ἐπιτάττει, ὁμήρους καὶ διατάττει να προσαχθῶσι καθ' ώρι σμένην ἡμέραν, ἐὰν δὲ μὴ οὕτω ποιήσωσιν, δηλοῖ ὅτι θὰ καταδιώξη διὰ πολέμου τὴν πόλιν. Τούτων δὲ κατὰ τὴν ορισμένην ἡμέραν προσαχθέντων, ὡς εἶχεν ἐπιτάξη, διορίζει διαιτητὰς μεταξὺ τῶν πόλεων, ἵνα διατιμήσωσι τὴν ζητ μίαν καὶ ὁρίσωσι τὴν ποινήν.

2. Τούτων δὲ ἐπιτελεσθέντων καὶ τῶν συνόδων περαντ θεισῶν ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἐντὸς Γαλατίαν καὶ ἐντεῦθεν που ρεύεται πρὸς τὸν στρατόν. Αφ' οὗ ἦλθεν ἐνταῦθα, περιελθὼν πάντα τὰ χειμάδια, εὑρίσκει, ὅτι διὰ τὸν ἐξαίρετον τῶν στρατιωτῶν ζῆλον καὶ ἐν τῇ μεγίστη πάντων τῶν ἀναγ καίων ἀπορίᾳ ἐξωπλίσθησαν εξακόσιαι περίπου νέες τοῦ προειρημένου είδους καὶ εἴκοσιν ὀκτὼ μακραί καὶ ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν δύνανται νὰ καθελκυσθῶσι. Επαινέσας λοι- πὸν τοὺς στρατιώτας καὶ τοὺς ἐπιστάτας τοῦ ἔργου δηλοί, τί ἐπιθυμεῖ νὰ γείνῃ, καὶ διατάττει νὰ συνέλθωσι πάντες εἰς τὸν λιμένα ἴτιον, ἐξ οὗ ἐγίνωσκεν ὅτι εἶναι ἁρμοδιώτα τὸς ὁ εἰς τὴν Βρετανίαν διάπλους, περὶ τὰ διακόσια καὶ τεσσαράκοντα στάδια ἀπὸ τῆς ἠπείρου· πρὸς τοῦτο κατέ λεπεν όσους στρατιώτας ἐνόμισεν ἱκανούς. Αὐτὸς δὲ μετὰ τεσσάρων λεγεώνων πρὸς μάχην παρεσκευασμένων καὶ ὀκτα- κοσίων ἱππέων πορεύεται εἰς τὴν χώραν τῶν Τρηουΐρων, διότι οὗτοι οὔτε εἰς τὰς συνελεύσεις ἤρχοντο οὔτε εἰς τὰς διαταγάς του ὑπήκουον, ἀλλ' ἐλέγετο ὅτι διήγειρον τοὺς πέραν τοῦ 'Ρήνου οἰκοῦντας Γερμανούς.

3. Αὕτη ἡ πόλις διακρίνεται πλεῖστον ὅλης τῆς Γαλα τίας κατὰ τὸ ἱππικὸν καὶ ἔχει μεγάλας πεζικὰς δυνάμεις καὶ προσεγγίζει εἰς τὸν Ρήνον, ὡς ἀνωτέρω ἐδηλώσαμεν. ἐν ταύτῃ τῇ πόλει δύο ἤριζον πρὸς ἀλλήλους περὶ τῆς ἡ γεμονίας, ὁ Ἰνδουτιόμαρος καὶ ὁ Κιγγέτοριξ· ὧν ὁ ἕτερος, ἅμ᾽ ὡς ἐγένετο γνωστὴ ἡ ἄφιξις τοῦ Καίσαρος καὶ τῶν λεσ γεώνων, ἦλθε πρὸς αὐτὸν καὶ διεβεβαίωσεν ὅτι καὶ αὐτὸς καὶ πάντες οἱ ἑαυτοῦ θὰ διαμείνωσιν ἐν τῷ καθήκοντι καὶ δὲν θὰ ἀποστῶσι τῆς φιλίας του δήμου τῶν Ῥωμαίων, καὶ γνωστοποιεῖ τὰ ἐν τοῖς Τρηουΐροις πραττόμενα. Αλλ' ὁ Ιν- δουτιόμαρος ἤρξατο νὰ συναθροίζη ἱππικὸν καὶ πεζικὸν, καὶ ὑποκρύψας ἐκείνους, οἵτινες διὰ τὴν ἡλικίαν δὲν ἠδύναντο νὰ φέρωσιν ὅπλα, εἰς τὸ Ἀρδουεννικὸν δάσος, ὅπερ ὑπερφυές τὸ μέγεθος διήκει ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ Ρήνου μέχρι τῶν ὁσ ρίων τῶν Ῥήμων διὰ μέσης τῆς χώρας τῶν Τρηουΐρων, νὰ παρασκευάζη πόλεμον· ἀλλ᾽ ἀφ᾽ οὗ ἄρχοντές τινες ἐκ τῆς πόλεως ταύτης καὶ ἐκ τῆς πρὸς τὸν Κιγγετόριγα οἰκειότη- τὸς ἀναπεισθέντες καὶ ἐκ τῆς ἀφίξεως τοῦ ἡμετέρου στρατ τοῦ φοβηθέντες ἦλθον πρὸς τὸν Καίσαρα καὶ ἤρξαντο να δέωνται περὶ τῶν οἰκείων ἰδίᾳ πραγμάτων, διότι οὐδὲν ἦτ δύναντο νὰ πράξωσιν ὑπὲρ τῆς πόλεως, φοβηθεὶς ὁ Ἰνδου τιόμαρος, μήπως ὑπὸ πάντων ἐγκαταλειφθῇ, πέμπει πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα; Αὐτὸς διὰ τοῦτο δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποχώ ρήσῃ τῶν ἑαυτοῦ καὶ νὰ ἔλθῃ πρὸς αὐτὸν, ὅπως τόσῳ εύχο λώτερον διατηρήσῃ τὴν πόλιν ἐν τῷ καθήκοντι, ἵνα μὴ πάν των τῶν εὐγενῶν ἀποχωρησάντων τὸ πλῆθος διὰ τὴν ἀσυ νεσίαν ἐξαμάρτη· καὶ οὕτω ἡ πόλις εἶναι ἐν τῇ ἐξουσίᾳ αὐτ τοῦ, καὶ αὐτὸς, ἐὰν ὁ Καῖσαρ ἐπιτρέπῃ, θέλει ἔλθῃ πρὸς αὐτὸν εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ ἐπιτρέψῃ τὰς ἑαυτοῦ καὶ τὰς τῆς πόλεως τύχας εἰς τὴν προστασίαν αὐτοῦ.

4. Ο Καΐσαρ, εἰ καὶ κατενόει, διὰ τίνα αἰτίαν ταῦτα ἐλέγοντο καὶ τί ἀπέτρεπε αὐτὸν τοῦ πρώτου σκοποῦ, ὅμως ἵνα μὴ ἀναγκασθῇ νὰ διατρίψῃ τὸ θέρος ἐν τοῖς Τρκουέραις, πάντων ἤδη πρὸς τὸν Βρετανικὸν πόλεμον παρεσκευασμένων, διέταξε νὰ ἔλθῃ ὁ Ἰνδουτιόμηρος πρὸς αὐτὸν μετὰ διακοσίων ὁμήρων. Τούτων δὲ προσαχθέντων, ἐν οἷς τοῦ υἱοῦ καὶ πάνω των αὐτοῦ τῶν συγγενῶν, οὓς ὀνομαστί εἶχεν ἀπαιτήσῃ, παρηγόρησε τὸν Ἰνδουτιόμαρον καὶ παρήνεσε, νὰ διαμένη ἐν τῷ καθήκοντι οὐδὲν ἧττον ὅμως συγκαλέσας πρὸς ἑαυτὸν τοὺς ἄρχοντας τῶν Τρηουΐρων συνδιήλλαξεν αὐτοὺς καθ' έκαν στον πρὸς τὸν Κιγγετόριγα, ὅπερ οὐ μόνον κατ' αξίαν αὐτοῦ κατενόει ὅτι ἐποίει, ἀλλὰ καὶ ἔκρινεν ὅτι μεγάλως συνέφερε νὰ ὑπερβάλλῃ πάντας τοὺς ἑαυτοῦ κατὰ τὸ ἀξίωμα ἐκεῖ BANERIZIRMIO νος, οὗ εἶχε καταμάθῃ τὴν οὕτως ἔξοχον ὑπὲρ αὐτοῦ προ θυμίαν. Τοῦτο βαρέως ἤνεγκεν ὁ Ἰνδουτιόμαρος, δηλαδή, τὴν παρὰ τοῖς ἑαυτοῦ ἐλάττωσιν τῆς δυνάμεως του, καὶ ὁ πράσ τερον ἤδη ἐχθρικῶς πρὸς ἡμᾶς διακείμενος πολλῷ σφοδρό τερον ἐφλέγμηνεν ὑπὸ ταύτης τῆς λύπης.

5. Τούτων ὁρισθέντων ὁ Καίσαρ μετὰ τῶν λεγεώνων φθάνει εἰς τὸν λιμένα τιον. Ἐνταῦθα μανθάνει ὅτι ἐξήκον- τα νήες, αἵτινες κατεσκευάσθησαν ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Μελ δῶν, ὑπὸ τοῦ χειμῶνος ἐξωσθεῖσαι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εὐθυ δρομήσωσι καὶ ἐπανῆλθον εἰς τὸν αὐτὸν λιμένα, ὅθεν ἀνε χώρησαν· τὰς δὲ λοιπὰς εὑρίσκει παρεσκευασμένας εἰς ἀπό- πλουν καὶ πᾶσι τοῖς ἀναγκαίοις καθωπλισμένας. Ενταύθα οἱ ἱππεῖς ὅλης τῆς Γαλατίας τετρακισχίλιοι τὸν ἀριθμὸν στ ἦλθον καὶ οἱ ἐκ πασῶν τῶν πόλεων ἄρχοντες· ἐξ ὧν ἀπε· φάσισε νὰ ἐγκαταλίπῃ ἐν τῇ Γαλατία πάνυ ὀλίγους, ὧν τὴν εἰς ἑαυτὸν πίστιν εἶχε καταμάθη, τοὺς δὲ λοιποὺς νὰ παραλάβῃ μεθ' ἑαυτοῦ δίκην ὁμήρων, διάτι κατὰ τὴν ἀπου σίαν του ἐφοβεῖτο στάσιν τῆς Γαλατίας.

6. Μετὰ τῶν λοιπῶν ἦτο καὶ ὁ Δούμπαρεξ Αίδουος, περὶ οὗ πρότερον εἴπομεν. Τοῦτον ἐν πρώτοις ἀπεφάσισε νὰ ἔχει μεθ' ἑαυτοῦ, διότι ἐγίνωσκεν αὐτὸν ὡς νεωτεριστών, φίλαρ χον, τολμησαν και μέγα παρὰ τοῖς Γαλάταις δυνάμενον. Πρὸς δὲ τὸ οις ἐν τῇ συνελεύσει τῶν Αἰδούων ὁ Δούμενος ριξ εἶχεν εἴπαν ότι προσφέρεται εἰς αὐτὸν παρὰ τοῦ Καίσαρος ἡ βασιλεία τῆς πόλεως· τὸν λόγον τοῦτον βαρέως ἔφερον· οἱ Αἴδουοι, ἀλλὰ δὲν ἀπόλμων νὰ πέμψωσι πρέσβεις προς εν πόκρουσιν ἢ παραίτησιν τούτου. Τοῦτο ἔμαθεν ὁ Καίσαρ παρ' ρὰ τῶν ξένων αὐτοῦ. Ἐκεῖνος δὲ κατὰ πρῶτον μὲν διὰ πά σης δεήσεως ἐπροσπάθησε νὰ ἀπολειφθῇ ἐν τῇ Γαλατία, τοῦτα μὲν διότι μὴ συνειθισμένος νὰ πλέῃ ἐφοβεῖτο τὴν θάν λασσαν, τοῦτο δὲ διότι ἔλεγεν ὅτι ἐκωλύετο ὑπὸ θρησκευ τικῶν λόγων. Βλέπων δὲ ὅτι ὁ Καίσαρ ἀδιατρέπτως ἀρνεῖ τὸ τοῦτο, ἀπολέσας πᾶσαν ἐλπίδα ἐπιτυχίας ἤρξατο νὰ διεκ γείρῃ τοὺς ἄρχοντας τῆς Γαλατίας, νὰ καλὴ αὐτοὺς κατά PHTHE ΠΑΝΕΙ μέρος καὶ νὰ παραινῇ, νὰ διαμείνωσιν ἐν τῇ ἠπείρῳ· διὰ τοῦ φόβου κατέπληττεν ὅτι δηλαδὴ ὄχι ἄνευ αιτίας ἡ Γαλατία ἀπογυμνοῦται πάντων τῶν εὐγενῶν· διότι σκοπὸς τοῦ Καί σαρός εἶναι, διαβιβάσας εἰς τὴν Βρετανίαν πάντως, όσους φο βεῖται νὰ φονεύσῃ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν τῆς Γαλατίας, ἐκεῖ νὰ ἀποκτείνῃ καὶ αὐτὸς μὲν ἔδεδεν εἰς τοὺς ἄλλους τὸν λό γον του, παρ' αὐτῶν δὲ ἀπήτει. ἔναρκον ὑπόσχεσιν, ὅτι ἀπὸ καινας βουλῆς· θὰ ἐκτελέσωσιν ὅ,τι ἤθελον κατανοήσῃ ὠφέ λιον τῇ Γαλατία. Ταῦτα παρὰ πλείστων ἀναγγέλονται εἰς τὸν Καθαρα.

7. Ο Καίσαρ μαθὼν ταῦτα, ἐπειδὴ ἀπέδιδε τοσαύτην ἀξίων εἰς τὴν πάλιν τῶν Αἰδούων, ἐνόμιζεν ὅτι, δι' οιουδή ποτε τρόπου δύναται, πρέπει να περιορίση καὶ διὰ φόβου νὰ ἀποτρέψῃ τὸν Δουμνόριγα· ἀλλ' ἐπειδὴ ἔβλεπεν ὅτι ἡ ἀφρο σύνη αὐτοῦ προχωρεῖ πορρωτέρω, ἐνόμιζεν ὅτι πρέπει νὰ προνοήση, μὴ ἐπενέγκη βλάβην τινὰ εἰς ἑαυτὸν καὶ τὴν που λιτείαν. Όθεν περὶ τὰς πέντε καὶ εἴκοσιν ἡμέρας ἐν τῷ τό πῳ τούτῳ διατρίψας, ἐπειδὴ ἐκώλυε τὸν ἀπόπλουν ὁ ἀργές στης άνεμος (Κότας), ὅστις ἐπὶ μέγα μέρος ὅλου τοῦ ἔτους συνειθίζει νὰ πνέῃ ἐν τοῖς τόποις τούτοις, ἐπεμελεῖτο να διατηρῇ μὲν ἐν τῷ καθήκοντι τὸν Δουμνόριγα, οὐχ ἧττον όμως να γινώαση πάσας αὐτοῦ τὰς βουλὰς· τέλος εὐπλοίας τυχών διατάσσει τους στρατιώτας καὶ τοὺς ἱππεῖς νὰ ἐπιβῶσι τῶν νεῶν. ᾿Αλλὰ πάντων περὶ τοῦτο ἐνασχολουμένων, ὁ Δούμνορος μετὰ τῶν ἱππέων τῶν Αἰδούων ἐν ἀγνοία του Καίσαρος ἤρξατο νὰ ἀναχωρῇ ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου οἴκαδε. Ἐπὶ τὰ ἀγγελία ταύτῃ ὁ Καΐσαρ ἀναβαλὼν τὸν ἀπόπλουν καὶ πάντα ὕστερα θέμενος μέγα μέρος τοῦ ἱππικοῦ πέμπει πρὸς καταδίωξιν αὐτοῦ καὶ διατάττει νὰ ἐπαναφέρωσιν αὐ των φρονῶν ὅτι αὐτοῦ ἀπόντος οὐδὲν ὡς ἔμφρων θὰ πράξη οὗτος, δι τις αὐτοῦ παρόντος παραμέλησε τὰς διαταγάς του. Καὶ τῷ ὄντι ἐκεῖνος ἀνακαλούμενος ήρξατο νὰ ἀνθίσταται καὶ ἐκ χειρὸς νὰ ἀμύνηται καὶ νὰ ἐπικαλῆται τὴν πίστιν τῶν ἑκατοῦ; πολλάκις ἀναβοῶν ὅτι εἶναι ἐλεύθερος καὶ ἐξ ἐλευθέρας πόλεως. Εκείνα δὲ, ὥσπερ διετάχθη αὐτοῖς, πέν ροκαλούσι τὰν ἄνδρα καὶ φονεύουσι οἱ δὲ Δίδοτος περ πάντες ἐπανέρχονται πρὸς τὸν Καίσαρα.

8. Τούτων γενομένων, καταλιπὼν τὸν Λαβιηνὸν ἐν τῇ τῆς πείρες μετά τριῶν λεγεώνων καὶ δύο χιλιάδων ἱππέων, ἵνα φυλάττη τοὺς λιμένας. καὶ περὶ τοῦ σίτου χρονοῦν καὶ τὰ πραττόμενα ἐν τῇ Γαλατία γινώσκη καὶ πράττη αναλό γῶς τοῦ χρόνου καὶ τῶν περιστάσεων, αὐτὸς μετὰ πέντε λεγεώνων καὶ ἰσαρίθμων ἱππέων πρὸς τοὺς καταλειφθέντας ἐν τῇ ἐπείρῳ περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου ἀπέπλευσε καὶ με τὰ μαλακοῦ Λιβὸς ἀναχθεὶς, περὶ μέσας νύκτας διαλιπόν τας τοῦ ἀνέμου, δεν εὐθυδρόμησεν, ἀλλὰ παῤῥωτέρω αποπλα νηθεὶς ὑπὸ τῆς πλημμύρας, ἅμα τῇ ἡμέρᾳ παρατήρησε τὴν Βρεττανίαν καταλειφθεῖσαν ἐν ἀριστερᾷ. Τότε δὲ αὖθις ἐν κολουθήσας τὴν παλίῤῥοιαν ἐπροσπάθησε διὰ τῶν κωπῶν τὰ προσεγγίσῃ εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος τῆς νήσου, ὅπου κατὰ τὰ προηγούμενον θέρος εἶχε μάθη ὅτι εἶναι ἀρίστη ἡ ἀπόβασις. Ἐν τούτῳ δὲ μάλιστα ὑπῆρξεν αξιέπαινος ἡ καρτερία τῶν στρατιωτών, οἵτινες διὰ πλοίων φόρταγωγῶν καὶ μάλιστα βαρέων αδιακόπως· κωπηλατοῦντες ἀποδρόμησαν πρὸς τὰς μακρὰς ναῦς. Πρόσωρμίσθησαν λοιπόν. εἰς τὴν Βρετανίαν μετὰ πασῶν τῶν νεῶν περὶ τὴν μεσημβρίαν σχεδόν, καὶ ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ οὐδεὶς τῶν ἐχθρῶν ἐφάνη· ἀλλ' ὡς μετά ταῦτα ὁ Καίσαρ ἔμαθε παρὰ τῶν αἰχμαλώτων, και τοι πλεῖστοι συνῆλθον ἐκεῖ, φοβηθέντες ὅμως ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν νεῶν, αἵτινες μετὰ τῶν περυσινῶν καὶ τῶν ἰδιωτικών ἃς ἕκαστος πρὸς ἰδίαν χρήσιν κατεσκεύασε, συγχρίθειας φθησαν πλείους τῶν ὀκτακοσίων, ἀπὸ τῆς ἀκτῆς ἀπεχώρη σαν καὶ εἰς τὰς ἄκρας ἐκρύβησαν.

9. Ο Καΐσαρ. ἀποβιβάσας τὸν στρατὸν καὶ ἐκλάξας τότ τον έπιτήδειαν πρὸς στρατόπεδον, ἐπειδὴ ἔμαθε παρὰ τῶν αἰχμαλώτων, ἐν τίνι τόπῳ κατέζευξαν αἱ δυνάμεις τῶν ἐχ θρῶν; καταλιπών δέκα κοάρτεις παρὰ τὴν θάλασσας καὶ τριακοσίους ἱππεῖς πρὸς φυλακὴν τῶν νεῶν, κατὰ τὴν τρίτ την φυλακήν ἐπορεύθη πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τόσῳ ὀλιγώτερον. φοβηθεὶς περὶ τῶν νεῶν, ὅσῳ κατέλειπεν αὐτὰς δεδομένας ἐπ' ἀγκύρας ἐν ἐπιπέδῳ καὶ ἀνοικτῇ ἀκτῇ, καὶ εἰς τὴν φύ λακὴν τῶν νεῶν. ἐπέστησε τὸν Κόϊντον Ατριον. Αὐτὸς δὲ διὰ γιωτὰς προχωρήσας περὶ τὰ ἐξ καὶ ἐνενήκοντα στάδια παρετήρησε τὰς δυνάμεις τῶν ἐχθρῶν. Ἐκεῖνοι δὲ μετὰ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τῶν ἁρμάτων πρὸς τὸν ποταμὸν προχωρήσαν τες ἐκ τόπου ὑψηλοτέρου ἤρξαντο νὰ ἀποκωλύωσι τοὺς ἡ- μετέρους καὶ νὰ συνάπτωσι μάχην. 'Αποκρουσθέντες δὲ ὑπὸ τοῦ ἱππικοῦ ἐκρύβησαν εἰς τὰ δάση εὑρόντες τόπον ἐξαιρέ τως ὑπὸ τῆς φύσεως καὶ τῆς τέχνης ὠχυρωμένον, ὅν, ὡς ἐφαί νετο, ἕνεκα ἐμφυλίου πολέμου πρότερον ήδη προπαρεσκεύα σαν· διότι δι᾽ ἐκκοπῆς συχνῶν δένδρων πᾶσαι αἱ εἴσοδοι 2- πεκλείοντο. Αὐτοὶ δὲ ἐκ τῶν δασῶν ὀλίγοι προεμάχοντο καὶ ἀπεκώλυον τοὺς ἡμετέρους νὰ εἰσδύωνται εἰς τὰ ὀχυ ρώματα. Αλλ' οἱ στρατιῶται τῆς ἑβδόμης λεγεώνος χελώ την σχηματίσαντες καὶ ἐπισωρεύσαντες χῶμα πρὸς τὰ ὀχυ ρώματα, κατέλαβον τόπον καὶ ὀλίγα τραύματα λαβόντες ἀπήλασαν αὐτοὺς ἐκ τῶν δασῶν. Ἀλλ᾿ ὁ Καῖσαρ ἀπηγό- ρευσε, νὰ καταδιώξωσι ποῤῥωτέρω αὐτοὺς φεύγοντας, καὶ διότι ἡγνόει τὴν φύσιν τοῦ τόπου, καὶ διότι μέγα μέρος τῆς ἡμέρας καταναλώσας ἤθελε νὰ ἀπολειφθῇ χρόνος πρὸς ὀχύρωσιν τοῦ στρατοπέδου.

10. Τῇ ὑστεραίᾳ πρωί τριμερῶς ἔπεμψε στρατιώτας καὶ ἱππεῖς εἰς ἐκστρατείαν, ἵνα καταδιώξωσι τοὺς φυγόντας. Τούτων δὲ ὀλίγον μέρος τῆς ὁδοῦ προελθόντων, ἐν ᾧ ἤδη οἱ ὀπισθοφύλακες μακρὰν ἐφαίνοντο, ἱππεῖς παρὰ τοῦ Κοΐν του Ατρίου ἦλθον εἰς τὸν Καίσαρα, ἵνα ἀναγγείλωσιν, ὅτι κατὰ τὴν προηγουμένην νύκτα μεγίστου χειμῶνος ἐπελθόν- τος πᾶσαι σχεδόν αἱ νῆες ἐκακώθησαν καὶ ἐν τῇ ἀκτῇ ἐξώ κειλαν, διότι οὔτε αἱ ἄγκυραι καὶ τὰ σχοινία ἀνθίσταντο, οὔτε οἱ ναῦται καὶ οἱ κυβερνῆται ἠδύναντο νὰ ὑπομείνωσι τὴν βίαν τοῦ χειμῶνος· ὅθεν ἐκ τῆς συγκρούσεως ταύτης τῶν νεῶν προῆλθε μεγάλη βλάβη. 11. Ταῦτα μαθὼν ὁ Καΐσαρ διατάττει νὰ ἀνακληθῇ τὸ ἱππικὸν καὶ ἐν τῇ πορείᾳ νὰ σταθῇ, αὐτὸς δὲ ἐπανέρχεται πρὸς τὰς ναῦς· καὶ δι' ἰδίων ὀφθαλμῶν βλέπει τὰ αὐτὰ σχε δόν, ἅπερ καὶ παρὰ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἐπιστολῶν ἔ- μαθε, οὕτω δηλαδή, ὥστε ἀπολεσθεισῶν τεσσαράκοντα πε ρίπου νεῶν αἱ λοιπαὶ ἐφαίνοντο ὅτι μετὰ μεγάλας δυσκο λίας δύνανται νὰ ἀνασκευασθῶσι. Ὅθεν ἐκ τῶν λεγεώνων ἐκλέγει τέκτονας καὶ διατάττει καὶ ἄλλοι νὰ προσκληθῶσιν ἐκ τῆς ἠπείρου· εἰς δὲ τὸν Λαβιηνόν γράφει, νὰ κατασκευ σῇ ὡς οἷόν τε πλείστας ναῦς διὰ τῶν παρ' αὐτῷ λεγεώνων. Αὐτὸς δὲ, εἰ καὶ τὸ πρᾶγμα ἀπήτει πολλὴν ἐργασίαν καὶ πόνον, ἔκρινεν ὅμως ὅτι εἶναι χρησιμώτατον, πᾶσαι αἱ νῆες νὰ ἀνελκυσθῶσι καὶ δι᾿ ἑνὸς ὀχυρώματος νὰ συναφθῶσι πρὸς τὸ στρατόπεδον. Ἐν τούτοις κατηνάλωσε περὶ τὰς δέ καὶ ἡμέρας, και τοι οἱ στρατιῶται οὐδὲ κατὰ τὴν νύκτα δια ἔλιπον ἐργαζόμενοι. ᾿Ανελκυσθεισῶν λοιπὸν τῶν νεῶν καὶ τοῦ στρατοπέδου ἐξαιρέτως ὀχυρωθέντος, κατέλιπε τὰς αὐτ τὰς δυνάμεις, ἃς καὶ πρότερον, πρὸς φυλακὴν τῶν νεῶν, αὐτ τὸς δὲ ἐκεῖσε, ὅθεν ἐπανῆλθεν, ἀναχωρεῖ. Ἐκεῖ δὲ ἐλθόντος αὐτοῦ, πλείους δυνάμεις τῶν Βρετανῶν εἶχον ήδη συνέλθῃ πανταχόθεν εἰς τὸν αὐτὸν τόπον, ἐπιτρέψαντες ἀπὸ κοινής βουλῆς τὴν ἀνωτάτην ἀρχὴν καὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ πολέ μου εἰς τὸν Κασσιβέλαυνον, οὗτινος τὴν χώραν χωρίζει ἀπὸ τῶν παραθαλασσίων πόλεων ὁ ποταμὸς, ὅστις καλεῖται Τά μεσις, περὶ τὰ ἑξακόσια τεσσαράκοντα στάδια ἀπέχων τῆς θαλάσσης. Οὗτος κατὰ τὸν πρόσθεν χρόνον ἔσχε συνεχεῖς πολέμους πρὸς τὰς λοιπὰς πόλεις· ἀλλ᾽ ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀ- φίξεως ταραχθέντες οἱ Βρετανοί παρέδωκαν εἰς αὐτὸν τὴν διεύθυνσιν ὅλου τοῦ πολέμου καὶ τὴν ἀρχήν.

12. Τῆς Βρετανίας τὰ μὲν μεσόγεια οἰκοῦνται ὑπ' ἐκεί νων, οὓς αὐτοὶ οἱ ἴδιοι κατὰ τὴν ἀπὸ τῆς μνήμης παράδο σιν λέγουσιν αὐτόχθονας τῆς νήσου, τὰ δὲ παραθαλάσσια ὑπ' ἐκείνων, οἵτινες χάριν λείας καὶ πολέμου διέβησαν ἐκ τῆς Βελγικῆς (οἵτινες πάντες σχεδὸν ὀνομάζονται ἐκ τῶν ὀνο μάτων τῶν πόλεων, ἐξ ὧν καταγόμενοι ἦλθον ἐνταῦθα καὶ πόλεμον ἐπενεγκόντες διέμειναν ἐνταῦθα καὶ ἤρξαντο νὰ καλ διεργῶσι τοὺς ἀγρούς. Ανθρώπων ὑπάρχει πλῆθος ἀναρίθμη τον καὶ συχνότατα οικοδομήματα πανόμοια σχεδὸν τῆς Γα λωτικοῖς, θρέμματα δὲ πλεῖστα. Μεταχειρίζονται ή χαλκὸν

• σκληρούς οβελίσκους πρὸς ὡρισμένον βάρος ἐσταθμημένους

ἀντὶ νομίσματος. Ενταῦθα ἐν μὲν ταῖς μεσογείοις χώραις παράγεται λευκὸς ἄργυρος, ἐν δὲ ταῖς παραθαλασίαις αίδη - ρος, ἀλλὰ τούτου μικρὰ ὑπάρχει ποσότης· χαλκὸν δὲ μετα χειρίζονται ἐπείσακτον. Ξυλεία παντὸς εἴδους ὑπάρχει, ὥς περ ἐν τῇ Γαλατία, πλὴν φηγοῦ καὶ ἐλάτης. Δαγὼ δὲ καὶ ὄρνιθος καὶ χηνὸς δὲν νομίζουσιν ὅσιον νὰ γεύονται τρέφου σιν όμως αυτά χάριν ἡδονῆς καὶ τέρψεως. Η χώρα είναι εὐκρατωτέρα ἢ ἐν τῇ Γαλατία τοῦ ψύχους ὄντας ἠπιωτέρου.

13. Ἡ νῆσος εἶναι φύσει τρίγωνος, ἧς ἡ μία πλευρὰ εἶν καὶ ἀπέναντι τῆς Γαλατίας. Τῆς πλευρᾶς ταύτης ἡ μὲν ἐν τέρα γωνία, ἥτις εἶναι πρὸς τὸ Κάντιον, ὅπου πᾶσαι σχε δὲν αἱ ἐκ τῆς Γαλατίας νῆες προσορμίζονται, εἶναι τετραμ μένη πρὸς ἀνατολήν, ἡ δὲ κατωτέρα πρὸς μεσημβρίαν· Α τη η πλευρά έχει μήκος τετρακισχιλίων περίπου σταδίων. Ἡ δὲ ἑπέρα κεῖται ἀπέναντι τῆς ἱσπανίας καὶ τῆς δύσεως· ἐξ οὗ μέρους εἶναι ἡ Ἰβερνία, κατὰ τὸ ἥμισυ μικροτέρα, ὡς νομίζεται, τῆς Βρετανίας, ἀλλ' ὁ διάπλους εἶναι τοσοῦ τος, ὅσο καὶ ἐκ τῆς Γαλατίας εἰς τὴν Βρετανίαν. ἐν τῷ μέσῳ τοῦ διάπλου τούτου υπάρχει νῆσος, ἥτις καλεῖται Μόνη πλὴν δὲ τούτων πλείσται μικρότεραι νῆσος νομίζε ται ὅτι ἀντίκεινται (εἰς ταύτην τὴν πλευράν). Περὶ τῶν νή των τούτων έγραψαν τινὲς ὅτι ἐπὶ τριάκοντα συνεχεῖς ἦν μέρας κατὰ τὴν χειμερινὴν τροπὴν ὑπάρχει νύξ. Ημείς δ μως οὐδὲν περὶ τούτου δι' ἐξετάσεων ἀνεύρομεν, εἰμὴ ὅτι ἐξ ἀσφαλῶν πρὸς τὴν κλεψύδραν διαμετρήσεων εἴδομεν, ὅτι αἱ νώντες εἶναι βραχύτεραι ἢ ἐν τῇ ἠπείρῳ. Τῆς πλευρᾶς παύτες τὸ μῆκος εἶναι κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνων πεντακι σχίλια καὶ ἐξακόσια στάδια. Ἡ δὲ τρίτη πλευρά κεῖται πρὸς ἄρκτον· πρὸς τοῦτο τὸ μέρος οὐδεμία χώρα αντίκει ται, ἀλλὰ τῆς πλευρᾶς ταύτης ἡ γωνία εἶναι τετραμμένη τὰ μέγιστα πρὸς τὴν Γερμανίαν. Αὕτη δὲ νομίζεται ὅτι εἶν ναι εξακισχίλια και τετρακόσια στάδια τὸ μῆκος. Οὕτω πᾶσα ἡ νῆσος κατὰ τὴν περιφέρειαν εἶναι μυρίων καὶ ἐξαν κισχιλίων σταδίων.

14. Εκ τούτων πάντων πάνυ ημερώτατοι εἶναι οἱ οἱ κοῦντες τὸ Κάντιον, ὅπερ ἅπαν εἶναι χώρα παραθαλασσία; καὶ δὲν διαφέρουσιν ἀπὸ τῆς διαίτης τῶν Γαλατῶν. Οἱ με σόγειοι κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος δὲν σπείρουσι σίτον, αλ λὰ ζῶσιν ἐκ γάλακτος καὶ κρέατος καὶ ἐνδύονται διὰ περ μάτων. Πάντες δὲ οἱ Βρετανοί χρίονται δι' ἐσάτιδος, ή τις ἀπεργάζεται κυχνὴν τὴν χροιάν, καὶ εἶναι φοβερώτεροι τὴν ὄψιν ἐν τῇ μάχῃ ἔχουσι τὴν κόμην ἀνειμένην καὶ ὅλον τὸ μέρος τοῦ σώματος ἐξυρημένον ἐκτὸς τῆς κεφαλῆς καὶ τοῦ ἀνωτέρω χείλους. Ανὰ δέκα ἢ δώδεκα ἔχουσι κοινὰς πρὸς ἀλλήλους γυναῖκας καὶ μάλιστα οἱ ἀδελφοὶ μετὰ τῶν ἀδελφῶν καὶ οἱ πατέρες μετὰ τῶν παίδων· ἀλλ᾽ οἱ γεννη θέντες ἐξ αὐτῶν νομίζονται παῖδες ἐκείνων, πρὸς οὓς κατὰ πρῶτον ἑκάστη ὡς παρθένος ἤχθη.

15. Οἱ ἱππεῖς τῶν ἐχθρῶν καὶ οἱ ἁρματομάχοι συνή ψαν καθ' ὁδὸν μάχην κρατερὸν πρὸς τὸ ἡμέτερον ἱππικόν, οὕτως ὅμως ὥστε οἱ ἡμέτεροι ἐδείχθησαν κατά πάντα ανώ τεροι καὶ συνώθησαν αὐτοὺς εἰς τὰ δάση καὶ τοὺς λόφους ἀλλ', ἀφ' οὗ ἐφόνευσαν πλείστους, καταδιώξαντες προθυμό. τερον αὐτοὺς ἀπώλεσαν τινας ἐκ τῶν οἰκείων. Αλλ' ἐκεῖνοι χρόνον τινὰ διαλιπόντες, ἐν ᾧ οἱ ἡμέτεροι ἦσαν ἀπροσδόκη τοι καὶ ἀπησχολημένοι περὶ τὴν ὀχύρωσιν τοῦ στρατοπέ δου, αἰφνιδίως ἐξώρμησαν ἐκ τῶν δασῶν καὶ ἐπιπεσόντες κατ' ἐκείνων, οἵτινες ἦσαν τεταγμένοι φρουροί προς του στρατοπέδου, κρατερῶς ἐπολέμησαν· ὁ Καίσαρ λοιπόν έπεμ με πρὸς ἐπικουρίαν αὐτῶν δύο κοόρτεις καὶ μάλιστα τὰς πρώτας τῶν δύο λεγεώνων καί τοι δὲ αὗται ἐπάχθησαν ἐν πάνυ μικρᾷ ἀποστάσει ἀπ' ἀλλήλων, οἱ ἐχθροὶ διήλα σαν τολμηρότατα διὰ μέσον αὐτῶν καὶ ἐντεῦθεν ἀβλαβείς διεσώθησαν, διότι οἱ ἡμέτεροι κατεπλάγησαν διὰ τὸ καινο- φανές. εἶδος τῆς μάχης.

16. Ἐπειδὴ δὲ ὅλη ἡ μάχη ἐγένετο ὑπὸ τοὺς ὀφθαλ μοὺς πάντων καὶ πρὸ τοῦ στρατοπέδου, κατενοήθη ὅτι οἱ ἡμέτεροι διὰ τὴν βαρύτητα τῶν ὅπλων, ἐπειδὴ οὔτε τοὺς ὑ- ποχωροῦντας ἠδύναντο νὰ καταδιώξωσιν, οὔτε ἀπὸ τῶν ση ματῶν ἐτόλμων νὰ ἀποχωρήσωσιν, ἦσαν ἧττον ἐπιτήδειοι πρὸς τοιοῦτον ἐχθρὸν, οἱ δὲ ἱππεῖς μετὰ μεγάλου κινδύνου ἐμάχοντο, διότι ἐκεῖνοι καὶ ἐξεπίτηδες ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπεχώρουν καὶ ὀλίγον ἀπομακρύναντες τοὺς ἡμετέρους ἀπὸ τῶν λεγεώνων κατεπήδων ἐκ τῶν ἁρμάτων καὶ πεζοὶ ἐν ἀνίσῳ μάχῃ διηγωνίζοντο, Ὁ δὲ τρόπος τῆς ἱππομαχίας αὐτῶν· ἐπέφερεν ἴσον καὶ τὸν αὐτὸν κίνδυνον εἰς τοὺς ἡμε τέρους εἴτε ὑποχωροῦντας εἴτε καταδιώκοντας. Πρὸς δὲ τού τοῖς οὐδέποτε ἐμάχοντο συμπεπυκνωμένοι, ἀλλ᾽ ὀλίγοι καὶ πολλοὶ ἀπ' ἀλλήλων διεστῶτες καὶ εἶχον ἐφεδρείας διατε ταγμένας, καὶ ἄλλους ἄλλοι ἐφεξῆς διαδέχοντο, καὶ ἀκέ- ραιοι καὶ νεαλεῖς ἀντικαθίστασαν τοὺς ἀποκεκμηκότας.

17. Τῇ ὑστεραίᾳ οἱ ἐχθροὶ ἐτάχθησαν μακρὰν τοῦ στρα- τοπέδου ἐπὶ λόφων καὶ ἤρξαντο ὀλίγοι νὰ φαίνωνται και ἧττον σφοδρῶς ἢ τῇ προτεραίᾳ νὰ ἐνοχλῶσι διὰ μάχης τοὺς ἡμετέρους ἱππεῖς. Ἀλλ᾿ ἀφοῦ τῇ μεσημβρίᾳ ὁ Και σαρ. ἔπεμψε πρὸς σιτολογίαν τρεῖς λεγεώνας καὶ ἅπαν τὸ ἱππικὸν μετὰ τοῦ ὑπάρχου Γαίου Τρηβωνίου, αἰφνιδίως παν- ταχόθεν ἐφώρμησαν κατὰ τῶν σιτολόγων, οὕτως ὥστε δὲν ἀφίσταντο τῶν σημαιῶν καὶ τῶν λεγεώνων. Οἱ δὲ ἡμέτε ροι σφοδρῶς ἐπιπεσόντες κατ' αὐτῶν ἀπέκρουσαν καὶ δὲν έπαυσαν καταδιώκοντες αὐτοὺς, ἕως οὗ οἱ ἱππεῖς πεποιθότ τες εἰς τὴν βοήθειαν, διότι ὄπισθεν ἑαυτῶν ἔβλεπον τὰς λε γεώνας, προπετεῖς ἀπήλασαν τοὺς ἐχθροὺς, καὶ πολλοὺς αὐτ τῶν φονεύσαντες δὲν ἔδωκαν καιρὸν μήτε νὰ συνέλθωσιν εἰς ἑαυτοὺς μήτε νὰ σταθῶσιν ἢ νὰ καταπηδήσωσιν ἐκ τῶν ἀρ μάτων. Βὐθὺς ἐκ ταύτης τῆς φυγῆς τὸ ἐπικουρικόν, ὅπερ πανταχόθεν εἶχε συνέλθῃ, ἀπεχώρησεν, καὶ οὐδέποτε μετὰ ταῦτα οἱ ἐχθροὶ ἠγωνίσθησαν πρὸς ἡμᾶς μετ' αξιολόγων δυνάμεων.

19. Ὁ δὲ Καῖσαρ γνοὺς τὴν βουλὴν ταύτην ἤγαγε τὸν στρατὸν · πρὸς τὸν ποταμὸν Τάμεσιν εἰς τὴν χώραν τοῦ Κασσιβελαύνου· ὁ δὲ ποταμὸς οὗτος ἐν ἑνὶ τόπῳ, καὶ ἐνα ταῦθα μόλις, εἶναι διαβατὸς διὰ τῶν ποδῶν. Ἐνταῦθα ἐλα θὼν παρετήρησεν ὅτι παρὰ τὴν ἑτέραν ὄχθην τοῦ ποταμοῦ πολλαὶ δυνάμεις τῶν ἐχθρῶν εἶναι παρατεταγμέναι. Η δι χθη ἦτο ὀχυρωμένη δι' οξέων σκολόπων προπεπηγμένων, καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι σκόλοπες ἐμπεπηγμένοι ὑπὸ τὸ ὕδωρ ἐκαλύπτοντο ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ. Ταῦτα μαθὼν παρὰ τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν αὐτομόλων ὁ Καίσαρ προπέμψας τὸ ἱππικὸν διέταξε τὰς λεγεώνας παραχρῆμα νὰ ἐπακολουθή σωσι. Καίτοι δὲ οἱ στρατιῶται μόνον κατὰ τὴν κεφαλὴν ἐ- ξεῖχον τοῦ ὕδατος, ἐπορεύθησαν ὅμως μετά τοσαύτης ταχύ τητος καὶ ὁρμῆς, ὥστε οἱ ἐχθροὶ δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπομέ νωσι τὴν ἔφοδον τῶν λεγεώνων καὶ τῶν ἱππέων, ἀλλὰ και τέλειπον τὴν ὄχθην καὶ ἐτρέποντο εἰς φυγήν.

19. Ὁ δὲ Κασσιβέλαυνος, ὡς ἀνωτέρω ἐδηλώσαμεν, α- ποθέμενος πᾶσαν ἐλπίδα τῆς ἐκ παρατάξεως μάχης, τὸ μὲν μέγιστον μέρος τῶν δυνάμεων ἀποπέμψας, καταλιπὼν δὲ τέσσαρας περίπου χιλιάδας αρματομάχων, ἐπετήρει τὰς ἡμετέρας πορείας καὶ ὀλίγον ἐξεχώρει τῆς ὁδοῦ καὶ ἐκρύ πτετο ἐν τόποις ἀπροσβάτοις καὶ δασώδεσι, καὶ ἐν ταῖς χώραις, δι' ὧν εἶχε μάθῃ, ὅτι θὰ διέλθωμεν, συνήλαυνε τὰ κτήνη καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐκ τῶν ἀγρῶν εἰς τὰ δάση, καὶ ὁσάκις τὸ ἡμέτερον ἱππικὸν θαῤῥαλεώτερον διεσπείρετο εἰς τοὺς ἀγροὺς χάριν λεηλασίας καὶ ἐρημώσεως, ἐξέπεμπεν ἐκ τῶν δασῶν κατὰ πάσας τὰς ὁδοὺς καὶ στενωποὺς τοὺς ἄρ ματομάχους καὶ μετά μεγάλου κινδύνου τῶν ἡμετέρων ἱπ πέων προσέβαλλεν αὐτοὺς καὶ διὰ τοῦ φόβου τούτου ἀπε κώλυε νὰ περιφέρωνται ευρύτερον. Οθεν τοῦτο μόνον ὑπε- λείπετο, νὰ μὴ ἐπιτρέπη νὰ ἀποχωρῶσι ποῤῥωτέρω ἀπὸ τῆς παρατάξεως τῶν λεγεώνων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐρημώσεως τῶν ἀγρῶν καὶ τῆς πυρπολήσεως τοσοῦτον μόνον νὰ βλά πτωσιν, ὅσον διὰ τοῦ πόνου καὶ τῆς πορείας ηδύναντο οἱ ἀπὸ τῆς λεγεῶνος στρατιῶται.

20. Εν τοσούτῳ οἱ Τρινοβάνται, ἡ ἰσχυροτάτη σχεδόν τῶν χωρῶν τούτων πόλις, ἐξ ἧς ὁ νεανίας Μανδουβράκιος καταφυγὼν εἰς τὴν προστασίαν τοῦ Καίσαρος ἦλθε πρὸς αὐτ τὸν εἰς τὴν ἤπειρον Γαλατίαν, οὗ ὁ μὲν πατὴρ ἐχρημάτισε βασιλεὺς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ καὶ ἐφονεύθη ὑπὸ τοῦ Κασσι βελαύνου, αὐτὸς δὲ διὰ τῆς φυγῆς ἀπέφυγε τὸν θάνατον, πέμπουσι πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα καὶ ὑπισχνοῦνται ὅτι θὰ παραδοθῶσιν εἰς αὐτὸν καὶ θὰ ἐκτελέσωσι τὰ προστα χθέντα δέονται δέ, νὰ προστατεύσῃ τὸν Μανδουβράκιον ἀπὸ τῆς ἀδικίας τοῦ Κασσιβελαύνου καὶ πέμψῃ αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν, ἵνα προΐσταται καὶ κατέχῃ τὴν ἀρχὴν αὐτῆς. Εἰς τούτους ὁ Καΐσαρ ἐπιτάττει τεσσαράκοντα ὁμήρους καὶ σἴτον διὰ τὸν στρατὸν καὶ πέμπει πρὸς αὐτοὺς τὸν Μαν δουβράκιον. ᾿Εκεῖνοι ταχέως ἐξετέλεσαν τὰ προσταχθέντα καὶ ἔπεμψαν ὁμήρους μέχρι τοῦ ὡρισμένου ἀριθμοῦ καὶ σίτον,

21. Τοῦ Καίσαρος λοιπὸν λαβόντος ὑπὸ τὴν προστα σίαν αὐτοῦ τοὺς Τρινοβάντας καὶ ἐξασφαλίσαντος αὐτοὺς κατὰ πάσης τῶν στρατιωτῶν ἀδικίας, οἱ Κενμανοί, οἱ Σε γοντιακοί, οἱ 'Αγκάλιτες, οἱ Βίβροκχοι καὶ οἱ Κάσσοι πέμ ψαντες πρεσβείας παραδίδονται εἰς τὸν Καίσαρα. Παρ' αυ τῶν μανθάνει, ὅτι δὲν ἀπέχει μακρὰν τοῦ τόπου τούτου ἡ πόλις τοῦ Κασσιβελαύνου ὠχυρωμένη διὰ δασῶν καὶ ἑλῶν, ὅπου ἱκανῶς μέγα πλῆθος ἀνθρώπων καὶ κτηνῶν συνῆλθε Πόλιν δὲ καλοῦσιν οἱ Βρετανοί, ὅταν δάση δύσβατα ὀχυ ρώσωσι διὰ χαρακώματος καὶ τάφρου, ὅπου συνειθίζουσι νὰ συνέρχωνται πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ἐπιδρομῆς τῶν ἐχθρῶν, Εκεῖσε πορεύεται μετὰ τῶν λεγεώνων· εὑρίσκει τὸν τόπον ἐξαιρέτως ὑπὸ τῆς φύσεως καὶ τῆς τέχνης ὠχυρωμένον· ὅτ μως ἐπιχειρεῖ νὰ προσβάλῃ αὐτὸν ἐκ δύο μερῶν. Οἱ δὲ ἐχε θροὶ ἐπ' ὀλίγον χρόνον ἀντισταθέντες δὲν ὑπέμειναν τὴν ἐ- φοδον τῶν ἡμετέρων στρατιωτῶν, ἀλλὰ διέφυγον ἐξ ἄλ λου μέρους τῆς πόλεως. Πλῆθος κτηνῶν ἀνευρέθησαν ἐν ταῦθα καὶ πολλοὶ ἐν τῇ φυγῇ συνελήφθησαν καὶ ἐφονεύ- θησαν.

22. Ἐν ᾧ ταῦτα ἐν τοῖς τόποις τούτοις πράττονται, ὁ Κασσιβέλαυνος πέμπει ἀγγέλους εἰς τὸ Κάντιον, ὅπερ ἐδη λώσαμεν ἀνωτέρω ὅτι εἶναι παρὰ τὴν θάλασσαν, ὧν χω- ρῶν προΐσταντο τέσσαρες βασιλεῖς, ὁ Κιγγέταριξ, ο Καρ βίλιος, ὁ Ταξιμάγουλος καὶ ὁ Σεγόβας, καὶ ἐπιτάττει εἰς αὐτούς, συναθροίσαντες πάσας τὰς δυνάμεις νὰ προσβάλω σιν ἐξ ἀπροόπτου τὸν ναύσταθμον καὶ νὰ πολιορκήσωσιν. Αφ' οὗ δὲ οὗτοι ἦλθον πρὸς τὸν ναύσταθμον, οἱ ἡμέτεροι ἐξορμήσαντες καὶ πολλοὺς αὐτῶν φονεύσαντες, συλλαβόντες δὲ καὶ ἐπιφανῆ στρατηγόν, τὸν Λουγοτήρια, ἐπανήγαγον τοὺς ἑαυτῶν ἀβλαβεῖς. Ὁ δὲ Κασσιβέλαυνος ἐπὶ τῇ ἀγγε λία ταύτης τῆς μάχης, τοσαύτας ζημίας παθών, δηλωθεί σης τῆς χώρας αὐτοῦ, καὶ μάλιστα διαταραχθεὶς ἐκ τῆς ἀποστάσεως τῶν πόλεων, πέμπει διὰ τοῦ Ἀτρεβάτου Κομ μίου πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα περὶ παραδόσεως. Ο Κατ σαρ, ἐπειδὴ ἀπεφάσισε να διαχειμάσῃ ἐν τῇ ἠπείρῳ διὰ τὰς αἰφνιδίους τῆς Γαλατίας στάσεις, καὶ δὲν ὑπελείπετο πολὺ μέρος τοῦ θέρους, καὶ τοῦτο κατενόει ὅτι εὐκόλως πα ρατεινόμενον ἠδύνατο νὰ καταναλωθῇ, ἐπιτάττει ὁμήρους καὶ ὁρίζει, πόσον φόρον ἡ Βρετανία νὰ τελῇ καθ᾿ ἕκαστον ἔτος εἰς τὸν δῆμον τῶν Ῥωμαίων· ἀπαγορεύει δὲ καὶ ἐπι τάττει εἰς τὸν Κασσιβέλαυνον, νὰ μὴ βλάπτῃ τὸν Μανδου- βράκιον μήτε τοὺς Τρινοβάντας.

23. Δαβὼν τοὺς ὁμήρους ἐπανάγει τὸν στρατὸν πρὸς τὴν θάλασσαν, καὶ εὑρίσκει τὰς ναῦς ἐπισκευασθείσας. Ταύ τας δὲ καθελκύσας, ἐπειδὴ καὶ πολλοὺς αἰχμαλώτους εἶ χε, καί τινες νῆες ἀπώλοντο ἐπὶ τοῦ χειμῶνας, διώρισε νὰ ἐπαναχθῇ ὁ στρατὸς εἰς δύο πλοῦς. Καὶ οὕτω συνέπεσεν, ὥστε ἐκ τοσούτων νεῶν μετὰ τοσούτους διάπλους οὐδεμία καθόλου ναῦς κομίζουσα στρατιώτας ἀπώλετο οὔτε κατὰ τοῦτο οὔτε κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος· ἀλλ' ἐξ ἐκείνων, απ τινες κεναὶ ἐκ τῆς ἠπείρου ἐπέμποντο ὀπίσω πρὸς αὐτόν, ἐν αἷς ἦσαν καὶ ἐκεῖναι, ὅσαι ἀπεβίβασαν ἤδη τους στρα- τιώτας τοῦ πρώτου πλοῦ, καὶ ἐκεῖναι, ὅσας μετὰ ταῦτα ἐ- φρόντισε νὰ κατασκευάσῃ ὁ Λαβιηνός, ἑξήκοντα τὸν ἀριθμόν, πάνω ὀλίγαι προσέγγιζον εἰς τὸν ὡρισμένον τόπον, αἱ δὲ λοι- παὶ πᾶσαι ὠθοῦντο ὀπίσω. Ταύτας εἰς μάτην ἀναμείνας ὁ Καῖσαρ ἐπί τινα χρόνον, ἵνα μὴ διὰ τὴν ὥραν τοῦ ἔτους ἀπο - κλεισθῇ τοῦ πλοῦ, ἐξ ἀνάγκης ἐστενοχώρησεν ἐν αὐταῖς τοὺς στρατιώτας καὶ μεγίστης γαλήνης τυχών, κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς δευτέρας φυλακῆς ἀποπλεύσας, ἅμα τῇ ἡμέρᾳ ἥψατο τῆς γῆς καὶ πάσας τὰς ναῦς ἀβλαβεῖς ἐπανήγαγε.

24. Εξελκύσας τὰς ναῦς καὶ περάνας ἐν τῇ Σαμαρο βρίβη τὴν σύνοδον τῶν Γαλατῶν, ἐπειδὴ κατὰ τοῦτο τὸ ἔ- της σπανιώτερος παρήχθη ὁ σῖτος διὰ τὴν ξηρασίαν, ἠναγ κάσθη νὰ καταστήσῃ τὸν στρατὸν ἐν τοῖς χειμαδίοις ἀλ λέως ἢ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη καὶ νὰ διανείμῃ τὰς λε γεῶνας εἰς πλείους πόλεις. Ἐκ τούτων μίαν μὲν ἔδωκεν τῷ ὑπάρχῳ Γαΐῳ Φαβίῳ, ἵνα ὁδηγήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν χώραν τῶν Μορινῶν, ἑτέραν δὲ τῷ Κοΐντῳ Κικέρωνι, ἵνα οδηγήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν χώραν τῶν Νερουίων, τὴν δὲ τρίτην τῷ Λευκίῳ φο σκίῳ, ἵνα οδηγήσῃ αὐτὴν εἰς τὴν Ἐσοβίαν· τὴν δὲ τετάρτην διέταξε νὰ διαχειμάσῃ μετὰ τοῦ Τίτου Λαβιηνοῦ ἐν τῇ τῶν Ρήμων ἐν τῇ συνορίᾳ τῶν Τρηουΐρων. Τρεῖς δὲ κατέστησεν ἐν τῇ τῶν Βελγῶν· ταύταις ἐπέστησε τὸν ταμίαν Μάρκον Κράσσον καὶ τοὺς ὑπάρχους Λεύκιον Μουνάτιον Πλάγκον καὶ Γαΐον Τρεβώνιον. Μίαν λεγεώνα, ἣν νεωστὶ κατέγρα ψε πέραν τοῦ Πάδου, καὶ πέντε κοόρτεις ἔπεμψεν εἰς τὴν χώραν τῶν Ἐβουρωνῶν, ὧν οἱ πλεῖστοι οἰκοῦσι μεταξὺ τοῦ Νόσου καὶ τοῦ Ρήνου καὶ τότε ἦσαν ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ Αμβιόριγος καὶ τοῦ Κατιβόλκου. Διέταξε δὲ τοὺς ὑπάρ τους Κοΐντιον Τιβούριον Σαβίνον καὶ Λεύκιον Αὐρουγκου λήϊον Κότταν νὰ προΐστανται τούτων τῶν στρατ τῶν Κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον διανείμας τὰς λεγεώνας ἐνόμισεν ὅτι ευκολώτατα δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὴν σιτοδείαν. Καὶ τα χειμάδια όμως πασῶν τῶν λεγεώνων, ἐκτὸς ἐκείνης, ἣν εἶχε δώσῃ εἰς τὸν Λεύκιον Ῥόσκιον, ἵνα ὁδηγήσῃ εἰς τὸ εἰ ρηνικώτατον καὶ ἡσυχώτατον μέρος τῆς Γαλατίας, περιεί χοντο ἐντὸς ὀκτακοσίων σταδίων. Ἐν τοσούτῳ δὲ αὐτὸς ἀπεφάσισε νὰ διαμείνῃ ἐν τῇ Γαλατίᾳ ἐπὶ τοσοῦτον, μέχρις οὗ ἤθελε μάθῃ ὅτι αἱ λεγεώνες ἐγκατεστάθησαν καὶ τὰ χειμάδια ὠχυρώθησαν.

25. Ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Καρνούτων ὑπῆρχεν ἀνὴρ ἐπιφα νέστατος τὸ γένος, Τασγήτιος, οὗ οἱ πρόγονοι ἐχρημάτι σαν βασιλεῖς ἐν τῇ πατρίδι αὐτῶν. Εἰς τοῦτον ὁ Καῖσαρ εἶχεν ἀποδώσῃ τὸ ἀξίωμα τῶν προγόνων καὶ διὰ τὴν ἀρετ τὴν αὐτοῦ καὶ τὴν πρὸς ἑαυτὸν εὔνοιαν, διότι ἐν πᾶσι τοῖς πολέμοις ἔτυχε παρ' αὐτοῦ ἐξαιρέτου βοηθείας. Τῷ τρίτῳ δὲ ἤδη ἔτει βασιλεύοντα ἐφόνευσαν αὐτὸν κατὰ παρακίνη σιν πολλῶν αὐτοῦ φανερῶν ἐχθρῶν ἐκ τῆς πόλεως. Τοῦτο καταγγέλλεται εἰς τὸν Καίσαρα. Αλλ' ἐκεῖνος, ἐπειδὴ ἦσαν πολλοὶ οἱ συνένοχοι, φοβούμενος, μὴ κατὰ προτροπὴν αὐτ τῶν ἡ πόλις ἀποστατήσῃ, διατάττει τὸν Λεύκιον Πλάγ κον νὰ πορευθῇ μετὰ τῆς λεγεῶνος ταχέως ἐκ τῆς Βελγι κῆς εἰς τὴν χώραν τῶν Καρνούτων καὶ ἐκεῖ νὰ διαχειμάσῃ καὶ συλλαβὼν νὰ πέμψῃ πρὸς αὐτὸν ἐκείνους, ὧν συνεργούν. των ἔμαθεν ὅτι ἐφονεύθη ὁ Τασγήτιος. Εν τοσούτῳ ἐπλη ροφορήθη παρά πάντων τῶν ὑπάρχων καὶ ταμιῶν, εἰς οὓς · παρέδωκε τὰς λεγεώνας, ὅτι ἔφθασαν εἰς τὰ χειμάδια καὶ ὁ τόπος αὐτῶν ὠχυρώθη.

26. Μετὰ δέκα περίπου ἡμέρας, ἀφ᾽ ὧν ἦλθον εἰς τὰ χειμάδια, ἐγένετο ἀρχὴ αἰφνιδίου στάσεως καὶ ἀποστάσεως ὑπὸ τοῦ ᾿Αμβιόριγος καὶ Κατιβόλκου· διότι οὗτοι, καίτοι παρὰ τὰ ὅρια τοῦ βασιλείου αὐτῶν παρέσχον ἑαυτοὺς ἑτοί μους εἰς τὸν Σαβίνον καὶ Κότταν καὶ συνεκόμισαν σίτον εἰς τὰ χειμάδια, παρακινηθέντες ὅμως ὑπὸ τῶν ἀγγέλων τοῦ Τρηουΐρου Ἰνδουτιομάρου ἐξήγειραν τοὺς ἑαυτῶν καὶ αἱ φνιδίως καταβαλόντες τοὺς ξυλοκόπους μετὰ μεγάλης δύο νάμεως ἦλθον ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, ἵνα πολιορκήσωσιν αὐτό, Αλλ᾽ ἀφ᾽ οὗ οἱ ἡμέτεροι ταχέως ἔλαβον τὰ ὅπλα καὶ ἐπέβη σαν τοῦ ὀχυρώματος καὶ ἐξ ἑνὸς μέρους ἐκπέμψαντες τοὺς Ισπανικοὺς ἱππεῖς ἐφάνησαν ἀνώτεροι κατὰ τὴν ἱππομαχίαν, οἱ ἐχθροὶ ἀπελπισθέντες ἀπέσυραν τοὺς ἑαυτῶν τῆς πολιορκίας. Τότε κατὰ τὸ ἔθος ἀνεβόησαν, νὰ ἐξέλθωσί τινες ἐκ τῶν ἦτ μετέρων πρὸς συνέντευξιν: διότι ἔχουσι να είπωσί τινα περί τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, δι᾿ ὧν ἐλπίζουσιν ὅτι δύνανται να διαλυθώσιν αἱ διαφοραί,

27. Πέμπεται λοιπὸν πρὸς αὐτοὺς χάριν συνεντεύξεως δ Γάϊος Αρπινήϊος, Ῥωμαῖος ἱππεύς, οἰκεῖος τοῦ Κοΐντου Τί τουρίου, καὶ ὁ Κοΐντος Ιούνιος, ἐκ τῆς Ισπανίας τις, ὅστις καὶ πρότερον ἤδη πεμπόμενος ὑπὸ τοῦ Καίσαρος συνείθιζε νὰ φοιτᾷ πρὸς τὸν ᾿Αμβιόριγα" πρὸς τούτους ὁ ᾿Αμβίοριξ τ μίλησε κατὰ τὸν ἐξῆς τρόπον: Ομολογεῖ ὅτι οφείλει πλεί στας χάριτας εἰς τὸν Καίσαρα διὰ τὰς πρὸς ἑαυτὸν εὐεργε σίας αὐτοῦ, διότι αὐτοῦ συνεργοῦντος ἀπηλλάγη τοῦ φό ρου, ὃν συνείθιζε νὰ τελῇ εἰς τοὺς ᾿Αδουατικούς, τοὺς ὁμό ρους αὐτοῦ, καὶ διότι καὶ ὁ ὑιὸς καὶ ὁ τοῦ ἀδελφοῦ ὑιὸς ἐν πέμφθησαν ὀπίσω εἰς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Καίσαρος, οὓς οἱ δου ατικοὶ ὡς ὁμήρους πεμφθέντας κατέσχον ἐν δουλείᾳ καὶ δε σμοῖς· ὅτι δὲ προσέβαλε τὸ στρατόπεδον, δὲν ἔπραξε τοῦ το κατὰ τὴν ἰδίαν κρίσιν ἢ βούλησιν, ἀλλ᾿ ἀναγκασθεὶς· ὑπὸ τῆς πόλεως, διότι ἡ ἀρχὴ αὐτοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε τὸ πλῆθος δὲν ἔχει ἔλαττον δικαίωμα ἐπ᾿ αὐτῷ, ἢ αὐτὸς ἐπὶ τῷ πλήθει. Προσέτι ἡ πόλις ταύτην ἔσχεν αἰτίαν τοῦ πολέμου, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀντιστῇ εἰς τὴν αἰφνίδιον τῶν Γάλα- τῶν συνωμοσίαν. Τοῦτο εὐκόλως δύναται νὰ ἀποδείξῃ ἐκ τῆς ταπεινότητος αὐτοῦ, διότι δὲν εἶναι οὕτως ἄπειρος τῶν πραγμάτων, ὥστε νὰ θαῤῥῇ ὅτι διὰ τῶν δυνάμεών του ναται να υπερισχύση τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων, ᾿Αλλὰ τοῦ το εἶναι κοινὴ βουλὴ τῆς Γαλατίας· οὕτη δὲ ἡ ἡμέρα ε ρίσθη, ὅπως προσβάλωσι πάντα τὰ χειμάδια του Καίσαρος, δύο ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ἵνα μὴ λεγεών τις δύναται νὰ βοηθῇ ἑτέραν λεγεώνα. Οχι δὲ εὐκόλως ηδύναντο Γαλάται εἰς Γαλάτας νὰ ἀρνηθῶσι τοῦτο, ἀφ' οὗ μάλιστα σκοπὸς τῆς βουλῆς ταύτης ἐφαίνετο ἡ ἀνάκτησις τῆς κοινῆς ἐλευθερίας. Αφ' οὗ ικανοποίησεν αὐτ τοὺς περὶ τῆς φιλοπατρίας, νῦν θέλει να φροντίσῃ περὶ τῆς ὀφειλομένης εὐγνωμοσύνης εἰς τὰς εὐεργεσίας τοῦ Καίσαρος. Ὅθεν παραινεῖ, ἱκετεύει τὸν Τιτούριον πρὸς τῆς ξενίας, νὰ προνοήση περὶ τῆς ἑαυτοῦ καὶ τῶν στρατιωτῶν σωτηρίας. Διότι μέγα πλήθος Γερμανῶν μισθωτών διέβη τὸν Ῥήνον, οἵτινες μετὰ δύο ἡμέρας θὰ εἶναι ἐνταῦθα. Εἰς αὐτοὺς (τοὺς Ῥωμαίους) λοιπὸν ἀπόκειται νὰ ἀποφασίσωσιν, ἂν δὲν θέ Χωσι πρὶν ἢ οἱ ὅμοροι παρατηρήσωσί τι, ἐξαγαγόντες τοὺς στρατιώτας ἐκ τῶν χειμαδίων νὰ ἀπαγάγωσιν αὐτοὺς πρὸς τὸν Κικέρωνα ἢ τὸν Δαβιηνόν, ὧν ὁ μὲν ἀπέχει τετρακόσια στάδια ἀπὸ τῶν χειμαδίων, ὁ δὲ ἕτερος ὀλίγῳ πλείω. 'Β- κεῖνο δὲ ὑπισχνεῖται καὶ ἐνόρκως διαβεβαιοί, ὅτι θὰ παρά σχη ἀσφαλῆ δίοδον διὰ τῆς χώρας. Τοῦτο δὲ ποιῶν καὶ περὶ τῆς πόλεως προνοεί, διότι ἀπαλλάττει αὐτὴν τῶν χει μαδίων καὶ εἰς τὸν Καίσαρα ἀποδίδει χάριν ἀντὶ τῶν εὐερ γεσιῶν αὐτοῦ. Ταῦτα εἰπὼν ὁ ᾿Αμβίοριξ ἀνεχώρησεν.

· 28. Ὁ δὲ ᾿Αρπινήϊος καὶ Ἰούνιος ἀναγγέλλουσιν εἰς τοὺς υπάρχους ὅσα ἤκουσαν. ᾿Εκεῖνοι δὲ ἐκ τοῦ αἰφνιδίου πράγ ματος ἐκπλαγέντες, καίτοι ταῦτα ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ ἐλέγοντα, ὅμως ἐνόμιζον ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀμελήσωσιν, καὶ μάλιστα ἐκ τούτου ἐταράττοντο, ὅτι μόλις ἦτο πιστευτόν, ὅτι ἡ ἀν φανὴς καὶ ταπεινὴ πόλις τῶν Εβουρωνῶν ἀφ' ἑαυτῆς ἐτόλ μησε νὰ κινήσῃ πόμεμον κατὰ τοῦ δήμου τῶν Ρωμαίων. Οθεν ἀναγγέλλουσι τὸ πρᾶγμα εἰς συμβούλιον, καὶ μεγάλη ἔρις προήλθε μεταξὺ αὐτῶν. Διότι ὁ μὲν Λεύκιος Αὐρουγ κουλήϊος καὶ οἱ πλεῖστοι χιλίαρχοι καὶ τῶν πρώτων τάξεων οἱ ἑκατόνταρχοι ἐνόμιζον ὅτι οὐδὲν ἀπερισκέπτως πρέπει νὰ πράξωσι μηδὲ νὰ ἀναχωρήσωσιν ἐκ τῶν χειμαδίων ἄνευ τῆς διαταγής του Καίσαρος· ἐδίδασκον δὲ ὅτι ἐν ὠχυρωμένοις χειμαδίοις δύνανται νὰ ὑπομείνωσιν ὁσασδήποτε δυνάμεις τῶν Γερμανῶν· ἀπόδειξις εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι ἀνδρειότα τα ὑπέμειναν τὴν πρώτην τῶν ἐχθρῶν ἔφοδον πολλὰ πρὸς τούτοις τραύματα ἐπενεγκόντες· ὑπὸ σίτου δὲν στενοχωροῦν ται· ἐν δὲ τῷ μεταξὺ καὶ ἐκ τῶν ἐγγυτάτω χειμαδίων καὶ ἀπὸ τοῦ Καίσαρος θὰ ἔλθωσι βοήθειαι· ἐπὶ τέλους δὲ τί εἶναι κουφότερον ἢ αἰσχρότερον τοῦ νὰ βουλεύωνται περὶ τῶν σπου δαιοτάτων κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ ἐχθροῦ.

29. Τουναντίον δὲ ὁ Τιτούριος ἐκραύγαζεν, ὅτι ὀψὲ ἤ θελον κάμῃ αὐτό, ἀφ᾽ οὗ μείζους δυνάμεις τῶν ἐχθρῶν συ νενωθεῖσαι μετὰ τῶν Γερμανῶν ἤθελον συνέλθη, ή ήθελε συμβῇ δυστύχημά τι ἐν τοῖς ἐγγυτάτω χειμαδίοις. Βραχὺς εἶναι ὁ καιρὸς τῆς σκέψεως. Νομίζει ὅτι ὁ Καίσαρ ἀπῆλθεν εἰς τὴν Ιταλίαν ἄλλως οὔτε οἱ Καρνοῦτοι ἤθελον ἀποφασί σῃ νὰ φονεύσωσι τὸν Τασγήτιον, οὔτε οἱ Ἐβουρωνοί, ἐὰν ἐκεῖνος παρῆν, ἤθελον ἔλθῃ ἐπὶ τὸ στρατόπεδον μετά τον σαύτης καταφρονήσεως καθ᾿ ἡμῶν ἀποβλέπει δὲ ὄχι πρὸς τὴν συμβουλὴν τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλὰ πρὸς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δια ότι ὁ μὲν Ρήνος εἶναι πλησίον, καὶ οἱ Γερμανοί βαρέως φέ ρουσι καὶ τὸν θάνατον τοῦ ᾿Αριοβίστου καὶ τὰς πρόσθεν νέα καὶ ἡμῶν· ἡ δὲ Γαλατία φλεγμαίνει, διότι μετὰ τοσαύ τας ταπεινώσεις περιῆλθεν ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων καὶ ἐστερήθη τὴν πρόσθεν πολεμικὴν αὐτῆς δό ξαν. Τέλος δὲ τίς ἤθελε καταπείσῃ ἑαυτόν, ὅτι ὁ ᾿Αμβίο- ριξ ἄνευ ὡρισμένου λόγου προέβη εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν; Η γνώμη. αὐτοῦ ἐν ἑκατέρῳ εἶναι ἀκίνδυνος" διότι, ἐὰν μὲν οὐ δὲν ὑπάρχη δεινότερον, ἀκινδύνως θέλουσι φθάσῃ εἰς τὴν ἐγγυτάτω λεγεῶνα· ἐὰν δὲ πᾶσα ἡ Γαλατία ὁμογνωμονή ση μετὰ τῶν Γερμανῶν, ἡ μόνη σωτηρία κεῖται ἐν τῇ τα χύτητα. Τοῦ Κόττα ὅμως καὶ ἐκείνων, οἵτινες διαφωνούσι, ἡ γνώμη τίνα έκβασιν ἔχει; ἐν ᾗ εἰμὴ ὁ παραυτίκα κίνδυ νες, ἀλλὰ γοῦν εἶναι ἐπίφοβος ὁ ἐκ μακροχρονίου πολιορ κίας λιμός.

30. Ταύτης τῆς ἀμφισβητήσεως καθ' ἑκάτερον μέρος γενομένης, ἐπειδὴ ὁ Κόττας καὶ οἱ ἑκατόνταρχοι τῶν των τάξεων σφόδρα ανθίσταντος «Νικάτα, ο εἶπεν ὁ Σεβί νος αἐὰν οὕτω θέλητε,» καὶ τοῦτο μετὰ τρανοτέρας φω νῆς, ἵνα μεῖζον μέρος τῶν στρατιωτῶν ἐξακούσης «ούτε είμαι τοιοῦτος», εἶπεν, «ὅστις τὰ μάλιστα ἐξ ὑμῶν νὰ φοβῶμαι διὰ τὸν κίνδυνον τοῦ θανάτου· οὗτοι θὰ σωφρονήσωσιν ἐὰν δεινότερόν τι συμβῇ, παρὰ σοῦ θὰ ἀπαιτήσωσι λόγον, οίτι νας, ἂν σὲ ἐπέτρεπες, τῇ μεθαύριον μετὰ τῶν ἐγγυτάτω χειμαδίων συνενωθέντες ἤθελον ὑπομείνη κοινὴν μετὰ τῶν λοιπῶν τοῦ πολέμου τὴν τύχην, οὐδὲ ἀπόβλητοι καὶ ἐξόρι στο μακρὰν τῶν ἄλλων ήθελον ἀπολεσθῇ ἡ διὰ τοῦ σιδή ρου ἢ διὰ τοῦ λιμού, ο

31. ᾿Αναστάντες ἐξέρχονται τοῦ συμβουλίου ἐπιλαμε βάνονται ἑκατέρου καὶ δέονται, ἵνα μὴ διὰ τῆς διαφωνίας καὶ ἐπιμονῆς αὐτῶν καταστήσωσι τὸ πρᾶγμα εἰς τὸν ἔσχα τον κίνδυνον διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι εὔκολον, εἴτε μείνω σιν, εἴτε ἀπέλθωσιν, ἐὰν μόνον πάντες τὸ αὐτὸ φρονῶσι καὶ ἐπιδοκιμάζωσι τοὐναντίον δὲ ἐν τῇ διαφωνία οὐδεμίαν σωτηρίαν διορῶσι. Τὸ πρᾶγμα διὰ τῆς ἀμφισβητήσεως παρ ρατείνεται μέχρι μέσων νυκτῶν. Τέλος δὲ ὁ Κόττας ἀνα- πεισθεὶς ἐνδίδει νικᾷ λοιπὸν ἡ γνώμη τοῦ Σαβίνου. Προκή ρύττεται ὅτι ἅμα τῇ ἡμέρᾳ θέλουσι πορευθῇ. Κατὰ τὸ ἐκ πίλοιπον μέρος τῆς νυκτὸς οἱ στρατιῶται διετέλεσαν χρησ γοροῦντες, διότι ἕκαστος περιεσκόπει τὰ ἴδια πράγματα, τί ἠδύνατο νὰ φέρῃ μεθ᾿ ἑαυτοῦ, καὶ τί ἐκ τῶν σκευῶν τοῦ χειμερινοῦ στρατοπέδου ἠναγκάζετο νὰ ἐγκαταλείπη. Πάν τα δὲ ἐπινοοῦνται, δι' ὧν οὐ μόνον ἄνευ κινδύνου νὰ μὴ δύνανται νὰ μείνωσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ κόπου τῶν στρατιω τῶν καὶ τῆς ἀγρυπνίας αὐξηθῇ ὁ κίνδυνος. Αμα τῇ ἡμέρᾳ ἐξέρχονται τοῦ στρατοπέδου οὕτως, ὡς ἂν ἦσαν πεπεισμέν ναι ὅτι ἡ συμβουλὴ ἐδόθη ὑπὸ τοῦ ᾿Αμβιόριγος ὄχι ὡς έχε θροῦ, ἀλλ᾿ ὡς ἀνδρὸς φιλτάτου, δηλαδὴ ἐν μακροτάτη τά ξει καὶ μετὰ πλείστων ἀποσκευών.

32 Αλλ' οἱ ἐχθροί, ἀφ᾽ οὗ ἐκ τοῦ νυκτερινοῦ θορύβου καὶ τῆς ἀγρυπνίας κατενόησαν τὴν ἔξοδον ἐκείνων, καθίσαν τις ἐνέδραν καὶ εἰς δύο μερισθέντες, ἐν τοῖς δάσεσιν ἐν τότ τῷ ἐπιτηθείῳ καὶ κρυπτῷ ἐκκαίδεκα περίπου στάδια ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου ἀνέμενον τὴν ἄφιξιν τῶν Ῥωμαίων, καὶ ἀφ' οὗ τὸ μεῖζον μέρος της τάξεως· κατῆλθεν εἰς μεγάλην συνάγκειαν, αιφνιδίως ενεφανίσθησαν ἑκατέρωθεν ταύτης της κοιλάδος και ήρξαντο νὰ πιέζωσι τοὺς ὀπισθοφύλακας και τοὺς πρώτους νὰ ἀποκωλύωσι τῆς ἀνάδου καὶ ἐν τόπῳ ἀνα πιτηδειοτάτῳ τοῖς ἡμετέροις νὰ συνάπτωσι μάχην.

38. Τότε τέλος ὁ αντούριος, ὅστις οὐδὲν πρότερον εἶχε προνοήση, επείγετο καὶ περιέτρεχε καὶ διέττατε τὰς κούρ τεῖς, καὶ αὐτὰ δὲ ταῦτα μετὰ πολλοῦ φόβου ἐποίει καὶ οὐ τως, ὥστε ἐφαίνετο ὅτι τὰ πάντα ἔλειπον εἰς αὐτόν· ὅπερ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ συνειθίζει να συμβαίνῃ εἰς ἐκείνους, οἵτι νὲς ἐν αὐτῷ τῷ ἔργῳ ἀναγκάζονται νὰ βουλεύωνται. Ἀλλ᾿ ὁ Κόττας, ὅστις εἶχε σκεφθῇ ὅτι ταῦτα ἐδύναντο να συμ βῶσι καθ᾽ ὁδὸν καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν δὲν εἶχεν ἐπι δοκιμάσῃ τὴν ἔξοδον, ἐν παντὶ ἐπεμελεῖτο τῆς κοινῆς σω τηρίας, καὶ συγκαλῶν μὲν καὶ παραινῶν· τοὺς στρατιώτας ἐξετέλει τὰ καθήκοντα στρατηγού, μαχόμενος δὲ τὰ στρατ τιώτου. Αλλ' ἐπειδὴ διὰ τὸ μῆκος τῆς τάξεως ἧττον εὐ κόλως ἡδύναντο νὰ περιέρχονται πανταχόσε καὶ νὰ προνο ὅσι, τί τὸ πρακτέον ἐν ἑκάστῳ τόπῳ, διέταξαν νὰ καταλί πωσε τὰς ἀποσκευὰς καὶ νὰ ταχθῶσιν εἰς κύκλον. Καίτοι δὲ ἐν τοιαύτη περιστάσει τὸ βούλευμα τοῦτο δὲν εἶναι μερ πτόν, ὅμως ἀπέβη ἐπιβλαβές· διότι καὶ τῶν ἡμετέρων στρατιωτῶν τὴν ἐλπίδα ἠλάττωσε καὶ τοὺς ἐχθροὺς προ θυμοτέρους πρὸς μάχην κατέστησε, διότι ὄχι ἄνευ μεγίστου φόβου καὶ ἀπελπισίας ἐφαίνετο τοῦτο γενόμενον. Πλὴν δὲ τούτων συνέβη, ὅπερ ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνη, οἱ στρατιῶται γενικῶς νὰ ἀποχωρῶσι τῶν σημαιῶν, ἕκαστος δὲ νὰ σπεύδη νὰ ἐπιζητῇ καὶ νὰ ἁρπάζῃ ἐκ τῶν ἀποσκευῶν ὅσα εἶχε τιμιώ τατα, καὶ τὰ πάντα νὰ πληρῶνται κραυγῆς καὶ κλαυθμού.

34. Ἀλλὰ τοὺς βαρβάρους δὲν ὑπέλιπεν ἡ βουλής διό τι οἱ ἡγεμόνες αὐτῶν διέταξαν νὰ προκηρύξωσι καθ' ὅλον τὸν στρατόν, μηδεὶς νὰ ἀπολίπῃ τὴν ἑαυτοῦ τάξιν· διότι εἰς ἐκείνους ἀνήκει ἡ λεία καὶ εἰς ἐκείνους ἐπιφυλάττονται ὅ σα ήθελον ἐγκαταλείψη οἱ Ρωμαῖοι ὅθεν πρέπει να νομί ζωσιν ὅτι τὰ πάντα ἐξαρτώνται ἐκ τῆς νίκης. Ησαν δὲ οἱ ἡμέτεροι καὶ κατὰ τὴν ἀνδρείαν καὶ κατὰ τὸ πλῆθος ἰσόπα λοι" καίτοι δὲ ἀπελείποντο ὑπὸ τοῦ ἡγεμόνος καὶ τῆς το χης, ὅμως πᾶσαν τὴν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας ἐναπετίθεσαν ἐν τῇ ἀνδρείᾳ, καὶ ὁσάκις κοόρτις τις προέβαινε, πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο ἔπιπτε μέγα πλῆθος ἐχθρῶν. Τοῦτο παρατη ρήσας ὁ Ἀμβίοριξ διαττάτει νὰ προκηρυχθῇ, μακρόθεν να ῥίπτωσι βέλη μηδὲ ἐγγύτερον νὰ προσέρχονται καί, ὅπου οι Ῥωμαῖοι ήθελον ἐφορμήση, νὰ ὑποχωρώσι διότι διὰ τὴν κουφότητα τῶν ὅπλων καὶ τὴν καθημερινὴν ἄσκησιν οὐδὲν ἠδύναντο νὰ βλάπτωσιν αὐτούς), αὖθις δὲ πρὸς τὰς της μαίας ἐπαναχωροῦντας νὰ καταδιώκωσι.

35. Τοῦτο τὸ παράγγελμα ἐπιμελέστατα διαφυλάξαντες οἱ ἐχθροί, οσάκις τις κοόρτις εξεχώρει τοῦ κύκλου καὶ ἐν φώρμα κατ' αὐτῶν, ταχύτατα ἔφευγον ὀπίσω. Ἐν τοσούτῳ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀπογυμνῶται τοῦτο τὸ μέρος καὶ ἀπὸ τ γυμνῆς πλευρᾶς νὰ ἐκτίθεται εἰς τὰ βέλη. Αὖθις δε δια κις ἄρχιζαν νὰ ὑποστρέφωσιν ἐκεῖσε, ὅθεν ἐξήλθον, και ριεκυκλοῦντο καὶ ὑπὸ τῶν ὑποχωρησάντων καὶ ὑπὸ τῶν α γύτατα σταθέντων. Ἐὰν δὲ ἤθελον νὰ μένωσι κατὰ χώραν, καὶ ἡ ἀνδρεία αὐτῶν ἀπέβαινεν ἀνωφελής, καὶ τὰ ὑπὸ το σούτου πλήθους ῥιπτόμενα βέλη συμπεπυκνωμένοι δεν τ δύναντο νὰ ἀποφεύγωσε. Ἀλλ᾿ ὅμως ὑπὸ τοσούτων δυσχε ρειών στενοχωρούμενοι καὶ πολλὰ τραύματα λαμβάνοντας ἀνθίσταντο καὶ μέγα μέρος καταναλώσαντες, διότι ἐμάχον τὸ ἀπὸ τῆς πρωίας μέχρι τῆς ὀγδόης ώρας, οὐδὲν ἀνάξιον αὐτῶν· ἔπραττον. Τότε ὁ Τίτος Βαλβέντιος, ὅστις κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος ἦτο ἡγεμὼν τοῦ τάγματος, ἀνὴρ γενναίος καὶ ἐπιφανέστατος, διαπείρεται διὰ παλτοῦ ἀμφοτέρους τοὺς μηρούς. Ο δὲ Κόϊντος Λευκάνιος, ὁμοίως ἡγεμών, γενναι ότατα μαχόμενος, ἐν ᾧ ἔρχεται εἰς βοήθειαν του περικυ κλωθέντος διοῦ του, φονεύεται· ὁ δὲ ὕπαρχος Λεύκιος Κότε τας παροτρύνων πάσας τὰς κοόρτεις καὶ τὰς τάξεις τραυ ματίζεται κατὰ πρόσωπον ὑπὸ σφενδόνης.

36. Εκ τούτων διαταραχθεὶς ὁ Κόϊντος Τιτούριος, ἀπ φ' οὗ παρετήρησε μακρόθεν τὸν ᾿Αμβιόριγα παραινοῦντα τοὺς ἑαυτοῦ, πέμπει πρὸς αὐτὸν τὸν διερμηνέα του, ένα παρα καλέση, νὰ φεισθῇ ἑαυτοῦ καὶ τῶν στρατιωτῶν. Ἐκεῖ νος δὲ παρακληθεὶς ἀπεκρίνατο: Ἐὰν θέλῃ νὰ συνδιαδεχθῇ μετ' αὐτοῦ, ἐπιτρέπεται· ἐλπίζει ὅτι δύναται νὰ ἐπιτύχη παρὰ τοῦ πλήθους, ὅ,τι ἀποβλέπει εἰς τὴν σωτηρίαν τῶν στρατιωτῶν αὐτὸς ὅμως οὐδεμίαν βλάβην θὰ πάθη καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δίδει τὸν λόγον του. ᾿Εκεῖνος ἀνακοινοῦται τοῦ το εἰς τὸν τετρωμένον Κότταν (καὶ προτείνει), ἐὰν νομίζῃ ὀρθόν, νὰ ἀποχωρήσωσι τῆς μάχης καὶ ὁμοῦ νὰ συνδιαλε χθώσι μετὰ τοῦ ᾿Αμβιόριγος. Ὁ δὲ Κόττας λέγει ὅτι δὲν θέλει πορευθῇ πρὸς ὡπλισμένον τὸν ἐχθρὸν καὶ εἰς τοῦτο ἐπιμένει.

37. Ὁ δὲ Σαβίνος, οὓς τότε χιλιάρχους εἶχε περὶ ἑαυ τὸν καὶ ἑκατοντάρχους τῶν πρώτων τάξεων διατάττει νὰ ἀκολουθήσωσιν αὐτὸν καὶ, ἀφ᾽ οὗ ἐγγύτερον τῷ Ἀμβιόριγι προσῆλθε, διαταχθεὶς νὰ ἀποῤῥίψῃ τὰ ὅπλα ποιεῖ τὸ προ- σταχθὲν καὶ εἰς τοὺς ἑαυτοῦ παραγγέλει τὸ αὐτὸ νὰ πρά ξωσι. Εν τοσούτῳ, ἐν ᾧ διαπραγματεύονται πρὸς ἀλλή λους περὶ τῶν συνθηκῶν καὶ ἐξεπίτηδες ὁ λόγος παρατεί νεται μακρότερος ὑπὸ τοῦ ᾿Αμβιόριγος, κατὰ μικρὸν περι κυκλωθεὶς φονεύεται. Τότε δὲ κατὰ τὸ ἔθος αὐτῶν ἀναβο ῶσι νίκην καὶ ὁλολυγὴν ἐξαίρουσι καὶ ἐπιπεσόντες κατὰ τῶν ἡμετέρων διαταράττουσι τὰς τάξεις. Ενταῦθα ὁ Δεύτ κιος Κόττας μαχόμενος φονεύεται μετὰ πλείστων στρατιω τῶν. Οἱ δὲ λοιποὶ ἐπανέρχονται εἰς τὸ στρατόπεδον, ὅθεν εἶχον ἐξέλθῃ. Εκ τούτων ὁ ἀετοφόρος Λεύκιος Πετροσίδιος, ἐπειδὴ ἐπιέζετο ὑπὸ μεγάλου πλήθους ἐχθρῶν, τὸν μὲν ἀσ τὸν ἔρριψεν εἴσω τοῦ χαρακώματος, αὐτὸς δὲ πρὸ τοῦ στρατ τοπέδου γενναιότατα μαχόμενος φονεύεται. Ἐκεῖνοι δὲ μόν ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙ λις μέχρι τῆς νυκτὸς ὑπομένουσι τὴν προσβολήν νύκτωρ δὲ πάντες μέχρις ἑνὸς ἀπελπισθέντες περὶ τῆς σωτηρίας αὐτ τοῦ ἑαυτοὺς φονεύουσι.Ὀλίγοι δὲ διαφυγόντες ἐκ τῆς μά χης, ἐπ' ἀδήλων ὁδῶν διὰ τῶν δασῶν φθάνουσι πρὸς τὸν Τίτον Λαβιηνὸν εἰς τὰ χειμάδια καὶ πληροφοροῦσιν αὐτὸν περὶ τῶν γενομένων.

38. Ἐπὶ τῇ νίκη ταύτῃ ἐπαρθεὶς ὁ ᾿Αμβίοριξ παραχρήμα μετὰ τοῦ ἱππικοῦ πορεύεται πρὸς τοὺς ᾿Αδουατικούς, οἵτι νες ἦσαν ὅμοροι τοῦ βασιλείου αὐτοῦ. Οὔτε ἡμέρας οὔτε νύ κτὸς διαλείπων τὴν πορείαν διατάττει τὸ πεζικὸν νὰ παν ρακολουθῇ. Δηλώσας δὲ τὸ πρᾶγμα καὶ ἐξεγείρας τοὺς ᾿Αν δουατικοὺς τῇ ὑστεραίᾳ φθάνει εἰς τοὺς Νερουΐους καὶ παρ ραινεῖ νὰ μὴ ἀποβάλωσι τὴν εὐκαιρίαν τοῦ νὰ ἐλευθερωθώ σι διὰ παντὸς καὶ νὰ ἐκδικηθῶσι τοὺς Ῥωμαίους διὰ τὰς ὕβρεις, ἃς ὑπέστησαν δηλοῖ ὅτι δύο ὕπαρχοι ἐφονεύθησαν καὶ μέγα μέρος τοῦ στρατοῦ ἀπώλετο· οὐδόλως δὲ εἶναι δύσκολον, αἰφνιδίως προσβαλόντες τὴν λεγεῶνα, ἥτις δια χειμάζει μετὰ τοῦ Κικέρωνος, νὰ διαφθείρωσιν αὐτήν· πρὸς δὲ τοῦτο ὑπισχνείται ἑαυτὸν βοηθόν. Διὰ τοῦ λόγου του του εὐκόλως ἀναπείθει τοὺς Νερουίους.

39. Παραχρήμα λοιπὸν διαπεμφθέντων ἀγγέλων πρὸς τοὺς Κεύτρονας, τοὺς Γρουδίους, τοὺς Δευάκους, τοὺς Πλευ μοξίους καὶ τοὺ; Γειδούμνους, οἵτινες πάντες εἶναι ὑπὸ τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, συναθροίζουσιν ὡς οἷόν τε πλείστας δυνά- μεις καὶ ἐξ ἀπροόπτου ὁρμῶσιν εἰς τὸ χειμερινὸν στρατός πεδον τοῦ Κικέρωνος, πρὶν ἢ ἡ περὶ τοῦ θανάτου του Τίτου- ρίου φήμη φθάση πρὸς αὐτόν. Καὶ εἰς τοῦτον συνέβη, ὅπερ ἦτο ἀναγκαῖον, δηλαδὴ τινὲς στρατιῶται ἀπελθόντες εἰς τὰ δάση χάριν τῆς πρὸς τὴν ὀχύρωσιν ἀπαιτουμένης ξυλείας και τελήφθησαν ὑπὸ τῆς αἰφνιδίου τῶν ἱππέων ἐπελεύσεως. Τού τους περικυκλώσαντες μετὰ πολλοῦ πλήθους οἱ Ἐβουρωνοί, οἱ Νερούΐοι, οι Αδουατικοὶ καὶ πάντων τούτων οἱ σύμμαχοι καὶ ὑποτελεῖς ἤρξαντο νὰ προσβάλλωσι τὴν λεγεώνα. Οἱ ἡμέτεροι ταχέως τρέχουσιν ἐπὶ τὰ ὅπλα καὶ ἐπιβαίνουσι τοῦ χαρακώματος. Μόλις κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην ἀντέ χρυσιν, διότι οἱ ἐχθροὶ πᾶσαν τὴν ἐλπίδα ἐν τῇ ταχύτητι ἐπίθεσαν καὶ ταύτην τὴν νίκην ἀράμενοι ἤλπιζον ὅτι θὰ εἶναι διὰ παντὸς νικηταί.

40. Παραχρῆμα ἐπιστολαὶ πέμπονται πρὸς τὸν Καίσαρα ὑπὸ τοῦ Κικέρωνος μεγάλας προθεμένου ἀμοιβὰς εἰς τοὺς κοι μίσοντας αὐτάς· ἀλλὰ πασῶν τῶν ὁδῶν κατειλημμένων οἱ πεμφθέντες συλλαμβάνονται. Νύκτωρ δὲ μετ' ἀπιστεύτου ταχύτητος ανεγείρονται ὡς ἔγγιστα ἑκατὸν καὶ εἴκοσι πύργοι ἐκ τῆς ξυλείας, ἣν ὀχυρώσεως ἕνεκα εἶχον συγκομίσης ὅσα δὲ ἐφαίνοντο ἐλλείποντα τῷ ἔργῳ ἐκτελοῦνται. Οἱ δὲ ἔχε θροὶ τῇ ὑστεραίᾳ πολλῷ μείζους δυνάμεις συναθροίσαντες. προσβάλλουσι καὶ σπεύδουσι νὰ ἀποπληρώσωσι τὴν τάφρον. Οἱ δὲ ἡμέτεροι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὅπως καὶ τῇ προ τεραίᾳ, ἀνθίστανται. Αὐτὸ τοῦτο γίνεται καὶ κατὰ τὰς ἄλ λας ἐφεξῆς ἡμέρας. Επ᾿ οὐδὲν μέρος τῆς νυκτὸς διαλείπου σιν ἐργαζόμενοι· οὔτε εἰς τοὺς ἀσθενεῖς, οὔτε εἰς τοὺς τοῦ τρωμένους δίδεται καιρὸς ἀναπαύσεως. Ὁσαδήποτε εἶναι ἀπ ναγκαῖα εἰς τὴν προσβολὴν τῆς προσεχοῦς ἡμέρας, διὰ νυ κτὸς παρασκευάζονται πολλοὶ ἐπίκαυστοι σκόλοπες καὶ πλῆς θος τειχικῶν ὑσσῶν παρασκευάζονται οἱ πύργοι σανιδούν ται καὶ προστίθενται ἐπάλξεις καὶ θωράκια ἐκ πλεγμάτων. Αὐτὸς δὲ ὁ Κικέρων, καίπερ ὧν ἐπισφαλεστάτης ὑγείας, οὐδὲ τὴν νύκτα ἀνεπαύετο, οὕτως ὥστε ἀκουσίως ἠναγκάζετο, νὰ φείδεται ἑαυτοῦ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν προστρεχόντων καὶ βοώντων.

41. Τότε οἱ ἡγεμόνες καὶ οἱ ἄρχοντες τῶν Νερουΐων, οἵ τινες εἶχον οικειότητά τινα καὶ φιλίαν πρὸς τὸν Κικέρωνα, λέγουσιν ὅτι θέλουσι νὰ ἔλθωσιν εἰς λόγους. Τούτου ἐπι τραπέντος ἐπαναλαμβάνουσι τὰ αὐτά, ἅπερ καὶ ὁ ᾿Αμβίοριξ ἐν δ εἶχεν εἴπῃ πρὸς τὸν Τιτούριον; πᾶσα ἡ Γαλατία εἶναι πλοις· οἱ Γερμανοί διέβησαν τὸν Ῥῆνον· τὰ χειμάδια του Καίσαρος καὶ τῶν λοιπῶν πολιορκοῦνται, Πρὸς τούτοις απ ναφέρουσι καὶ περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Σαβίνου· πρὸς ποίησιν δεικνύουσι τὸν Ἀμβιάριγα. Δέγουσιν ὅτι ἀφέλλον ται ἐκεῖνοι, ἐὰν ἐλπίζωσι βοήθειάν τινα παρὰ τούτων, οἵ τινες περὶ τῶν ἰδίων πραγμάτων ἀπελπίζονται αὐτοὶ δὲ οὕτω διάκεινται πρὸς τὸν Κικέρωνα καὶ τὸν δῆμον τῶν Ῥωμαίων, ὥστε οὐδὲν ἄλλο εἰμὴ τὰ χειμάδια ἀπαρνοῦνται καὶ δὲν θέλουσι νὰ ῥιζωθῇ ἡ συνήθεια αὕτη ἐπιτρέπουσε δὲ εἰς ἐκείνους, ἀβλαβεῖς νὰ ἐξέλθωσι τῶν χειμαδίων καί, ότ πουδήποτε θέλουσι, ἀφόβως νὰ πορευθῶσι. Ο Κικέρων πρὸς ταῦτα ἐν μόνον ἀπεκρίνατο: ἐὰν θέλωσι νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα, δύνανται νὰ μεταχειρισθῶσι βοηθὸν εἰς τοῦτο καὶ πρέσβεις νὰ πέμψωσι πρὸς τὸν Καίσαρα· ἐλπίζει δέ, διὰ τὴν δικαιοσύνην ἐκείνου, ὅτι θὰ ἐπιτύχωσιν ὅσα ἤθελον ζητήσ

42. Ταύτης τῆς ἐλπίδος σφαλέντες οἱ Νερούΐοι περίζων νύουσι τὸ χειμερινὸν στρατόπεδον διὰ χαρακώματος ἐνέα που δῶν τὸ ὕψος καὶ διὰ τάφρον ἕνδεκα ποδῶν τὸ πλάτος, Ταῦτα εἶχον μάθη παρ' ἡμῶν καὶ ἐκ τῆς κατὰ τὰ προηγού μενα έτη συνεπιμεξίας καὶ ἐδιδάσκοντο παρὰ τῶν αἰχμαλώτων, οὺς εἶχαν ἐκ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ· ἀλλὰ μὴ εὐποροῦντες σιδηρών εργαλείων, ὅσα ἦσαν χρήσιμα πρὸς τοῦτο, ἡγωνί ζοντο διὰ τῶν ξιφῶν νὰ ἐκκόπτωσι τὰς χορτοπλίνθους καὶ διὰ τῶν χειρῶν καὶ χλαμύδων νὰ ἀρύωσι τὴν γῆν. Εκ τού του δὲ ἡδύνατό τις νὰ συμπεράνῃ τὸ πλῆθος τῶν ἀνδρῶν διότι ἐν χρόνῳ ὀλιγωτέρω τῶν τριῶν ὡρῶν ἐπετέλεσαν στ χύρωμα ἔχον περίμετρον ἑκατὸν καὶ εἴκοσι σταδίων, καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ἡμέρας ἤρξαντο νὰ παρασκευάζωσι καὶ ποιῶσι πύργους κατὰ τὸ ὕψος τοῦ χαρακώματος, δρέπανα καὶ χελώνας, ἅπερ πάλιν οἱ αἰχμάλωτοι ἐδίδαξαν.

43. Τῇ ἑβδόμη της πολιορκίας ἡμέρᾳ σφοδροτάτου ἀνέ μου ἐξεγερθέντος ἤρξαντο νὰ ῥίπτωσι διαπόρους μολυβδίδας ἐκ χυτῆς ἀργύλλου και διάπυρα ἀκόντια εἰς τὰς καλύβας, αἵτινες κατὰ τὴν συνήθειαν τῶν Γαλατῶν ἦσαν ἐστεγασμέ · δι' ἀχύρων. Αὗται ταχέως, ἐπέλαβον τὸ πῦρ καὶ διὰ τὴν σφοδρότητα τοῦ ἀνέμου διέδωκαν αὐτὸ καθ' ὅλον τὸ στρατόπεδον. Οἱ δὲ ἐχθροὶ μετὰ μεγίστης κραυγῆς ὡς ἐπὶ ἑτοίμῳ ἤδη καὶ βεβαίᾳ τῇ νίκη ἤρξαντο νὰ προελαύνωσι τοὺς πύργους καὶ τὰς χελώνας καὶ διὰ κλιμάκων νὰ ἐπι βαίνωσι τοῦ χαρακώματος. ᾿Αλλὰ τοσαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἀνδρεία τῶν στρατιωτῶν καὶ τοιοῦτο τὸ παράστημα τῆς ψυχῆς, ὥστε καίτοι πανταχόθεν περιεκαίοντο ὑπὸ τῆς φλογὸς καὶ ὑπὸ μέσ γία του πλήθους βελῶν ἐπιέζοντο καὶ κατενόουν ὅτι κατε φλέγοντο πᾶσαι αἱ ἀποσκευαὶ καὶ τὰ ὑπάρχοντα αὐτῶν, οὐ μόνον οὐδεὶς ἀπεχώρει τοῦ χαρακώματος, ἵνα ἀπολίπη τὴν ἑαυτοῦ τάξιν, ἀλλὰ σχεδόν οὐδὲ μετεστρέφετο τις, καὶ τότε πάντες κρατερώτατα καὶ γενναιότατα ἐμάχοντο. Αὕτη ἢ ἡμέρα ἐγένετο πάνυ χαλεπωτάτη εἰς τοὺς ἡμετέρους αλο λ' ὅμως ταύτην τὴν ἀπόβασιν ἔσχε, ὅτι δηλαδὴ κατὰ ταύτην τὴν ἡμέραν πλεῖστοι τῶν ἐχθρῶν ἐτραυματίσθησαν καὶ ἐφο νεύθησαν, ἐν ᾧ ὑπ' αὐτὸ τὸ χαράκωμα συνεπυκνώθησαν καὶ οἱ ἔσχατοι δὲν παρεῖχον ὑποχώρησιν εἰς τοὺς πρώτους. Ο λίγον δὲ διαλιπούσης τῆς φλογὸς καὶ κατά τινα τόπον πύργου προσαχθέντος καὶ προσεγγίσαντος εἰς τὸ χαράκωμα, οἱ ἑκατόνταρχοι τῆς τρίτης κοόρτεως ἐκ τοῦ τόπου, ἔνθα ίσταντο, ὑπεχώρησαν καὶ πάντας τοὺς ἑαυτῶν ἀπεμάκρυ ναν, διὰ νεύματος δὲ καὶ φωνῆς ἤρξαντο νὰ προκαλῶσι τοὺς ἐναντίους, ἐὰν ήθελον νὰ εἰσέλθωσι· ἀλλ᾽ οὐδεὶς ἐξ αὐτ τῶν ἐτόλμησε νὰ προχωρήση. Τότε πανταχόθεν ρίψαντες λί- θους ἀπήλασαν αὐτοὺς καὶ κατέκαυσαν τὸν πύργον αὐτῶν.

44. Εν ταύτῃ τῇ λεγεῶν ὑπῆρχαν δύο γενναιότατοι ἄνδρες, ἑκατόνταρχοι, οἵτινες ἤδη ἐπλησίαζον νὰ προβιβα σθῶσιν εἰς τὰς πρώτας τάξεις, ὁ Τίτος Πουλίων καὶ ὁ Δεύ κιος Βορήνος. Οὗτοι διηνεκῶς ἡμιλλῶντο πρὸς ἀλλήλους, τίς ἐξ αὐτῶν νὰ προτιμηθῆ, καὶ κατὰ πάντα τὰ ἔτη ἤρίζον μετὰ μεγίστης αντιζηλίας περὶ τῶν ἀξιωμάτων. Ἐκ τού των ὁ Πουλίων, ἐν ᾧ ἐγίνετο κρατερωτάτη μάχη παρὰ τὸ ὀχύρωμα, «Τί ὀκνεῖς,» εἶπεν, ὦ Βορῆνε ; ἢ τίνα εὐκαιρίαν πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀνδρείας που περιμένεις; ἡ ἡμέρα αὕτη θὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἀμίλλης ἡμῶν». Ταῦτα εἰπών, προ- βαίνει ἐκτὸς τοῦ ὀχυρώματος καὶ εἰσπίπτει ἐκεῖσε, ὅπου τὸ τὸ πλῆθος τῶν ἐχθρῶν εἶναι πυκνότατον. Τότε ὅμως οὐδ' ὁ Βορῆνος ἀπομένει ἐν τῷ ὀχυρώματι, ἀλλ᾽ αἰδούμενος τὴν κρίσιν πάντων παρακολουθεῖ. Ἐν μετρίᾳ ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν ἀν ποστάσει ὁ Πουλίων ρίπτει ὑσσὸν κατ᾿ αὐτῶν καὶ διαπεία ρει ἕνα ἐκ τοῦ πλήθους διατρέχοντα. Τοῦτον δὲ πληγέντα καὶ νεκρὸν πεσόντα οἱ ἐχθροὶ προκαλύπτουν διὰ τῶν ἀπ σπίδων, κατὰ δὲ τοῦ Πουλίωνος σύμπαντες ή πτουσι βέλη καὶ καθιστῶσιν εἰς αὐτὸν ἀδύνατον την υποχώρησιν. Δια τρυπᾶται ἡ ἀσπὶς τοῦ Μουλίωνος καὶ το σαύνειν ἐμπήγνυ ται ἐν τῷ ζωστῆρι. Τοῦτο τὸ περισταστικών μετακινεῖ τὴν ξιφοθήκην καὶ παρακωλύει τὴν δεξιάν χείρα αὐτοῦ ἐπιχει ροῦντος νὰ ἐξαγάγῃ τὸ ξέρος, καὶ ἐμποδιζόμενον οἱ ἐχθροὶ περικυκλοῦσιν αὐτόν. Τότε ὁ ἀνταγωνιστής Βορήνος τρέχει εἰς βοήθειαν αὐτοῦ καὶ πονοῦντι αὐτῷ παρίσταται. "Απαν τὸ πλῆθος παραχρήμα μεταστρέφεται ἀπὸ τοῦ Πουλίωνος πρὸς τοῦτον· διότι νομίζουσιν ὅτι ἐκεῖνος ἐφονεύθη ὑπὸ τοῦ σαυνίου. Ὁ δὲ Βορῆνος διὰ τοῦ ξίφους ἐκ τοῦ συστάδην μάχεται καὶ ἕνα φονεύσας τοὺς λοιποὺς ὀλίγον ἀναστέλλει ἀλλ᾽ ἐν ᾧ προθυμότερον ἐπίκειται, περιελθὼν εἰς τόπον και τα πρανή καταπίπτει. Εἰς τοῦτον πάλιν περικυκλωθέντα φέ ρει βοήθειαν ὁ Πουλίων, καὶ ἀμφότεροι ἀβλαβεῖς, ἀφ' οὗ ἐ- φόνευσαν πλείστους, τὰ μέγιστα ἐπαινούμενοι ἐπανέρχονται εἰς τὸ ὀχύρωμα. Οὕτω δὲ ἡ τύχη ἑκάτερον ἐν τῇ πάλη και τῷ ἀγῶνι περιέστρεψεν, ὥστε ὁ ἕτερος ἀντίπαλος νὰ χρησι μεύσῃ εἰς βοήθειαν καὶ σωτηρίαν τοῦ ἑτέρου καὶ νὰ μὴ δύνα ταί τις νὰ διακρίνη, ὁπότερος αὐτῶν ἐφαίνετο προτιμητέος κατὰ τὴν ἀνδρείαν.

45. Ὅσῳ δὲ χαλεπωτέρα καὶ τραχυτέρα ἀπέβαινεν ότ σημέραι ἡ πολιορκία, καὶ μάλιστα διότι, πλείστων στρατιω τῶν καταπεπονημένων ἐκ τῶν τραυμάτων, ἡ ἄμυνα περιω ρίσθη εἰς ὀλίγους προμάχους, τόσῳ συχνότεραι ἐπιστολαὶ καὶ ἄγγελοι ἐπέμποντο πρὸς τὸν Καίσαρα· ἀλλὰ τούτων τινὲς συλληφθέντες ἐφονεύοντο βασανιζόμενοι ἐνώπιον τῶν ἡμετέ ρων στρατιωτῶν. Ἐντὸς τοῦ στρατοπέδου ὑπῆρχε τις Νε 9 ρούτος ὀνόματι Βερτίκων, ἐξ ἐπιφανοῦς γένους, ὅστις ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς πολιορκίας διέφυγε πρὸς τὸν Κικέρωνα καὶ ἔδω κεν εἰς αὐτὸν δείγματα τῆς πίστεώς του. Οὕτως ὑποσχό μενος εἴς τινα δοῦλον ἐλευθερίαν καὶ μεγάλας ἀμοιβὰς και ταπείθει, νὰ κομίσῃ ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Καίσαρα. Ταύ- την δ᾽ ἐκεῖνος ἐντεθειμένην ἐν ἀκοντίῳ ἐκφέρει καὶ Γαλάτης αὐτὸς μεταξὺ Γαλατῶν ἀνυπόπτως ἀναστρεφόμενος φθάνει πρὸς τὸν Καίσαρα. Παρὰ τούτου πληροφοροῦνται περὶ τῶν κινδύνων τοῦ Κικέρωνος καὶ τῆς λεγεώνος. αυτόν.

46. Περὶ τὴν ἕνδεκάτην ὥραν τῆς ἡμέρας λαβὼν ὁ Καΐ σαρ τὴν ἐπιστολὴν παραχρῆμα πέμπει ἄγγελον εἰς τοὺς Βελ- λουκάκους πρὸς τὸν Μάρκον Κράσσον, οὗ τὰ χειμάδια ἀ- πεῖχον αὐτοῦ διακόσια στάδια διατάττει δὲ, ἡ λεγεών να απέλθῃ κατὰ τὸ μεσονύκτιον καὶ ταχέως νὰ ἔλθῃ πρὸς Ο Κράσσος, μετὰ τοῦ ἀγγέλου ἐξέρχεται. Ἕτερον δὲ το μπε πρὸς τὸν ὕπαρχον Γάϊον Φάβιον, ἵνα ἀπαγάγη τὴν λεγεώνα εἰς τὴν χώραν τῶν ᾿Ατρεβάτων, ὅπου ὁ Και σας ἔπρεπε νὰ πορευθῇ. Γράφει δὲ εἰς τὸν Λαβιηνόν, μετά τῆς λεγεώνας νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν χώραν τῶν Νερουΐων, ἐὰν ἦτ δύνατο να κάμη τοῦτο συμφερόντως τῇ πολιτείᾳ. Δὲν νομίζει δὲ ἀναγκαῖον νὰ περιμένῃ τὸ ἐπίλοιπον μέρος τοῦ στρατού, διότι απείχεν ὀλίγον ἀπωτέρω, ἐκ δὲ τῶν ἐγ γυτάτω χειμαδίων συναθροίζει περὶ τοὺς τετρακοσίους ἱπω πεῖς.

47. Περὶ τὴν τρίτην ώραν πληροφορηθεὶς παρὰ τῶν προ δρόμων περὶ τῆς ἀφίξεως τοῦ Κράσσου, κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην προχωρεί ἑκατὸν καὶ ἑξήκοντα στάδια. Τὸν Κράσ σον ἐφίστησιν εἰς τὴν Σαμαροβρίβαν καὶ δίδει εἰς αὐτὸν μίαν λεγεῶνα, διότι ἐκεῖ κατέλειπε τὰς ἀποσκευὰς τοῦ στρα τοῦ, τοὺς ὁμήρους τῶν πόλεων, τὰ δημόσια έγγραφα και πάντα τὸν σίτον, ὃν εἶχε μετακομίσῃ ἐκεῖσε, ἵνα πρὸς τὸν χειμῶνα ἐπαρκέσῃ. Καὶ ὁ μὲν Φάβιος, όπως διετάχθη, όχι τόσον πολὺ διατρίψας καθ᾽ ὁδὸν μετὰ τῆς λεγεώνας συν αυτᾷ τὸν Καίσαρα. Ὁ δὲ Λαβιηνός μαθὼν τὴν ἀπώλεια, τοῦ Σαβίνου καὶ τὴν σφαγὴν τῶν κοόρτεων, ἐπειδὴ συγ- χρόνως πᾶσαι αἱ δυνάμεις τῶν χρηουΐρων ἦλθον ἐπ' αὐτὸν, φοβούμενος μήπως, ἐὰν κάμη τὴν ἐκ τῶν χειμαδίων ἔξοδον ὁμοίαν φυγῆ, δὲν δυνηθῇ νὰ ὑπομείνῃ τὴν ἔφοδον των εχ θρῶν, γινώσκων μάλιστα τὴν ἐπὶ τῇ προσφάτῳ νίκη ἔπαρσιν αὐτῶν, ἀντεπιστέλλει εἰς τὸν Καίσαρα, ὅτι λίαν ἐπικινδύνως ἤθελεν ἐξαγάγῃ τὴν λεγεῶνα ἐκ τῶν χειμαδίων, περιγράφει ἀκριβῶς τὰ γενόμενα ἐν τοῖς Ἀβουρωνοῖς, καὶ διδάσκει ὅτι πᾶσαι αἱ ἱππικαὶ καὶ πεζικαὶ δυνάμεις των Τρουέρων κατέ ζευξαν εἴκοσι καὶ τέσσαρα στάδια μακρὰν τοῦ στρατοπέ δου αὐτοῦ.

48. Ὁ Καίσαρ ἐπιδοκιμάσας τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, εἰ καὶ ἀποβαλὼν τὴν περὶ τῶν τριῶν λεγεώνων ἐλπίδα περιωρίσθη εἰς δύο μόνον, ὅμως ὡς μόνον μέσον τῆς κοινῆς σωτηρίας ἐθε ώρει τὴν ταχύτητα. Διὰ συντόνων πορειῶν ἔρχεται εἰς τὴν χώραν τῶν Νερουΐων. Ἐνταῦθα μανθάνει παρὰ τῶν αἰχμα λώτων τὰ παρὰ τῷ Κικέρων, πραττόμενα καὶ τὴν ἐπικίν δυνον τῶν πραγμάτων κατάστασιν. Τότε διὰ μεγάλων απ μοιβῶν καταπείθει τινὰ τῶν Γαλατῶν ἱππέων, να κομίσα ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Κικέρωνα. Ταύτην ἑλληνιστί γε ραμ μένην πέμπει, ἵνα μὴ οἱ ἐχθροὶ συλλαβόντες τὴν ἐπιστολὴν μάθωσι τὰ ἡμέτερα βουλεύματα. Παραινεῖ δ' αὐτὸν ἐὰν δὲν δύναται νὰ προσέλθη, δέσας τὴν ἐπιστολὴν εἰς τὴν ἱ μάντα τοῦ παλτοῦ νὰ ρίψη αὐτὴν ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος τοῦ στρατοπέδου. Ἐν δὲ τῇ ἐπιστολῇ γράφει ὅτι ἀπελθών μετ τὰ τῶν λεγεώνων ταχέως θέλει φθάσης προτρέπει λοιπὸν νὰ διατηρήσῃ τὴν παλαιὰν ἀνδρείαν. Ὁ Γαλάτης φοβούμεν νος τὸν κίνδυνον, ὡς παρηγγέλθη, ρίπτει τὸ παλτόν. Αλ λὰ τοῦτο κατὰ τύχην ανηρτήθη εἰς τινα πύργον καὶ ἐπὶ δύο ἡμέρας διαλαθὼν τοὺς ἡμετέρους κατὰ τὴν τρίτην παρατη ρεῖται ὑπό τενός στρατιώτου καὶ παραληφθὲν κομίζεται εἰς τὸν Κικέρωνα. Ἐκεῖνος ἀναγνώσας τὴν ἐπιστολὴν εἰς ἐπή κρον τῶν συνηθροισμένων στρατιωτῶν μεγίστην χαρὰν ἐνε ποίησεν εἰς πάντας. Ἤδη δὲ παρετηροῦντο μακράν οἱ και πνοὶ τῶν πυρκαϊών· ὅπερ αφήρεσε πᾶσαν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἀφίξεως τῶν λεγεώνων. 49. Οἱ Γαλάται μαθόντες τοῦτο παρὰ τῶν κατασκόπων καταλείπουσι τὴν πολιορκίαν καὶ πανστρατιᾷ πορεύονται ἐπὶ τὸν Καίσαρα. Ἦσαν δὲ περὶ τὰς ἑξήκοντα χιλιάδας ἐ- νόπλων. Ὁ δὲ Κικέρων εὐκαιρίας τυχὼν ζητεῖ Γαλάτην τι νὰ παρὰ τοῦ αὐτοῦ Βερτίκωνος, ὃν ἀνωτέρω εμνημονεύσα - μεν, ἵνα κομίσῃ ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Καίσαρα. Παραινεῖ δὲ αὐτὸν νὰ πορεύεται προφυλακτικῶς καὶ προσεκτικῶς· ἐν τῇ ἐπιστολῇ περιγράφει ἀκριβῶς ὅτι οἱ ἐχθροὶ ἀπεχώρησαν α φ᾿ ἑαυτοῦ καὶ ἔστρεψαν πάσας τὰς δυνάμεις αὐτῶν κατ' αὐτ τοῦ. Ταύτην λαβὼν ὁ Καίσαρ περὶ τὸ μεσονύκτιον ἀνακοι νοῦται εἰς τοὺς ἑαυτοῦ καὶ ἐνθαρρύνει αὐτοὺς πρὸς τὴν μά χην. Τῇ ὑστεραίᾳ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ μεταστρατοπεδεύει και περὶ τὰ δύο καὶ τριάκοντα στάδια προχωρήσας παρατηρεί τὸ πλῆθος τῶν ἐχθρῶν πέραν κοιλάδος καὶ ῥύακος. Ἦτο λίαν ἐκικίνδυνον, νὰ συνάψῃ μάχην πρὸς τὸν ἐχθρὸν μετά τόσον μικρῶν δυνάμεων ἐν ἀνεπιτηδείῳ τόπῳ τότε, ἐπει δὴ ἐγίνωσκεν ὅτι ὁ Κικέρων ἀπηλλάγη τῆς πολιορκίας, ἐνα όμιζεν ὅτι πρέπει αταράχως νὰ ἀναστείλη τὴν ταχύτητα κατέζευξε λοιπὸν καὶ ἐν ὡς οἷόν τε ἐπιτηδειοτάτῳ τόπῳ ὀχυροῦ τὸ στρατόπεδον καὶ τοῦτο, εἰ καὶ ἦτο μικρὸν καθ᾿ ἑ- αυτό, μόλις δι' ἑπτακισχιλίους ἄνδρας καὶ μάλιστα ἄνευ ἀπο- σκευῶν, ὅμως συστέλλει, ὡς πλεῖστον δύναται, διὰ τῆς στε νότητος τῶν ὁδῶν, ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ καταφρονηθῇ τὰ μάτ λιστα ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν. Ἐν τοσούτῳ διαπέμψας πανταχόσε κατασκόπους ἀνερευνά, διὰ τίνος ὁδοῦ δύναται αρμοδιώτατα νὰ διαβῇ τὴν κοιλάδα.

50. Τῇ ἡμέρᾳ ταύτη γενομένων μικρών τινων ἱππομα χιῶν παρὰ τὸν ῥύακα ἑκάτεροι μένουσι κατὰ χώραν: οἱ μὲν Γαλάται περιμένοντες πλείους δυνάμεις, αἵτινες δὲν εἶχαν ἀκόμη συνέλθη ὁ δὲ Καίσαρ, μήπως διὰ τῆς προσποιήσεως τοῦ φόβου δυνηθῇ νὰ προσελκύσῃ τοὺς ἐχθροὺς πρὸς τὸ μέσ ρος του, ἵνα ἐπὶ τάδε τῆς κοιλάδος πρὸ Ο στρατοπέδου πολεμήση· ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν δυνηθῇ νὰ κατορθώσῃ, ἵνα μας θὼν τὰς ὁδοὺς μετὰ μικροτέρου κινδύνου διαβῇ τὴν κοιλάδα καὶ τὸν ῥύακα. Αμα τῇ ἡμέρᾳ τὸ ἱππικὸν τῶν ἐχθρῶν ἐπλη σίασεν εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ συνῆψε μάχην πρὸς τοὺς ἡμε τέρους ἱππεῖς. Ὁ δὲ Καίσαρ ἐξεπίτηδες διατάττει τοὺς ἐπ πεῖς νὰ ὑποχωρῶσι καὶ ἀναχωρῶσιν εἰς τὸ στρατόπεδον ἅμα δὲ πανταχόθεν δι᾽ ὑψηλοτέρου χαρακωματος νὰ ὀχυρῶσι τὸ στρατόπεδον, νὰ περιφράττωσι τὰς πύλας καὶ ταῦτα ποι οῦντες ὡς οἷόν τε πλεῖστον νὰ περιτρέχωσι καὶ νὰ προσποιών ται μέγαν φόβον.

51. Εκ τούτων πάντων προσελκυσθέντες οἱ ἐχθροὶ διαβι βάζουσι τὰς δυνάμεις καὶ ἐν ἀνεπιτηδείῳ τόπῳ παρατάττου σι τὸν στρατὸν, εἰς δὲ τοὺς ἡμετέρους καὶ ἐκ τοῦ χαρακώματ τος ἀποχωρήσαντας ἐγγύτερον προσέρχονται καὶ πανταχόθεν ρίπτουσι βέλη ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος καὶ κήρυκας περιπέμ- ψαντες διατάττουσιν αὐτοὺς νὰ προκηρύξωσιν, ὅτι, ὅστις Γα λάτης ἢ Ῥωμαῖος θέλει πρὸ τῆς τετάρτης ὥρας νὰ αὐτομολής σῇ πρὸς αὐτοὺς, δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο ἀκινδύνως· μετὰ τοῦτον τὸν χρόνον δὲν θὰ ἐπιτραπῇ τοῦτο καὶ οὕτω κατε φρόνησαν τοὺς ἡμετέρους, ὥστε, ἐπειδὴ ἐφαίνετο εἰς αὐτοὺς ὅτι δὲν ἠδύναντο νὰ εἰσελάσωσιν ἐνταῦθα, διότι αἱ πύλαι πρὸς τὸ φαινόμενον ἦσαν περιπεφραγμέναι δι' ἁπλῆς σειράς χορτοπλίνθων, οἱ μὲν ἐξ αὐτῶν ἤρχοντο διὰ τῶν χειρῶν νὰ διασπῶσι τὸ χαράκωμα, οἱ δὲ νὰ πληρῶσι τὰς τάφρους. Τότε ὁ Καῖσαρ ἐκ πασῶν τῶν πυλῶν ἐξορμήσας καὶ ἐκπέμψας τὸ ἱππικὸν τρέπει τοὺς ἐχθροὺς εἰς φυγὴν, οὕτως ὥστε οὐδεὶς καθόλου ἀνθίστατο, ἵνα πολεμήσῃ, καὶ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν φο νεύει καὶ πάντας ἀναγκάζει νὰ ἀποῤῥίψωσι τὰ ὅπλα.

52. Φοβηθεὶς νὰ καταδιώξη αὐτοὺς ποῤῥωτέρω, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ὑπῆρχον δάση καὶ ἕλη καὶ ἔβλεπεν ὅτι δὲν παρεί χετο εὐκαιρία οὐδὲ πρὸς ἐλαχίστην βλάβην ἐκείνων, ἔχων πάσας αὐτοῦ τὰς δυνάμεις σώας τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἔφθασε πρὸς τὸν Κικέρωνα. Θαυμάζει τοὺς ἀνεγερθέντας πύργους, τὰς χε λώνας καὶ τὰ ὀχυρώματα τῶν ἐχθρῶν· ἐπιθεωρήσας δὲ τὴν ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ λεγεῶνα πληροφορείται, ὅτι οὐδ᾽ ὁ δέκατος στρατιώτης ἔμει νεν ἄτρωτος· ἐκ πάντων τούτων συμπεραίνει, μετὰ ποίου κινο δύνου καὶ μετὰ ποίας ἀνδρείας ἐπολέμησαν· ὅθεν τὸν μὲν Κι κέρωνα κατὰ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ καὶ τὴν λεγεῶνα ἐπαινεῖ, τοὺς δ᾽ ἑκατοντάρχους καθ᾽ ἕκαστον καὶ τοὺς χιλιάρχους προσφων νεῖ, οἵτινες κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κικέρωνος ἔμαθεν ὅτι ἔδειξαν ἐξαίρετον ἀνδρείαν· περὶ τοῦ δυστυχήματος τοῦ Σαβί νου καὶ τοῦ Κόττα μανθάνει ἀκριβέστερα παρὰ τῶν αἰχμαλώ των. Τῇ δ᾽ ὑστεραίᾳ ἐκκλησίας γενομένης ἐκτίθησι μὲν τὰ γε νόμενα, παρηγορεῖ δὲ καὶ ἐνθαῤῥύνει τους στρατιώτας, διδά- σκει δὲ νὰ ὑποφέρωσι πραότερον τὴν βλάβην, ἣν ἔπαθον ἐκ τοῦ πταίσματος καὶ τῆς ἀπερισκεψίας τοῦ ὑπάρχου, διότι διὰ τῆς εὐνοίας τῶν ἀθανάτων θεῶν καὶ τῆς ἀνδρείας αὐτῶν ἐπανορθωθέντος τοῦ σφάλματος οὔτε οἱ ἐχθροὶ ἐπὶ πολὺ ἐχάσ ρησαν οὔτε αὐτοὶ ἐλυπήθησαν.

53. ὧν τοσούτῳ ἡ περὶ τῆς νίκης τοῦ Καίσαρος φήμη φθάν νει εἰς τὸν Λαβιηνὸν διὰ τῶν Ῥήμων μετ᾿ ἀπιστεύτου ταχύ τητος, ὥστε καίτοι ἀπεῖχε τῶν χειμαδίων τοῦ Κικέρωνος περὶ τὰ τετρακόσια καὶ ὀγδοήκοντα στάδια καὶ ἐνταῦθα ὁ Καίσαρ ἔφθασε μετὰ τὴν ἐνάτην ὥραν τῆς ἡμέρας, πρὸ τοῦ μεσονυκτίου ἡ κραυγὴ τῶν Ῥήμων ἐξηγείρετο παρὰ τὰς πύλας του στρατοπέδου, ἵνα δι᾿ αὐτῆς ἀναγγείλωσι τὴν νίκην καὶ συγχαρῶσι τὸν Λαβιηνόν. Ταύτης τῆς φήμης διελθούσης προς τοὺς Τρηοτέρους, ὁ Ἰνδουτιόμαρος, ὅστις τῇ ὑστεραίᾳ εἶχεν ἀποφασίσῃ νὰ προσβάλῃ τὸ στρατόπεδον τοῦ Δαβιηνοῦ, δια νυκτὸς φεύγει καὶ ἐπανάγει πάσας τὰς δυνάμεις εἰς τοὺς Τρηουΐρους. Ο δὲ Καῖσαρ πέμπει ὀπίσω τὸν Φάβιον μετὰ τῆς λεγεῶνός του εἰς τὰ χειμάδια, αὐτὸς δὲ μετὰ τριῶν λεγεώ νων ἀπεφάσισε νὰ διαχειμάσῃ ἐν τρισὶ χειμαδίοις παρὰ τὴν Σαμαροβρίβαν και, ἐπειδὴ τοσαῦται στάσεις τῆς Γαλατίας συνέβησαν, ὁ ἴδιος να μείνῃ παρὰ τῷ στρατοπέδω καθ' ὅλον τόν χειμῶνα. Διότι ἐκείνου τοῦ περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Σαβίνου δυστυχήματος διαδοθέντος πᾶσαι σχεδόν αἱ πόλεις τῆς Γα- λατίας εβουλεύοντο περί του πολέμου, ἀγγέλους και σβείας πανταχόσε διέπεμπον καὶ ἐξήταζον, τί ἐσκέπτοντο οἱ λοιποὶ καὶ πόθεν ἤθελε γίνῃ ἀρχὴ τοῦ πολέμου, καὶ εἶχον νυ κτερινὰ συμβούλια ἐν τόποις ἐρήμοις. Οὐδὲν δὲ μέρος ὅλου σχεδὸν τοῦ χειμῶνος παρῆλθεν ἄνευ ἀνησυχίας τινὸς τοῦ Καί σαρος, χωρὶς νὰ λάβῃ ἀγγελίαν τινὰ περὶ τῶν βουλευμάτων καὶ τῆς στάσεως τῶν Γαλατῶν. Μεταξὺ τῶν ἀγγελιῶν τού- των ἐπληροφορήθη παρὰ τοῦ Λευκίου Ροσκίου, ὃν ἐπέστησεν εἰς τὴν δεκάτην τρίτην λεγεώνα, ὅτι πολλαὶ Γαλατικαὶ δυ- νάμεις ἐκείνων τῶν πόλεων, αἵτινες καλοῦνται ᾿Αρμορικαί, συνῆλθον, ἵνα προσβάλωσιν αὐτὸν, καὶ ἀπέσχον ὄχι πλέον ἑξήκοντα καὶ τεσσάρων σταδίων ἀπὸ τῶν χειμαδίων αὐτοῦ, ἀλλ' ἐπὶ τῇ ἀγγελίᾳ περὶ τῆς νίκης τοῦ Καίσαρος ἀπεχώρη σαν, οὕτως ὥστε ἡ ἀποχώρησις αὐτῶν ἐφαίνετο ὁμοία φυγή.

54. ᾿Αλλ' ὁ Καΐσαρ συγκαλέσας πρὸς ἑαυτὸν τοὺς ἄρχον τας ἑκάστης πόλεως, ἄλλοτε μὲν ἐκφοβῶν, ἐνῷ διεβεβαίου ὅτι γινώσκει τὰ γινόμενα, ἄλλοτε δὲ παραινῶν, μέγα μέρος τῆς Γαλατίας συνέσχεν ἐν τῷ καθήκοντι. Οἱ Σένονες ὅμως, οἵτινες εἶναι πόλις τὰ μάλιστα ἰσχυρὰ καὶ μεγάλην ἐν τοῖς Γαλάταις ἔχουσι δύναμιν, κατὰ κοινὴν βουλὴν ἐπεχείρησαν νὰ φονεύσωσι τὸν Καβαρίνον, ἂν ὁ Καίσαρ εἶχε καταστήση παρ᾿ αὐτοῖς βασιλέα, οὗ ὁ ἀδελφὸς Μορίτασγος κατὰ τὴν εἰς Γαλατίαν ἄφιξιν τοῦ Καίσαρος καὶ οἱ πρόγονοι αὐτοῦ ἐχρη μάτισαν βασιλεῖς· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνος προήσθετο τοῦτο καὶ διέ φυγε, καταδιώξαντες αὐτὸν μέχρι τῶν ὁρίων τῆς χώρας, ἐξέβαλον αὐτὸν τῆς βασιλείας καὶ τῆς πατρίδος καὶ πέμ ψαντες πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα ἀπολογίας ἕνεκα, ἀφ᾽ οὗ οὗτος διέταξε πᾶσα ἡ γερουσία νὰ ἔλθῃ πρὸς ἑαυτόν, δεν ὑπήκουσαν εἰς τὴν διαταγήν. Τοσαύτην δ' ἐπιρροὴν ἔσχεν ἐπ᾿ ἀνθρώπους βαρβάρους τοῦτο, ὅτι εὑρέθησαν τοσες θέτ τινες πρῶτοι ἐπήνεγκον πόλεμον, καὶ τοσαύτην μεταβολής ἐπήνεγκεν εἰς τὰς γνώμας πάντων, ὥστε πλὴν τῶν Αἰδώρων καὶ τῶν Ῥήμων, οὓς ἐν ἐξόχῳ τιμῇ πάντοτε ἔσχεν ὁ Καίσαρα τοὺς μὲν διὰ τὴν παλαιὰν καὶ διηνεκή προς τον δήμον τῶν Ῥωμαίων πίστιν, τοὺς δὲ διὰ τὰς προσφάτους ἐν τῷ Γαλατικό πολέμῳ ὑπηρεσίας, οὐδεμία σχεδόν πόλις ἦτο ἀνύποπτος εἰς ἡμᾶς. Καὶ τοῦτο ἂν ἦναι τόσον θαυμαστὸν δεν γινώσκω, καὶ διὰ πλείστας ἄλλας αἰτίας καὶ μάλιστα, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες διεκρίνοντο πάντων τῶν ἐθνῶν κατὰ τὴν ἐν τῷ πολέμῳ ἀνα δρείαν, βαρύτατα έλυποῦντο, ὅτι τοσοῦτον ἐξέπεσεν ἐκεί νη ἡ φήμη αὐτῶν, ὥστε νὰ ὑπακούωσιν εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων.

55. Οἱ δὲ Τρηούϊραι καὶ ὁ Ἰνδουτιόμαρος καθ᾿ ὅλον τὸν χειμῶνα δὲν ἔπαυσαν νὰ πέμπωσι πρέσβεις πέραν τοῦ Ῥή- νου, νὰ ἐξερεθίζωσι τὰς πόλεις, νὰ ὑπισχνῶνται χρήματα καὶ νὰ λέγωσιν ὅτι μεγάλου μέρους τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ δια φθαρέντος πολλῷ μικρότερον ὑπολείπεται. Οὐδεμίαν ὅμως πόλιν τῶν Γερμανῶν ἠδυνήθησαν νὰ καταπείσωσι, νὰ διαβή τὸν Ἑῆνον, διότι ἔλεγον ὅτι δὶς ἔλαβον πεῖραν, ἐν τῷ πολέ μῳ τοῦ ᾿Αριοβίστου καὶ τῇ διαβάσει τῶν Τεγχθέρων· ὅθεν δὲν θέλουσι νὰ δοκιμάσωσι περὶ πλέον τὴν τύχην. Καίπερ ταύτης τῆς ἐλπίδος σφαλεὶς ὁ Ἰνδουτιόμαρος, οὐδὲν ἧττον ἤρξατο νὰ συναθροίζη δυνάμεις, να γυμνάζη, νὰ πορίζηται ἵππους παρὰ τῶν ὁμόρων καὶ νὰ προσελκύῃ εἰς ἑαυτὸν ἐπὶ μεγάλαις ἀμοιβαῖς ἐξ ὅλης τῆς Γαλατίας τοὺς φυγάδας καὶ καταδί κους. Καὶ ἐκ τούτων ἤδη τοιοῦτον ὄνομα ἀπέκτησεν ἐν τῇ Γαλατία, ὥστε πανταχόθεν συνέτρεχον πρὸς αὐτὸν καὶ ἐζη τουν κοινῇ καὶ ἰδίᾳ προστασίαν καὶ φιλίαν. ας του,

56. ὡς δὲ κατενόησεν ὅτι οἰκειοθελῶς ἔρχονται πρὸς ἑαυτὸν, καὶ ἀφ' ἑνὸς μὲν οἱ Σένονες καὶ οἱ Καρνοῦτοι ἐκ τῆς συνειδήσεως τοῦ ἀδικήματος παροτρύνονται καὶ εἰς ἄλλα, ἀφ' ἑτέρου δὲ οἱ Νερονΐοι και οι Αδουατικοί παρασκευάζουσι πόλεμον κατὰ τῶν Ῥωμαίων, καὶ πλήθη ἐθελοντῶν δὲν θὰ ἐπιλείπωσιν αὐτόν, ἐὰν ἐπιχειρήσῃ νὰ ἐξέλθῃ τῆς χώρας. προκηρύττει ἔνοπλον σύνοδον. Τοῦτο δὲ κατὰ τὸ ἔθος τῶν Γαλατῶν σημαίνει τὴν ἀρχὴν τοῦ πολέμου" εἰς ταύτην τὴν σύνοδον κατὰ κοινὸν νόμον συνέρχονται συνήθως πάντες οἱ ἔφηβοι ένοπλοι ἀλλ' ὅστις ἐξ αὐτῶν ἔλθῃ ὕστατος, οὗτος ἐνώπιον τοῦ πλήθους παντοιοτρόπως βασανιζόμενος φονεύς ται. Ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ ἀποφαίνεται τὸν Κιγγετόριγα, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἑτέρας μερίδος καὶ γαμβρὸν αὐτοῦ, ὅστις, ὡς ἀνωτέρω ἐμνημονεύσαμεν, καταφυγών εἰς τὴν προστασίαν τοῦ Καίσαρος δὲν ἀπεχώρησεν ἀπ᾿ αὐτοῦ, ἐχθρὸν καὶ δι μεύει τὰ κτήματα αὐτοῦ. Ταῦτα ἐπιτελέσας ἀναγγέλλει ἐν τῇ συνόδῳ ὅτι προσεκλήθη εἰς βοήθειαν ὑπὸ τῶν Σενόνων και τῶν Καρνούτων καὶ ἄλλων πλείστων τῆς Γαλατίας πόλεων" εἰς ταύτας λέγει ὅτι θέλει πορευθῆ διὰ τῆς χώρας τῶν Ῥή μων και λεηλατήσῃ τοὺς ἀγροὺς αὐτῶν, ἀλλὰ πρὸ τούτου θέλει προσβάλη τὸ στρατόπεδον τοῦ Λαβιηνοῦ. Ἐπὶ τούτοις παραγγέλλει ὅσα ἐπιθυμεῖ νὰ γείνωσι.

57. Ὁ δὲ Δαβιηνός, ἐπειδὴ ἔμενεν ἐν στρατοπέδῳ ὀχυρω- τάτῳ καὶ ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ τόπου καὶ τῆς τέχνης, οὐδέ να κίνδυνον ἐφοβεῖτο περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῆς λεγεῶνος ἀλλὰ διενοεῖτο, νὰ μὴ ἀποβάλῃ εὐκαιρίαν τινὰ καλοῦ κατορθώματ τος. Ὅθεν μαθὼν παρὰ τοῦ Κιγγετέριγος καὶ τῶν συγγενῶν αὐτοῦ τὸν λόγον τοῦ Ἰνδουτιομάρου, ὃν ἐν τῇ συνόδῳ εἶπε, πέμπει ἀγγέλους πρὸς τὰς ὁμόρους πόλεις καὶ πανταχόθεν προσκαλεῖ ἱππεῖς εἰς τούτους δὲ ὁρίζει ῥητὴν ἡμέραν, ἵνα συνέλθωσιν. Εν τοσούτῳ καθ᾿ ἑκάστην σχεδὸν ἡμέραν ὁ Ἰγ δουτιόμαρος περιεφέρετο ὑπὸ τὸ στρατόπεδον αὐτοῦ, τὸ μὲν, ἵνα μάθῃ τὴν θέσιν τοῦ στρατοπέδου, τὸ δὲ, ἵνα συνδιαλε χθῇ ἡ ἐμποιήσῃ φόβον· ὡς δ᾽ ἐπὶ τὸ πολὺ πάντες οἱ ἱππεῖς ἔῤῥιπτον βέλη ἐντὸς τοῦ χαρακώματος. Ὁ δὲ Λαβιηνός και τείχε τοὺς ἑαυτοῦ ἐντὸς τοῦ ὀχυρώματος καὶ πάση δήποτε μηχανῇ εὔξανε τὴν ἰδέαν τοῦ φόβου.

58. Ἐν ᾧ δὲ ὁ Ἰννοκτιόμαρος μετά μείζονος ὁσημέραι καταφρονήσεως προσήρχετο εἰς τὸ στρατόπεδον, ὁ Λαβιηνός ἐν μιᾷ νυκτὶ εἰσαγαγὼν τοὺς ἱππεῖς πασῶν τῶν ὁμόρων πό λέων, οὓς ἐφρόντισε να προσκαλέση, τῇ βοηθεία τῶν φυλα κῶν κατέσχε πάντας τοὺς ἑαυτοῦ ἐντὸς τοῦ στρατοπέδου μετὰ τοσαύτης ἐπιμελείας, ὥστε τὸ πρᾶγμα τοῦτο οὐδα μῶς ἡδύνατο νὰ διαγγελθῇ ἢ νὰ διαδοθῇ πρὸς τοὺς Τρου ρους. Εν τοσούτῳ ὁ Ἰνδοντιόμαρος ἐκ τῆς καθημερινῆς συνη θείας προσέρχεται εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ ἐνταῦθα διατρίβει μέγα μέρος τῆς ἡμέρας· οἱ δὲ ἱππεῖς ῥίπτουσι βέλη και μετὰ πολλῶν ὑβριστικών λόγων προκαλοῦσι τοὺς ἡμετέρους εἰς μάχην. Τῶν δὲ ἡμετέρων οὐδὲν ἀποκριναμένων, περὶ τὴν ἑσπέραν κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς ἀποχωροῦσι διεσπαρμένοι καὶ ἄτακτοι. Τότε ὁ Λαβιηνὸς αἰφνιδίως ἐκ τῶν δύο πυλῶν ἐκπέμπει ἅπαν τὸ ἱππικόν· καὶ παραγγέλλει μὲν, ἀπελάσαν τες καὶ τρέψαντες τοὺς ἐχθροὺς εἰς φυγὴν (ὅπερ ἔβλεπεν ὅτι θὰ γείνῃ, ὅπως καὶ συνέβη) πάντες μόνον τὸν Ἰνδουτιόμα ρον νὰ ζητῶσι, ἀπαγορεύει δὲ μηδεὶς νὰ τραυματίσῃ τινά, πρὶν ἢ ἴδῃ ἐκεῖνον φονευθέντα, διότι δὲν ἤθελε νὰ διαφύ γῇ ἐκεῖνος εὑρὼν εὐκαιρίαν ἐκ τῆς βραδύτητος τῶν λοιπῶν καὶ μεγάλας μὲν προτίθεται ἀμοιβὰς εἰς τοὺς φονεύσοντας αὐτὸν καὶ πέμπει κοόρτεις πρὸς ἐπικουρίαν τῶν ἱππέων. Τὴν δὲ βουλὴν τοῦ ἀνδρὸς ἐπιδοκιμάζει καὶ ἡ τύχη, διότι ἐν ᾧ πάντες μόνον τὸν Ἰνδουτιόμαρον ἐζήτουν, οὗτος κατα ληφθεὶς ἐν αὐτῷ τῷ πόρῳ τοῦ ποταμοῦ φονεύεται, καὶ ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ κομίζεται εἰς τὸ στρατόπεδον ἐπανερχόμε νοι δὲ οἱ ἱππεῖς, ὅσους δύνανται, φονεύουσι. Τοῦτο μαθοῦσαι πᾶσαι οἱ δυνάμεις, ὅσαι εἶχον συνέλθη, τῶν Ἐβουρωνῶν καὶ τῶν Νερουΐων, ἀποχωροῦσι, καὶ μετὰ τοῦτο τὸ γεγονὸς ὁ Καῖσαρ ἔσχεν ὀλίγον ἡσυχωτέραν τὴν Γαλατίαν.

4. Διὰ πολλὰς αἰτίας ὁ Καῖσαρ ἀναμένων μείζονα στάσιν τῆς Γαλατίας ἤρξατο να στρατολογῇ διὰ τῶν ὑπάρχων Μάρκου Σιλανοῦ, Γαΐου Αντιστίου Ρηγίνου καὶ Τίτου Σεξ