῶται μετὰ μεγίστου ζήλου ἔπρατ τον τα δέοντα, κατώρθωσεν, ὥστε διὰ τῆς ἀπωλείας δώ δεκα νεῶν νὰ δύναται προσηκόντως νὰ πλέῃ διὰ τῶν λοι- πῶν.

32. Ἐν ᾧ ταῦτα γίνονται, μιᾶς λεγεῶνος κατὰ τὴν συνήθειαν πεμφθείσης πρὸς ἐπισιτισμόν, ἥτις ἐκαλεῖτο ἑβδά- μη, καὶ οὐδεμιᾶς μέχρι τούτου τοῦ χρόνου υποψίας πολέ μου παρεμπεσούσης, ἐπειδὴ μέρος μὲν τῶν Βρετανών διέμε νεν εἰς τοὺς ἀγρούς, μέρος δὲ καὶ εἰς τὸ στρατόπεδον ἐσύ χναζε, ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐφρούρουν πρὸ τοῦ στρατοπέδου ἀνήγ γειλαν εἰς τὸν Καίσαρα, ὅτι μείζων ἢ κατὰ τὸ σύνηθες και νιορτός φαίνεται κατ' ἐκεῖνο τὸ μέρος, πρὸς ὃ ἐπορεύθη ή λεγεών. Ο Καίσαρ ὑποπτεύσας τοῦθ᾽ ὅπερ πράγματι ἦτο, ὅτι δηλαδὴ καινόν τι βούλευμα διεβουλεύθησαν οἱ βάρβαροι, διέταξεν, αἱ μὲν κοόρτεις, αἵτινες ἐφρούρουν μεθ' ἑαυτοῦ, νὰ ἀπέλθωσι πρὸς ἐκεῖνο τὸ μέρος, δύο δὲ ἐκ τῶν λοιπῶν και ὄρτεις νὰ διαδεχθῶσι τὴν φρουράν, αἱ δὲ λοιπαὶ νὰ ὁπλι σθῶσι καὶ παραχρῆμα νὰ ἀκολουθήσωσιν αὐτόν. ᾿Αφ' οὗ δὲ προεχώρησαν ὀλίγον ποῤῥωτέρω ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου, παρ ρετήρησεν ὅτι οἱ ἑαυτοῦ πιέζονται ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν καὶ μόν λις ἀντέχουσι καὶ βέλη πανταχόθεν ῥίπτονται ἐπὶ τὴν λεσ γεῶνα συμπεπυκνωμένην. Διότι, ἐπειδὴ παντὸς τοῦ σίτου ἐκ τῶν ἄλλων μερῶν θερισθέντος ἓν μόνον μέρος ὑπελείπετο, οἱ ἐχθροὶ ὑποπτεύσαντες ὅτι ἐνταῦθα ἤθελον ἔλθῃ οἱ ἡμέτε pac · διὰ νυκτὸς ἐκρύβησαν εἰς τὰ δάση τότε αἰφνιδίως προσ- βαλόντες τοὺς ἡμετέρους, οἵτινες, ἀφ' οὗ ἀπέθεντο τὰ ὅπλα διεσπάρησαν καὶ ἐνησχολοῦντο περὶ τὸν θερισμόν, ὀλίγους φονεύσαντες τοὺς λοιποὺς διὰ τὸ ἀβέβαιον τῶν τάξεων δια τάραξαν, ἅμα δὲ διὰ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τῶν ἁρμάτων περιτ- κύκλωσαν.

33. Τὰ δὲ εἶδος τῆς ἐξ ἁρμάτων μάχης ἦτο τοιοῦτο. Κατὰ πρῶτον περιππεύουσι διὰ πάντων τῶν μερῶν καὶ ῥί πτουσι βέλη καὶ δι' αὐτοῦ τοῦ ἀπὸ τῶν ἵππων τρόμου και τοῦ ψόφου τῶν τροχῶν διαταράττουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰς τάξεις, καὶ ἀφ' οὗ εἰσελάσωσιν εἰς τὰς ἔλας τῶν ὑπε πέων, καταπηδῶσιν ἐκ τῶν ἁρμάτων καὶ πεζοί μάχονται. Ἐν τοσούτῳ δὲ οἱ ἡνίοχοι κατὰ μικρὸν ἐκχωροῦσιν ἐκ τῆς μάχης καὶ οὕτω διατάττουσι τὰ ἄρματα, ὥστε, ἐὰν ἐκεῖνοι πιέζονται ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν ἐχθρῶν, εὐχερῶς νὰ δύναν καὶ νὰ ὑποχωρῶσι πρὸς τοὺς ἑαυτῶν. Οὕτω δὲ παρέχον- ται καὶ τὴν εὐκινησίαν τῶν ἱππέων καὶ τὴν εὐστάθειαν τῶν πεζῶν ἐν ταῖς μάχαις, καὶ τοσοῦτον κατορθοῦσι διὰ τῆς καθημερινής συνηθείας καὶ ἐξασκήσεως, ὥστε ἐν κατωφερεῖ καὶ ἀποκρήμνῳ τόπῳ συνειθίζουσι νὰ ἐπέχωσι τοὺς ἵππους δρομαίους καὶ ἐν βραχεῖ χρόνῳ να διευθύνωσι καὶ κάμπτωσι καὶ ἐπὶ τοῦ ῥυμοῦ νὰ διατρέχωσι καὶ ἐπὶ τοῦ ζυγοῦ νὰ ἵστανται καὶ ἐντεῦθεν ταχύτατα νὰ ἐπαναχωρῶσιν εἰς τὰ ἅρματα.

34. Εκ τούτων διαταραχθέντας τοὺς ἡμετέρους διὰ τὸ καινοφανὲς τῆς μάχης ἐν ἁρμοδιωτάτῳ καιρῷ ἐβοήθησεν ὁ Καΐσαρ' διότι ἐκ τῆς ἀφίξεως αὐτοῦ οἱ μὲν ἐχθροὶ ἔστησαν, οἱ δὲ ἡμέτεροι ἀνέλαβον ἑαυτοὺς ἐκ τοῦ φόβου. Τούτου γε νομένου νομίσας ἀλλότριον τὸν καιρὸν, ἵνα προκαλέση και συνάψη μάχην, κατέμεινεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ τόπῳ καὶ μετὰ βρα χέος χρόνου διάλειμμα ἐπανήγαγε τὰς λεγεῶνας εἰς τὸ στρατόπεδον. ἐν ᾧ ταῦτα γίνονται, πάντων τῶν ἡμετέ των ἀπασχολημένων, ὅσοι ὑπελείφθησαν ἐν τοῖς ἀγροῖς ἀνε χώρησαν. Επηκολούθησαν ἐπὶ πλείστας κατὰ συνέχειαν *- μέρας χειμῶνες, οἵτινες καὶ τοὺς ἡμετέρους κατεῖχον ἐν τῷ στρατοπέδῳ καὶ τὸν ἐχθρὸν ἀπεκώλυον τῆς μάχης. Εν το σούτῳ οἱ βάρβαροι διέπεμψαν ἀγγέλους πανταχόσε καὶ διε κήρυξαν τὴν ὀλιγότητα τῶν ἡμετέρων εἰς τοὺς ἑαυτῶν καὶ ἐπέδειξαν, ποία εὐκαιρία παρέχεται καὶ λείαν νὰ κάμωσι καὶ ἑαυτοὺς νὰ ἐλευθερώσωσι, ἐὰν ἀπελάσωσι τοὺς Ρω μαίους ἐκ τοῦ στρατοπέδου. Διὰ τούτων ταχέως συναθροί σαντες μέγα πλήθος πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ ἦλθον πρὸς τὸ στρατόπεδον.

35. Ὁ Καίσαρ, εἰ καὶ ἔβλεπεν ὅτι θέλει συμβῇ τοῦθ᾽ ὅ- περ καὶ ἐν ταῖς πρόσθεν ἡμέραις συνέβη, δηλαδὴ ἐὰν ἀπο κρουσθῶσιν οἱ ἐχθροί, διὰ τῆς ταχύτητος θὰ ἀποφύγωσι τὴν κίνδυνον, ὅμως εὑρὼν τριάκοντα περίπου ἱππεῖς, οὓς ὁ Κόμ μιος Ατρέβατος, περὶ οὗ ἀνωτέρω ἐῤῥέθη, εἶχε διαβιβάση μεθ' ἑαυτοῦ, παρέταξε τὰς λεγεώνας πρὸ τοῦ στρατοπέδου. Μάχης δὲ συναφθείσης οἱ ἐχθροὶ δὲν ἠδυνήθησαν ἐπὶ πλείω χρόνον νὰ ὑπομείνωσι τὴν ἔφοδον τῶν ἡμετέρων, ἀλλ᾽ στρεψαν τὰ νῶτα. Τούτους δὲ καταδιώξαντες ἐπὶ τοσοῦτον, ἐφ' ὅσον ἐδυνήθησαν νὰ πράξωσι τοῦτο διὰ τοῦ δρόμου καὶ τῶν δυνάμεων αὐτῶν, πλείστους ἐξ αὐτῶν ἐφόνευσαν, εἶτα δὲ ἐπὶ πολὺ πάντα τὰ οἰκοδομήματα ἐμπρήσαντες ἐπανῆλ θον εἰς τὸ στρατόπεδον.

36. Κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν πρέσβεις ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν πεμφθέντες περὶ εἰρήνης ἦλθον πρὸς τὸν Καίσαρα. Εἰς τού τους δὲ ὁ Καίσαρ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁμήρων, ὃν πρότερον ἐπέταξεν, ἐδιπλασίασε καὶ διέταξε νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν ἤπειρον, διότι προσεγγιζούσης τῆς ἰσημερίας δὲν ἐνόμιζε και λὸν νὰ ἐκθέσῃ ναῦς ἀσθενεῖς εἰς χειμερινὸν πλοῦν. Αὐτὸς δὲ εὐπλοίας τυχών, ὀλίγον χρόνον μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἀπέ- πλευσε· πᾶσαι δὲ αἱ νῆες ἔφθασαν ἀβλαβεῖς εἰς τὴν ἤπει ρον· ἀλλ᾽ ἐκ τούτων δύο φορταγωγοὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προσορμισθῶσιν εἰς τοὺς αὐτοὺς λιμένας, εἰς οὓς καὶ αἱ λοι παί, ἀλλ᾽ ὀλίγον κατωτέρω εξεβλήθησαν.

37. ᾿Αφ' οὗ δὲ ἐκ τῶν νεῶν ἀπέβησαν τριακόσιοι περίπου στρατιῶται καὶ κατηυθύνοντο εἰς τὸ στρατόπεδον, οἱ Μορινοί, οὺς ὁ Καῖσαρ εἰς Βρετανίαν απερχόμενος ἐν εἰρήνῃ κατέλι- πεν, ὑπ' ἐλπίδος λείας αναπεισθέντες, κατὰ πρῶτον ὄχι τό σαν πολλοὶ περιεκύκλωσαν αὐτοὺς καὶ διέταξαν νὰ κατα- θέσωσι τὰ ὅπλα, ἐὰν δὲν ἤθελον νὰ φονευθώσι. Ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνοι, εἰς κύκλον, ταχθέντες ημύνοντο, ταχέως πρὸς τὴν βοὴν αὐτῶν ἐξακισχίλιοι περίπου άνδρες συνῆλθον. Τούτου ἀναγγελθέντος ὁ Καῖσαρ ἔπεμψεν ἐκ τοῦ στρατοπέδου πᾶν τὸ ἱππικὸν πρὸς βοήθειαν τῶν ἑαυτοῦ. Ἐν τοσούτω οἱ δ μέτεροι στρατιῶται ὑπέμειναν τὴν ἔφοδον τῶν ἐχθρῶν καὶ πλέον τῶν τεσσάρων ὡρῶν ἀνδρειότατα ἐπολέμησαν καὶ ὀλίγα τραύματα λαβόντες πλείστους τῶν ἐχθρῶν ἐφόνευσαν. ᾿Αλλ' ἀφ' οὗ ἐφάνη τὸ ἡμέτερον ἱππικόν, οἱ ἐχθροὶ ἀποῤῥί ψαντες τὰ ὅπλα ἔστρεψαν τὰ νῶτα καὶ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἐφονεύθησαν.

38. Τῇ ὑστεραίᾳ ὁ Καΐσαρ ἔπεμψε τὸν ὕπαρχον Τίτον Λαβιηνὸν μετὰ τῶν λεγεώνων, ἃς ἐπανήγαγεν ἐκ τῆς Βρε τανίας, κατὰ τῶν Μορινῶν, οἵτινες ἀπέστησαν. Αλλ' ἐ- πειδὴ οὗτοι διὰ τὴν ξηρότητα τῶν ἑλῶν δὲν εἶχον ποῦ νὰ καταφύγωσι, ὅπερ καταφύγιον κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος μετεχειρίσθησαν, πάντες σχεδόν περιῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Λαβιηνοῦ. Οἱ δὲ ὕπαρχοι Κόϊντος Τιτούριος καὶ Λεύ κιος Κόττας εἰσέβαλον μετὰ τῶν λεγεώνων εἰς τὴν χώραν τῶν Μεναπίων καὶ ἐρημώσαντες πάντας τοὺς ἀγροὺς αὐτῶν, ἀποκόψαντες τὸν σίτον, ἐμπρήσαντες τὰ οἰκοδομήματα, διότι πάντες οἱ Μενάπιοι ἐκρύβησαν εἰς πυκνότατα δάση, ἐπανῆλθον πρὸς τὸν Καίσαρα. Ὁ δὲ Καῖσαρ πασῶν τῶν λεγεώνων τὰ χειμάδια διέταξεν ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Βελγῶν. Ενταῦθα δύο μόνον πόλεις ἐκ τῆς Βρετανίας ἔπεμψαν ὁμή ρους, αἱ δὲ λοιπαὶ ἠμέλησαν. Τούτων γενομένων ἡ γερου σία κατὰ τὰς ἐπιστολὰς τοῦ Καίσαρος εψηφίσατο εὐχαρι στήριον ἑορτὴν ἐπ᾽ εἴκοσιν ἡμέρας.