τίου· ἅμα δὲ ἐξαιτεῖται παρὰ τοῦ ἀνθυπάτου Γαΐου Πομ- πηΐου, ἐπειδὴ αὐτὸς μετὰ τῆς ἀρχῆς διέμενε παρὰ τὴν πόλιν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, νὰ διατάξῃ νὰ συνέλθωσιν ὑπὸ τὰς σημαίας του καὶ νὰ πορευθῶσι πρὸς ἑαυτὸν πάντες, ὅσους ἐκ τῆς ἐντὸς τῶν Αλπεων Γαλατίας εἶχεν ορκίση ἐπ' ὀνόματι τοῦ ὑπάτου, νομίζων ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον μεγάλως συμφέρει πρὸς διατήρησιν τῆς ἐν τῇ Γαλατία δόσ ξης, νὰ φαίνωνται τοσαῦται δυνάμεις τῆς Ἰταλίας, ὥστε, καὶ ἐὰν βλάβη τις ἐν τῷ πολέμῳ συμβῇ, οὐ μόνον αὕτη ἐν βραχεῖ χρόνῳ νὰ ἐπανορθῶται, ἀλλὰ καὶ ὁ στρατὸς διὰ μειζόνων δυνάμεων νὰ αὐξάνηται. Αφ' οὗ δὲ ὁ Πομπήϊος παρεχώρησε τοῦτο καὶ χάριν τῆς πολιτείας καὶ φιλίας ἕνε και ταχέως ἐπιτελεσθείσης διὰ τῶν ἑαυτοῦ τῆς στρατολο γίας καὶ τριῶν λεγεώνων πρὸ τοῦ τέλους τοῦ χειμώνος παρασκευασθεισῶν καὶ προσαχθεισῶν καὶ διπλασιασθέντος τοῦ ἀριθμοῦ ἐκείνων τῶν κοόρτεων, ἂς μετὰ τοῦ Κούντου Τιτουρίου εἶχεν ἀπολέσῃ, ἐδίδαξε καὶ διὰ τῆς ταχύτητος καὶ διὰ τῆς πληθύος τοῦ στρατοῦ, τί δύνανται ἡ πειθαρχία και οἱ πόροι τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων.

2. Φονευθέντος τοῦ Ἰνδουτιομάρου, ὡς εἴπομεν, οἱ συγκ γενεῖς αὐτοῦ διαδέχονται τὴν ἀρχὴν παρὰ τῶν Τρηουΐρων. Ἐκεῖνοι δὲν παύουσιν ἐρεθίζοντες τοὺς ὁμόρους Γερμανούς καὶ ὑπισχνούμενοι χρήματα. Μὴ δυνάμενοι δὲ νὰ ἐπιτύχωσι τι παρὰ τῶν ἐγγυτάτω, δοκιμάζουσι τοὺς ἀπωτέρω ὄντας. Εὑρόντες δὲ πόλεις τινὰς δι' ὅρκου ἐπιβεβαιοῦσι πρὸς ἀλο λήλους τὴν συνθήκην καὶ δι᾿ ὁμήρων ἐγγυῶνται περὶ τῶν χρημάτων μετὰ δὲ τοῦ ᾿Αμβιόριγος συνάπτουσι συμμαχίαν καὶ ἐπιμαχίαν. Ταῦτα μαθὼν ὁ Καῖσαρ, ἐπειδὴ ἔβλεπεν ὅτι ὁ πόλεμος πανταχόθεν παρασκευάζεται, ὅτι οἱ μὲν Νερούϊοι, οἱ ᾿Αδουατικοὶ καὶ οἱ Μενάπιοι προσλαβόντες πάντας τοὺς ἐπὶ τάδε τοῦ Ῥήνου Γερμανοὺς εἶναι ἐν τοῖς ὅπλοις, οἱ δὲ Σένονες δὲν ἔρχονται κατὰ τὸ προσταχθὲν αὐτοῖς, ἀλλ᾽ ἀπὸ κοινοῦ βουλεύονται μετὰ τῶν Καρνούτων καὶ τῶν ὁμόρων πόλεων, οἱ δὲ Γερμανοί ερεθίζονται διὰ συχνῶν πρεσβειών τῶν Τρηουΐρων, ἐνόμισε καλὸν νὰ σκεφθῇ ταχύτερον περὶ τοῦ πολέμου.

3. Οθεν οὔπω τελευτήσαντος τοῦ χειμῶνος συναθροίσας τὰς τέσσαρας ἐγγυτάτω λεγεώνας ἐξ ἀπροόπτου ἔρχεται ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Νερουίων καί, πρὶν ἢ ἐκεῖνοι δυνηθῶσι νὰ συνέλθωσιν ἢ νὰ ἐκφύγωσι, συλλαβὼν πολλὰ κτήνη καὶ ἀνθρώπους καὶ ταύτην τὴν λείαν παραχωρήσας εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ λεηλατήσας τοὺς ἀγροὺς αὐτῶν ἠνάγκασε νὰ παραδοθῶσι καὶ νὰ δώσωσιν ὁμήρους εἰς αὐτόν. Ταχέως ἐπιτελέσας τοῦτο τὸ ἔργον αὖθις ἐπανήγαγεν εἰς τὰ χειμά διὰ τὰς λεγεώνας. Κηρύξας δ᾽ ἅμα τῷ ἔαρι, ὡς εἶχεν ἀποτ φασίση, σύνοδον τῆς Γαλατίας, ἀφ' οὗ οἱ λοιποὶ πλὴν τῶν Σενόνων, τῶν Καρνούτων καὶ τῶν Ἐρηουΐρων ἦλθον, νομίσας ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρχὴ τοῦ πολέμου καὶ τῆς ἀποστάσεως, ἵνα φανῇ ὅτι τὰ πάντα παραμελεί, μετατίθησι τὴν σύνοδον εἰς τὴν Δουκοτοκίαν τῶν Παρισίων. Οὗτοι ἦσαν ὅμοροι τοῖς Σένοσι καὶ εἶχαν συνάψη κοινὴν μετ᾿ αὐτῶν πόλιν κατὰ τοὺς χρόνους τῶν πατέρων, ἀλλ᾽ ἐνομίζετο ὅτι δὲν μετέ σχον τῆς βουλῆς τούτων. Τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος κηρύξας τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ μετὰ τῶν λεγεώνων ἀπέρχεται εἰς τὴν χών ραν τῶν Σενόνων καὶ διὰ συντόνων πορειῶν φθάνει αὐτόσε.

4. Μαθὼν δὲ τὴν ἄφιξιν αὐτοῦ ὁ άκκων, ὅστις ἦτα πρωτουργός ταύτης τῆς βουλῆς, διατάττει τὸ πλῆθος να συνέλθῃ εἰς τὰς πόλεις. Ἀλλ᾿ εἰς αὐτοὺς ἐπιχειροῦντας να ἐκτελέσωσι τοῦτο, πρὶν ἢ ἐκτελεσθῆ, ἀναγγέλλεται ὅτι ἔ- φθασαν οἱ Ρωμαῖοι. Εξ ανάγκης μεταβάλλουσι γνώμην και πέμπουσι πρέσβεις πρὸς τὸν Καίσαρα, ἵνα ζητήσωσι συγ γνώμην προσέρχονται δὲ εἰς αὐτὸν διὰ τῆς μεσιτείας τῶν Αἰδούων, ὧν ὑπὸ τὴν προστασίαν ἦτο παλαιόθεν ἡ πόλις. ᾿Ασμένως ὁ Καῖσαρ τῇ αἰτήσει τῶν Αἰδούων συγχωρεῖ αὐτ τοὺς καὶ ἀποδέχεται τὴν ἀπολογίαν, διότι νομίζει ὅτι τὸ θέρος εἶναι καιρὸς τοῦ ἐπικειμένου πολέμου καὶ ὄχι ἀνακρίν σεως. Επιτάξας λοιπὸν ἑκατὸν ὁμήρους παραδίδει αὐτοὺς εἰς τοὺς Αἰδούους πρὸς φύλαξιν. Αὐτόσε καὶ οἱ Καρνοῦτοι πέμπουσι πρέσβεις καὶ ὁμήρους μεταχειρισθέντες ὡς παραι τητὰς τοὺς Ῥήμους, ὧν ὑπὸ τὴν προστασίαν ἦσαν: λαμβάν νουσι τὴν αὐτὴν ἀπόκρισιν. Ὁ δὲ Καίσαρ περαίνει τὴν σύν οδον καὶ ἐπιτάττει ἱππεῖς εἰς τὰς πόλεις.

5. Εἰρηνεύσας λοιπὸν τοῦτο τὸ μέρος τῆς Γαλατίας ἐφί στησιν ὅλον τὸν νοῦν καὶ τὴν προσοχὴν εἰς τὸν πόλεμον τῶν Τρηουΐρων καὶ τοῦ ᾿Αμβιόριγος. Διατάττει τὸν Καβαρῖνον μετὰ τοῦ ἱππικοῦ τῶν Σενόνων να πορεύηται μεθ᾿ ἑαυτοῦ, ἵνα μὴ ταραχή τις τῆς πόλεως προέλθη ἢ ἐκ τῆς ἐκδικήσεως αὐτοῦ ἢ ἐκ τοῦ μίσους, οὗ ἐγένετο ἄξιος. Ταῦτα διατάξας, ἐπειδὴ ἐθεώρει ὡς βέβαιον ὅτι ὁ ᾿Αμβίοριξ δὲν θὰ συνάψη κρίσιμον μάχην, περιεσκόπει κατά διάνοιαν τὰ λοιπὰ αὐτοῦ βουλεύματα. Οι Μενάπιοι ἦσαν γείτονες τῶν Ἐβουρωνῶν, ὠχυρωμένοι διὰ συνεχῶν ἑλῶν καὶ δασῶν, οἵτινες μόνοι ἐκ τῶν Γαλατῶν οὐδέποτε εἶχον πέμψη πρέσβεις περὶ εἰρήνης πρὸς τὸν Καίσαρα. Εγίνωσκε δὲ ὅτι ὁ ᾿Αμβίοριξ είχε ξενίαν πρὸς αὐτούς· ὡσαύτως δὲ εἶχε μάθῃ ὅτι διὰ τῶν Γρηουΐρων εἶχε συνάψῃ φιλίαν πρὸς τοὺς Γερμανούς. Ενόμιζε λοιπὸν ὅτι πρέπει, πρὶν ἢ διὰ πολέμου προσβάλῃ αὐτὸν, νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπ' αὐτοῦ ταύτας τὰς ἐπικουρίας, ἵνα μὴ ἀπελπισθεὶς περὶ τῆς σωτηρίας ἢ παρὰ τοῖς Μεναπίοις ἀποκρυφθῇ ἢ ἀναγκα σθῇ νὰ συνενωθῇ μετὰ τῶν πέραν τοῦ Ρήνου Γερμανών. Τοῦτο ἀποφασίσας πέμπει ὅλου τοῦ στρατοῦ τὰς ἀποσκευάς πρὸς τὸν Λαβιηνὸν εἰς τὴν χώραν τῶν Τρηουΐρων καὶ δια τάττει δύο λεγεώνας νὰ ἀπέλθωσι πρὸς αὐτόν· αὐτὸς δὲ μετὰ πέντε εὐζώνων λεγεώνων ἀπέρχεται εἰς τὴν χώραν τῶν Μεναπίων. ᾿Εκεῖνοι δὲ οὐδεμίαν δύναμιν συναθροίσαντες, ἀλλὰ πεποιθότες εἰς τὸ ἐπίκαιρον τοῦ τόπου καταφεύγουσιν · εἰς τὰ δάση καὶ τὰ ἔλη καὶ ἐνταῦθα πάντα τὰ ἑαυτῶν συγκ κομίζουσι.

6. Ὁ δὲ Καίσαρ μερισάμενος τὰς δυνάμεις πρὸς τὸν ὕπαρχον Γάϊον Φάβιον καὶ τὸν ταμίαν Μάρκον Κράσσον καὶ ταχέως κατασκευάσας γεφύρας εἰσβάλλει τριμερῶς, πυρπο λεῖ τὰ οἰκοδομήματα καὶ τὰς κώμας καὶ γίνεται κύριος με τ γάλου πλήθους κτηνῶν καὶ ἀνθρώπων. Εκ τούτων ἀναγκα σθέντες οἱ Μενάπιοι πέμπουσι πρέσβεις πρὸς αὐτὸν, ἵνα ζητ τήσωσιν εἰρήνην. Εκεῖνος δὲ λαβὼν τοὺς ὁμήρους, διαβεβαιοί ὅτι θὰ θεωρήσῃ αὐτοὺς ὡς ἐχθροὺς, ἐὰν δεχθῶσιν ἢ τὸν ᾿Αμ βιόριγα ἢ τοὺς πρέσβεις αὐτοῦ ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῶν. Τούτων ὁρισθέντων καταλείπει ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Βεναπίων τὸν Κόμ μιαν ᾿Ατρέβατον ὡς φύλακα· αὐτὸς δὲ ἐπὶ τοὺς Τρηουΐρους πορεύεται.

7. Ἐνῷ ταῦτα ἐπράττοντο ὑπὸ τοῦ Καίσαρος, οἱ Τρηούϊ - ροι συναθροίσαντες πολλὰς πεζικὰς καὶ ἱππικὰς δυνάμεις παρεσκευάζοντο νὰ προσβάλωσι τὸν Λαβιηνὸν μετὰ μιᾶς λε- γεῶνος, ἥτις εἶχε διαχειμάσῃ ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῶν, καὶ ἤδη δὲν ἀπεῖχον αὐτοῦ πλέον δύο ἡμερῶν ὁδοῦ, ὅτε μανθάνουσιν ὅτι ἦλθον δύο λεγεώνες πεμφθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Καίσαρος. Στρα τοπεδεύσαντες λοιπὸν ἑκατὸν καὶ εἴκοσι στάδια ἀπ᾿ αὐτοῦ ἀπ ποφασίζουσι νὰ περιμείνωσι τὸ ἐπικουρικὸν τῶν Γερμανῶν. Ὁ δὲ Λαβιηνὸς γνοὺς τὴν βουλὴν τῶν ἐχθρῶν, ἐλπίζων ὅμως ὅτι διὰ τὴν ἀπερισκεψίαν αὐτῶν θὰ δοθῇ εὐκαιρία τις μάτ χης καταλιπών πέντε κοόρτεις πρὸς φρουρὰν τῶν ἀποσκευών, αὐτὸς μετὰ πέντε καὶ εἴκοσι κοόρτεων καὶ πολλοῦ ἱππικοῦ πορεύεται κατὰ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὀκτὼ σταδίων διάστημα διαλιπών ὀχυροί στρατόπεδον. Μεταξὺ τοῦ Λαβιηνοῦ καὶ τοῦ ἐχθροῦ ὑπῆρχε ποταμὸς δυσχερὴς τὴν διάβασιν καὶ ἀπότου μος τὰς ὄχθας. Τοῦτον οὔτε αὐτὸς διενοεῖτο νὰ διαβῇ, οὔτε οἱ ἐχθροὶ ἐνόμιζεν ὅτι θέλουσι διαβῇ. Καθ' ἑκάστην ηὐξάνε το ἡ περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ ἐπικουρικοῦ ἐλπίς. ἐν δ᾽ ἐκκλησ σία φανερῶς λέγει, ὅτι, ἐπειδὴ λέγεται ὅτι πλησιάζουσιν οἱ Γερμανοί, αὐτὸς δὲν θέλει διακινδυνεύσῃ τὴν τύχην ἑαυτοῦ καὶ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ τῇ ὑστεραίᾳ ἅμα τῇ ἡμέρᾳ θέλει μεταστρατοπεδεύση. Ταῦτα ταχέως ἀναγγέλλονται εἰς τοὺς ἐχθροὺς, διότι ἐκ τῶν πολλῶν Γαλατῶν ἱππέων τινὰς ἡ φύσις ἠνάγκαζε νὰ φρονῶσι τὰ τῶν Γαλατῶν. Ὁ δὲ Λαβιη νὸς διὰ νυκτὸς συγκαλέσας τοὺς χιλιάρχους καὶ τοὺς ἑκατον τάρχους τῶν πρώτων τάξεων ἀποφαίνει τὸν σκοπὸν αὐτοῦ καί, ἵνα εὐκολώτερον εξεγείρη παρὰ τοῖς ἐχθροῖς τὴν ὑπο ψίαν τοῦ φόβου (τῶν Ῥωμαίων), διατάττει νὰ μεταστρατο- πεδεύσωσι μετὰ μείζονος κρότου καὶ θορύβου ἢ κατὰ τὴν συνήθειαν τῶν Ῥωμαίων. Διὰ τούτων ἐκτελεῖ τὴν ἀποχώρη σιν ὁμοίαν φυγή. Καὶ ταῦτα δὲ διὰ τῶν κατασκόπων ἀναγ γέλλονται εἰς τοὺς ἐχθροὺς πρὸ τῆς ἡμέρας, διότι τὰ στρα τόπεδα ἦσαν οὕτω πλησίον ἀλλήλων.

8. ᾿Αλλὰ μόλις ἡ ὀπισθοφυλακὴ ἐξῆλθε τοῦ ὀχυρώματος, ὅτε οἱ Γαλάται προτρέψαντες ἀλλήλους νὰ μὴ ἀφήσωσιν ἐκ τῶν χειρῶν τὴν ἐλπισθεῖσαν λείαν (λέγοντες ὅτι) : εἶναι λίαν μακρόν, ἀφ᾽ οὗ ἐξεφόβησαν τοὺς Ρωμαίους, νὰ ἀναμένωσι τὴν ἐπικουρίαν τῶν Γερμανῶν, ἀντιβαίνει δὲ καὶ εἰς τὴν ἀξιο- πρέπειαν αὐτῶν, νὰ μὴ τολμῶσι μετὰ τοσούτων δυνάμεων νὰ προσβάλωσιν οὕτως ὀλίγους ἄνδρας καὶ μάλιστα φεύγον τὰς καὶ ἐμποδιζομένους ὑπὸ τῶν σκευῶν, δὲν ὀκνοῦσι νὰ διαβῶσι τὸν ποταμὸν καὶ ἐν ἀνεπιτηδείῳ αὐτοῖς τόπῳ νὰ συνάψωσι μάχην. Ὁ δὲ Λαβιηνὸς ὑποπτεύων ὅτι θὰ γείνωσι ταῦτα, προσεποιεῖτο τὴν αὐτὴν πορείαν καὶ ἡσύχως προεχώ ρει, ἵνα προσελκύσῃ πάντας ἐπὶ τάδε τοῦ ποταμοῦ. Τότε προπέμψας ὀλίγον τι τὰς ἀποσκευὰς καὶ καταστήσας αὐτὰς ἐν λόφῳ τινί, «῎Εχετε», εἶπεν, αν στρατιῶται, ἣν ἐζητήσα τε εὐκαιρίαν : τὸν ἐχθρὸν κατέχετε ἐν δυσχερεῖ καὶ ἀνεπιτη δείῳ τόπῳ καὶ ὑπὸ τὴν ἡγεμονίαν ἡμῶν δείξατε τὴν αὐτὴν ἀνδρείαν, ἣν πολλάκις εἰς τὸν ἀρχιστράτηγον ἐδείξατε, καὶ νομίσατε ὅτι ἐκεῖνος παρίσταται καὶ ἰδίοις ὀφθαλμοῖς βλέπει ταῦτα. Αμα δὲ διατάττει νὰ στρέψωσι τὰς σημαίας ἐπὶ τὸν ἐχθρὸν καὶ ἀντιμέτωποι νὰ παραταχθῶσι, καὶ ὀλίγας ἔλας πέμψας πρὸς φρουρὰν τῶν ἀποσκευῶν διατάττει τοὺς λοιποὺς ἐν τοῖς πλαγίοις. Ταχέως δὲ οἱ ἡμέτεροι κραυγὴν ἐξεγείραντες ρίπτουσι τοὺς ὑσσοὺς κατὰ τῶν ἐχθρῶν. Ἀλλ᾿ ἐ- κεῖνοι, ὡς παρ' ἐλπίδα εἶδον ὅτι ἐκεῖνοι, οὓς φεύγοντας ἐνό- μιζον, ἐκ τοῦ ἐναντίου τρέπονται ἐφ᾽ ἑαυτοὺς, οὐδὲ τὴν πρώ την έφοδον ηδυνήθησαν νὰ ὑπομείνωσιν, ἀλλ᾽ ἅμα τῇ πρώ τη συμβολῇ εἰς φυγὴν τραπέντες ἔσπευσαν εἰς τὰ ἐγγύτατα δάση. Τούτους ὁ Λαβιηνὸς διὰ τοῦ ἱππικοῦ καταδιώξας καὶ πολλοὺς μὲν αὐτῶν φονεύσας, πλείστους δὲ ζωγρήσας μετ᾿ ἐ- λίγας ἡμέρας ὑπέταξε πάλιν τὴν πόλιν. Διότι οἱ Γερμανοί, οἵτινες ἤρχοντο εἰς βοήθειαν, μαθόντες τὴν φυγὴν τῶν Τρη ουίρων ἐπανεχώρησαν οἴκαδε. Τούτους δὲ ἀκολουθήσαντες οἱ συγγενεῖς τοῦ Ἰνδουτιομάρου, οἵτινες ἐγένοντο πρωταίτιοι τῆς ἀποστάσεως, ἐξῆλθον μετ᾿ αὐτῶν τῆς πόλεως. Εἰς δὲ τὸν Κιγγετόριγα, ὅστις, ὡς ἐδηλώσαμεν, ἐξ ἀρχῆς διέμεινε πιστὸς ἐν τῷ καθήκοντι, παρεδόθη ή πολιτική και στρατιωτική ἀρχή.

9. Ὁ Καίσαρ, ἀφοῦ ἦλθεν ἐκ τῆς χώρας τῶν Μεναπίων εἰς τὴν τῶν Τρηουέρων, διὰ δύο αἰτίας απεφάσισε νὰ διαβή τὸν Ῥῆνον' ὧν ἡ μὲν ἦτο, ὅτι εἶχον πέμψῃ ἐπικουρικὸν εἰς τοὺς Τρηουΐρους καθ' αὐτοῦ, ἡ δὲ ἑτέρα, ἵνα μὴ ὁ ᾿Αμβίοριξ εὕρη καταφυγὴν παρ' αὐτοῖς. Τούτων ὁρισθέντων ἐπεχείρησε νὰ κατασκευάσῃ γέφυραν ὀλίγον ἀνωτέρω τοῦ τόπου, δι' οὗ πρότερον εἶχε διαβιβάσῃ τὸν στρατόν. Κατὰ γνωστὸν δὲ καὶ συνήθη ἤδη τρόπον τὸ ἔργον ἀποτελεῖται ἐντὸς ὀλίγων ημε ρῶν διὰ τὴν μεγάλην τῶν στρατιωτῶν προθυμίαν. Καταλι πὼν δὲ ἐν τοῖς Τρηουΐροις ἰσχυρὰν φρουράν, ἵνα μή τις ταρα χὴ αἰφνιδίως ἐγερθῇ ὑπ' αὐτῶν, διαβιβάζει τὰς λοιπὰς δυ νάμεις καὶ τὸ ἱππικόν. Οἱ δὲ Οὔβιοι, οἵτινες πρότερον ἔδω και ομήρους καὶ ὑπετάχθησαν, πρὸς ἀπολογίαν αὐτῶν πέμ- πουσι πρέσβεις πρὸς αὐτόν, ἵνα διδάξωσιν ὅτι οὔτε ἔπεμψαν ἐπικουρικὸν ἐκ τῆς πόλεως αὐτῶν εἰς τοὺς Τρκουέρους, οὔτε παρέβησαν τὴν πίστιν: αἰτοῦσι λοιπὸν καὶ δέονται, νὰ φεισθῇ αὐτῶν, ἵνα μὴ διὰ τὸ κοινὸν πρὸς τοὺς Γερμανούς μέσος άν θῶοι αὐτοὶ ἀντὶ τῶν ἐνόχων ἀποτίσωσι δίκας· ἐὰν δὲ θέλῃ πλείους ομήρους, ὑπισχνοῦνται ὅτι θὰ δώσωσιν. Ὁ Καίσαρ ἐξετάσας ἐπιμελῶς τὸ πρᾶγμα εὑρίσκει ὅτι ὑπὸ τῶν Σουή βων ἐπέμφθη ἐπικουρικόν αποδέχεται λοιπὸν τὴν ἀπολογίαν τῶν Οὐβίων καὶ ἀναζητεῖ τὰς εἰς τοὺς Σουήβους ἀγούσας εἰσό δους καὶ ὁδούς.

10. Εν τοσούτῳ μετ᾿ ὀλίγας ἡμέρας μανθάνει παρὰ τῶν Οὐβίων, ὅτι οἱ Σουήβοι συναθροίζουσι πάσας τὰς δυνάμεις εἰς ἕνα τόπον καὶ παραγγέλλουσιν εἰς τὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν, νὰ πέμψωσιν ἐπικουρικὸν ἐκ πεζῶν καὶ ἱππέων. Ταῦτα μαθὼν προνοεί περὶ σίτου καὶ ἐκλέγει τόπον ἐπιτήδειον πρὸς στρατόπεδον εἰς δὲ τοὺς Οὐβίους ἐ- πιτάττει νὰ ἀπαγάγωσι τὰ κτήνη καὶ πάντα τὰ ἑαυτῶν νὰ εἰσκομίσωσιν ἐκ τῶν ἀγρῶν εἰς τὰς πόλεις, ἐλπίζων ὅτι ἀναγκάσας διὰ τῆς ἀπορίας τῶν τροφῶν ἄνδρας βαρβά ρους καὶ ἀπείρους θὰ δυνηθῇ νὰ παρασύρῃ αὐτοὺς εἰς ἄνισον μάχην, καὶ παραγγέλλει νὰ πέμψωσι συχνούς κατασκόπους εἰς τοὺς Οὐβίους καὶ νὰ μάθωσι τὰ παρ' αὐτοῖς πραττόμενα. ᾿Εκεῖνοι ἐκτελοῦσι τὰ προσταχθέντα καὶ μετὰ παρέλευσιν ἐ- λίγων ἡμερῶν ἀναγγέλλουσιν, ὅτι πάντες οἱ Σουήβοι, ἀφ' οὗ ἦλθον εἰς αὐτοὺς ἀκριβέστεραι ἀγγελίας περὶ τοῦ στρατοῦ τῶν Ῥωμαίων, μετὰ πασῶν τῶν δυνάμεων αὑτῶν καὶ τῶν συμμάχων, ἃς εἶχον συναθροίσῃ, ἀνεχώρησαν ἔνδον εἰς τὰς ἐ- σχατιὰς τῆς χώρας: ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει δάσος ὑπερφυὲς τὸ μέσ γεθος, ὅπερ καλεῖται Βάκενις· τοῦτο ἐπὶ πολὺ εἴσω διήκει καὶ ὡς φυσικὸν τεῖχος προβεβλημένον ἀποκωλύει τῶν ἀδικῶν καὶ ἐπιδρομῶν τοὺς Χερούσκους ἀπὸ τῶν Σουήβων καὶ τοὺς Σουήβους ἀπὸ τῶν Χερούσκων. Παρὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ δάσους οἱ Σουήβοι ἀπεφάσισαν νὰ περιμένωσι τὴν ἄφιξιν τῶν Ῥω μαίων.

11. Αφ' οὗ ἐφθάσαμεν εἰς τοῦτο τὸ μέρος, δὲν φαίνεται ὅτι εἶναι ἀλλότριον νὰ ἐκθέσωμέν τινα περὶ τῶν ἠθῶν τῆς Γαλατίας καὶ τῆς Γερμανίας, καὶ κατὰ τί τὰ ἔθνη ταῦτα διατ φέρουσιν ἀλλήλων. Ἐν τῇ Γαλατία ὑπάρχουσι μερίδες οὐ μόνον ἐν πάσαις ταῖς πόλεσι καὶ ἐν πᾶσι τοῖς νομοῖς καὶ τοῖς μέρεσι τῶν πόλεων, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκάστη σχεδὸν οἰκίᾳ, καὶ τούτων τῶν μερίδων ἀρχηγοί εἶναι ὅσοι κατὰ τὴν κρί- σιν αὐτῶν νομίζονται ὅτι ἔχουσι μέγιστον ἀξίωμα, ὧν εἰς τὴν βούλησιν καὶ κρίσιν ἀνήκει ἡ ἀνωτάτη περὶ πάσης πράξεως καὶ βουλῆς ἀπόφασις. Τοῦτο δὲ φαίνεται ὅτι παλαιόθεν εἰσή- χθη ἕνεκα τούτου, ἵνα μή τις ἐκ τοῦ δήμου στερῆται βοη θείας κατὰ τοῦ δυνατωτέρου· διότι ἕκαστος τῶν ἀρχηγῶν δὲν ἀνέχεται, οἱ ἑαυτοῦ νὰ καταθλίβωνται καὶ νὰ κακοποιών- ται, ἄλλως δὲ ἂν πράξη, οὐδεμίαν δύναμιν ἔχει ἐν τοῖς ἑαυ τοῦ. Αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα ἐπικρατεῖ καὶ καθ᾽ ὅλην ἐν γένει τὴν Γαλατίαν· διότι πᾶσαι αἱ πόλεις εἶναι διηρημέναι εἰς δύο μερίδας.

12. Ὅτε ὁ Καίσαρ ἦλθεν εἰς τὴν Γαλατίαν, τῆς μὲν μιᾶς μερίδος ἀρχηγοὶ ἦσαν οἱ Αἰγουοι, τῆς δ᾽ ἑτέρας οἱ Σηκουα- νοί. Οὗτοι, ἐπειδὴ καὶ ἑαυτοὺς ἦταν ὀλιγώτερον ἰσχυροί, διότι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου δυνατώτατοι ἦσαν οἱ Αἴδουοι καὶ εἶχον πολλοὺς πελάτας, συνεμάχησαν πρὸς τοὺς Γερμανούς καὶ τὸν ᾿Αριόβιστον καὶ προσείλκυσαν αὐτοὺς διὰ μεγάλων ἀμοιβῶν καὶ ὑποσχέσεων. Πλείστας δὲ μάχας νικήσαντες καὶ πάντας τοὺς εὐγενεῖς τῶν Αἰδούων φονεύσαντες προβλ θον εἰς τοσοῦτον δυνάμεων, ὥστε μέγα μέρος τῶν πελατών ἀπὸ τῶν Αἰδούων μετεβίβασαν πρὸς ἑαυτοὺς καὶ ὁμήρους παρ' αὐτῶν τοὺς υἱοὺς τῶν προκρίτων ἔλαβον καὶ ἠνάγκα σαν αὐτοὺς νὰ ὁμότωσιν ἐν ὀνόματι τῆς πόλεως, ὅτι οὐδὲν θὰ διαβουλευθῶσι κατὰ τῶν Σηκουανῶν, προσέτι δὲ μέρος τῆς ὁμόρου χώρας διὰ τῆς βίας καταλαβόντες κατεῖχον καὶ ἡγεμόνευαν ὅλης τῆς Γαλατίας. Ἐκ τούτων ἀναγκασθείς ὁ Διβιτιακός, ἀπελθὼν εἰς τὴν 'Ρώμην πρὸς τὴν σύγκλητον, ἵνα ζητήσῃ βοήθειαν, άπρακτος ἐπανῆλθε. ᾿Αλλὰ διὰ τῆς ἐλεύ σεως τοῦ Καίσαρος μεταβληθέντων τῶν πραγμάτων, καὶ τῶν μὲν ὁμήρων ἀποδοθέντων εἰς τοὺς Αἰδούους, τῶν δὲ παλαιῶν πελατῶν ἀποκατασταθέντων καὶ νέων παρασκευασθέντων αὐτ τοῖς διὰ τοῦ Καίσαρος, διότι οἱ προστεθέντες εἰς τὴν φιλίαν αὐτῶν ἔβλεπον ὅτι εἶναι ἐν βελτίονι καταστάσει καὶ ὑπὸ μετριωτέραν ἀρχήν, καὶ δι᾿ ἄλλων δὲ πραγμάτων τῆς δυσ νάμεως καὶ τοῦ ἀξιώματος αὐτῶν αὐξηθείσης, οἱ Σηκουανοί ἀπώλεσαν τὴν ἡγεμονίαν. Τὸν τόπον αὐτῶν διεδέχθησαν οἱ Ῥῆμοι· ἐπειδὴ δηλαδὴ κατενόουν, ὅτι οὗτοι ἦσαν ἴσοι κατὰ τὴν παρὰ τῷ Καίσαρι εὔνοιαν, ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τὰς παι λαιὰς ἔχθρας οὐδαμῶς ἐδυνήθησαν νὰ συνδιαλλαγῶσι πρὸς Σελίδα:Περί του Γαλατικού Πολέμου (1871).pdf/165 Σελίδα:Περί του Γαλατικού Πολέμου (1871).pdf/166 Σελίδα:Περί του Γαλατικού Πολέμου (1871).pdf/167 ὅτι δηλαδὴ ὁ μὲν ᾿Απόλλων ἀποδιώκει τάς νόσους, ἡ δὲ Αὐ θηνά παραδίδει τὰς ἀρχὰς τῶν ἔργων καὶ τῶν τεχνῶν, ὁ δὲ Ζεὺς ἄρχει τοῦ οὐρανοῦ, ὁ δὲ ῎Αρης διοικεῖ τοὺς πολέμους. Οσάκις δὲ ἀποφασίσωσι νὰ συνάψωσι κρίσιμόν τινα μάχην, εἰς τοῦτον καθιεροῦσιν ὅσα λάβωσιν ἐν τῷ πολέμῳ· ἂν νική σωσι, πάντα όσα συλλάβωσι ζώντα θύουσι καὶ τὰ λοιπὰ πράγματα εἰς ἕνα τόπον συγκομίζουσι. Ἐν δὲ πολλαῖς πότ λεσι δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ ἐν τόποις καθιερωμένοις σωρούς τοιούτων πραγμάτων ἀνεγηγερμένους· οὔτε πολλάκις συμβαίνει, παραμελήσας τις τὴν θρησκείαν νὰ τολμήσῃ ἢ τὰ λάφυρα παρ' ἑαυτῷ νὰ κρύψη, ἢ τὰ ἀνατεθειμένα νὰ ἀφαι ρέσῃ, καὶ τούτου βαρυτάτη ποινὴ μετὰ βασάνου εἶναι ὡρι σμένη.

18. Πάντες οἱ Γάλλοι διἔσχυρίζονται ὅτι κατάγονται ἀπὸ τοῦ πατρὸς Πλούτωνος καὶ λέγουσιν ὅτι τοῦτο παρεδόθη αὐτοῖς ὑπὸ τῶν δρυΐδων. Διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν ὁρίζουσι πάντα τὰ χρονικά διαστήματα όχι κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν, ἀλλὰ τῶν νυκτών τὰς δὲ γενεθλίους ἡμέρας καὶ τὰς ἀρχὰς τῶν μηνῶν καὶ τῶν ἐτῶν ἀριθμοῦσιν οὕτως, ὥστε μετὰ τὴν νύκτα ἀκολουθεῖ ἡ ἡμέρα. Ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς τοῦ βίου ἐθίμοις κατὰ τοῦτο σχεδόν διαφέρουσι τῶν λοιπῶν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς τοὺς παῖδας αὐτῶν νὰ προσέρχωνται φανερῶς πρὸς αὐτούς, εἰκὴ ἀφ' οὗ γείνωσιν ἔφηβοι, ὥστε νὰ δύνανται να φέρωσιν ὅπλα, καὶ νομίζουσιν αἰσχρόν, ὁ υἱὸς ἐν παιδικῇ ἡλικίᾳ ὢν νὰ παρίσταται δημοσίᾳ ἐνώπιον τοῦ πατρίς.

19. Οἱ δὲ ἄνδρες, ὅτα χρήματα ἔλαβον εἰς προῖκα παρὰ τῶν γυναικών, τοσαῦτα ἐκ τῆς ἰδίας περιουσίας μετὰ γενο- μένην διατίμησιν συμβάλλοντας μετὰ τῶν προικῶν. Πάντα δὲ ταῦτα τὰ χρήματα ἀπὸ κοινοῦ διαχειρίζονται καὶ αἱ πρόσ σοδοι αὐτῶν ἐπιφυλάττονται ὁπότερος δ᾽ αὐτῶν ἐπιζήσῃ, οὗτος λαμβάνει ἑκάτερα τὰ μέρη μετὰ τῶν προσόδων τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Οἱ ἄνδρες ἔχουσιν ἐξουσίαν ζωῆς καὶ θα νάτου ἐπὶ τὰς γυναῖκας, καθὼς καὶ ἐπὶ τοὺς παῖδας· καὶ Σελίδα:Περί του Γαλατικού Πολέμου (1871).pdf/169 σχρότατον νὰ λάβη τις γνῶσιν γυναικὸς πρὸ τοῦ εἰκοστοῦ ἔτους· τοῦτο δὲ οὐδαμῶς δύναται νὰ ἀποκρυφθῇ, διότι καὶ ἀναμίξ λούονται ἐν τοῖς ποταμοῖς καὶ μεταχειριζόμενος δέρ ματα ἢ βραχέα ἐνδύματα ἐκ ταράνδων ἔχουσι μέγα μέρος τοῦ σώματος γυμνόν.

22. Περὶ τὴν γεωργίαν δὲν σπουδάζουσι, καὶ τὸ μεῖζον μέρος τῆς τροφῆς αὐτῶν εἶναι γάλα, τυρὸς καὶ κρέας. Οὐδεὶς αὐτῶν ἔχει ὡρισμένον μέρος ἀγροῦ ἢ ἰδίαν χώραν ἀλλ᾽ απ ἀρχαὶ καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν καθ᾿ ἕκαστον ἔτος διανέμουσιν ὅσον καὶ ὅπου θέλουσιν ἀγρὸν εἰς τὰ γένη καὶ τὰς συγγε νείας, αἵτινες ὁμοῦ συνῆλθον, καὶ μεθ᾿ ἐν ἔτος ἀναγκάζουσι νὰ μεταβαίνωσιν ἄλλοτε. Τούτου πολλὰς ἀναφέρουσι τὰς αἰτίας, πρῶτον μέν, ἵνα μὴ ὑπὸ τῆς ἐνδελεχούς συνηθείας ἑλκυόμενοι μεταλλάττωσι τὸ φιλοπόλεμον πρὸς τὴν γεωργίαν, εἶτα δέ, ἵνα μὴ σπουδάζωσι νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν χώραν καὶ οἱ ἰσχυρότεροι ἀπελαύνωσι τοὺς ἀσθενεστέρους τῶν κτήσ σεων' ἔπειτα, ἵνα μὴ οἰκοδομῶσιν ἐπιμελέστερον πρὸς ἀπο- φυγὴν τοῦ ψύχους καὶ τοῦ καύσωνος" μετέπειτα, ἵνα μὴ προς έλθη φιλοχρηματία τις, ἐξ οὗ γεννῶνται στάσεις καὶ διχό νοιαι τέλος δέ, ἵνα διὰ τῆς ἀταραξίας τῆς ψυχῆς συνέχωσι τὸν ὄχλον, ἀφ' οὗ ἕκαστος ἤθελε βλέπη, ὅτι ἡ περιουσία αὐτοῦ εἶναι ἴση πρὸς τὴν τῶν ἰσχυροτάτων.

23. Εἰς τὰς πόλεις μέγιστος ἔπαινος εἶναι νὰ ἔχωσι περὶ ἑαυτὰς ὡς εὐρυτάτας ἐρημίας διὰ δηώσεως τῆς χώρας. Τοῦτο δὲ νομίζουσιν ἀπόδειξιν τῆς ἀνδρείας, οἱ ὅμοροι ἐκβληθέντες τῆς χώρας νὰ ὑποχωρῶσι καὶ οὐδεὶς νὰ τολμὰ νὰ μένῃ πλη σίον αὐτῶν ἅμα δὲ νομίζουσιν ὅτι διὰ τούτου θὰ ἦναι ἀν σφαλέστεροι, ὡς ἀφαιρεθέντος τοῦ φόβου αἰφνιδίου ἐπιδρομής. Ὅταν δὲ πόλις τις ἢ ἀπαμόνῃ ἐπενεχθέντα πόλεμον ἢ ἐπι φέρῃ, ἐκλέγονται ἀρχαί, ἵνα προΐστανται τούτου τοῦ πολέμου, ἔχουσαι ἐξουσίαν ζωῆς καὶ θανάτου. Ἐν δὲ εἰρήνῃ οὐδεμία κοινὴ ἀρχὴ ὑπάρχει, ἀλλ᾽ οἱ ἄρχοντες τῶν χωρῶν καὶ τῶν νομῶν δικάζουσι παρὰ τοῖς ἑαυτῶν καὶ διαλύουσι τὰς διατ φοράς. Αἱ λῃστεῖαι αἱ γενόμεναι ἐκτὸς τῆς χώρας ἑκάστης MANEHITHMIO Σελίδα:Περί του Γαλατικού Πολέμου (1871).pdf/171 ἡμερῶν· διότι δὲν δύναται ἄλλως νὰ ὁρισθῇ, οὐδὲ γινώσκου σιν ἄλλα μέτρα ὁδῶν. ῎Αρχεται δὲ ἀπὸ τῆς χώρας τῶν Ελουητίων, τῶν Νεμήτων καὶ τῶν Ῥαυρακῶν καὶ κατὰ παράλληλον γραμμὴν πρὸς τὸν ποταμὸν Δανούβιον διήκει μέχρι τῆς χώρας τῶν Δακῶν καὶ τῶν ᾿Αναρτίων· ἐντεῦθεν δὲ κάμπτεται πρὸς ἀριστερὰν κατὰ διαφόρους ἀπὸ τοῦ ποτα- μοῦ διευθύνσεις καὶ διὰ τὸ μέγεθος ἐφάπτεται τῆς χώρας πολ- λῶν ἐθνῶν· οὐδεὶς δὲ ὑπάρχει ἐν τούτῳ τῷ μέρει τῆς Γερα μανίας, ὅστις ἢ δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἔφθασεν εἰς τὸ πέρας τούτου τοῦ δρυμοῦ, καὶ ἂν ἑξήκοντα ἡμερῶν ὁδὸν προῆλθε,

• ἤθελε μάθῃ ἐξ ἀκοῆς πόθεν ἄρχεται καὶ εἶναι βέβαιον

ὅτι ἐν αὐτῷ γεννώνται πολλὰ εἴδη ζώων, ἅπερ δὲν βλέπει τις ἀλλαχοῦ· ἐκ τούτων ὅσα μάλιστα διαφέρουσι τῶν ἄλλων καὶ φαίνονται ἀξιομνημόνευτα, εἶναι τὰ ἑξῆς.

26. Υπάρχει βοῦς ἔχων σχῆμα ἐλάφου, οὗ ἀπὸ μέσου τοῦ μετώπου μεταξὺ τῶν ὤτων ἐκφύεται ἓν κέρας ὑψηλότερον καὶ ὀρθιώτερον τούτων τῶν κεράτων, ἅπερ εἶναι γνωστὰ εἰς ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἄκρας τούτου ἐκτείνονται κατὰ πλάτος οἷον παλάμαι καὶ κλάδοι. Ἡ αὐτὴ φύσις εἶναι καὶ τοῦ ἄῤῥε νος καὶ τοῦ θήλεος καὶ ἡ αὐτὴ μορφὴ καὶ τὸ μέγεθος τῶν κεράτων.

27. Ομοίως ὑπάρχουσιν αἱ καλούμεναι ἀλκαί. Τούτων τὸ σχῆμα καὶ τὸ ποικίλον τοῦ δέρματος εἶναι πανόμοιον ταῖς αἰξί, ἀλλὰ κατὰ τὸ μέγεθος ὀλίγον προέχουσι καὶ εἶναι κοι λαβαὶ τῶν κεράτων καὶ ἔχουσι σκέλη ἄνευ γονάτων καὶ ἄρ- θρών, οὐδὲ κατάκεινται πρὸς ἀνάπαυσιν, οὐδ᾽, ἐάν ποτε και ταβληθεῖσαι καταπέσωσι, δύνανται νά ἀναστῶσιν ἢ ἀνορθω θῶσιν. Ως εὐνὰς ἔχουσι τὰ δένδρα πρὸς ταῦτα προσερείδον καὶ οὕτως ὀλίγον ἀνακλινόμεναι ἡσυχάζουσιν. Αφ' οὗ δὲ οἱ θηρευταὶ ἐκ τῶν ἰχνῶν αὐτῶν κατανοήσωσι, που συνειθίζουσι νὰ καταφεύγωσιν, ἢ ὑποσκάπτουσιν πάντα τὰ δένδρα ἀπὸ τῶν ῥιζῶν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ, ἢ ἐπικόπτουσι αὐτὰ τόσον μό- νον, ὥστε ὅλως νὰ φαίνωνται ὅτι ἔστανται στερεῶς, ἀφ᾿ οὗ λοιπὸν κατὰ τὴν συνήθειαν ἀνακλιθῶσιν ἐνταῦθα, διὰ τοῦ βάρους ἀνατρέπουσι τὰ δένδρα ἀσθενῆ ὄντα καὶ ὁμοῦ καὶ αὐταὶ συμπίπτουσι.

28. Τρίτον εἶδος εἶναι οἱ καλούμενοι οὖροι. Οὗτοι εἶναι ὀλίγον μικρότεροι κατὰ τὸ μέγεθος τῶν ἐλεφάντων, κατὰ δὲ τὸ εἶδος καὶ τὸ χρῶμα καὶ τὸ σχῆμα ὅμοιοι τοῖς ταύ ροις. Εἶναι μεγάλη ἡ δύναμις αὐτῶν καὶ μεγάλη ἡ ταχύτης, οὔτε ἀνθρώπου φείδονται, οὔτε ζώου, ὅπερ κατίδωσι. Τούτους ἐπιμελῶς ἐν βόθροις συλλαβόντες φονεύουσι. Διὰ τούτου τοῦ πόνου ἀποσκληροῦνται οἱ νέοι καὶ περὶ τοῦτο τὸ εἶδος τῆς θήρας ἀσκοῦνται, καὶ οἱ πλείστους ἐξ αὐτῶν φονεύσαντες ἐξενεγκόντες τὰ κέρατα δημοσίᾳ πρὸς μαρτύριον, μεγάλως ἐπαινοῦνται. Αλλ' οὗτοι οὐδὲ νεογνοὶ συλληφθέντες δύναν ται νὰ ἐθισθῶσι πρὸς τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ ἡμερωθώσι. Το πλάτος τῶν κεράτων καὶ τὸ σχῆμα καὶ τὸ εἶδος πολὺ δια φέρουσι τῶν κεράτων τῶν ἡμετέρων βοῶν. Ταύτα μετά σπου δῆς ἐπιζητοῦντες περιλαμβάνουσιν ἀπὸ τῶν χειλῶν δι' ἀρ γύρου καὶ ἐν τοῖς πολυτελεστάτοις συμποσίοις μεταχειρίζον ται ἀντὶ ποτηρίων.

29. Ὁ Καίσαρ, ἀφ᾽ οὗ παρὰ τῶν Οὐδίων κατασκόπων ἔμαθεν ὅτι οἱ Σουλβοι ἀπεχώρησαν εἰς τὰ δάση, φοβηθεὶς τὴν ἔνδειαν τοῦ σίτου, διότι, ὡς ἀνωτέρω ἐδηλώσαμεν, πάν- τες οἱ Γερμανοί ἥκιστα σπουδάζουσι περὶ τὴν γεωργίαν, ἀπ πεφάσισε νὰ μὴ προχωρήση, ἀλλ', ἵνα μὴ ὅλως ἀφαιρέσης ἀπὸ τῶν βαρβάρων τὸν φόβον τῆς ἐπανόδου αὐτοῦ καὶ ἵνα ἐπιβραδύνῃ τὸ ἐπικουρικὸν αὐτῶν, ἐπαναγαγὼν τὸν στρατὸν διασπᾷ τὸ ἔσχατον μέρος τῆς γεφύρας, ὅπερ ἐφήπτετο τῆς ὄχθης τῶν Οὐβίων, διακοσίων ποδῶν τὸ μῆκος, καὶ ἐν τῷ ἑτέρῳ ἐσχάτω μέρει ἀνεγείρει πύργον τετράστεγον καὶ πρὸς διαφύ λαξιν τῆς γεφύρας καθίστησι φρουρὰν δώδεκα κοόρτεων καὶ τοῦτον τὸν τόπον ἐξασφαλίζει διὰ μεγάλων ὀχυρωμάτων. Επέστησε δὲ τὸν νέον Γάϊον Βολκάτιον Τοῦλλον εἰς τοῦτον τὸν τόπον καὶ εἰς τὴν φρουράν. Αὐτὸς δέ, ὅτε ὁ σῖτος ἦρα ξατο νὰ ὡριμάζη, ἀπελθὼν εἰς τὸν κατὰ τοῦ ᾿Αμβιόριγος πόσ λεμον διὰ τοῦ ᾿Αρδουεννικοῦ δάσους, ὅπερ εἶναι τὸ μέγιστον ὅλης τῆς Γαλατίας καὶ ἀπὸ τῶν ὀχθῶν τοῦ 'Ρήνου καὶ τῆς χώρας τῶν Νερουΐων διήκει μέχρι τῆς τῶν Τρηουΐρων καὶ ἐκτείνεται κατὰ μῆκος πλέον τῶν τετρακισχιλίων σταδίων, προπέμπει τὸν Λεύκιον Μινούκιον Βάσιλον μεθ᾽ ἅπαντος τοῦ ἱππικοῦ, μήπως διὰ τῆς ταχύτητος της πορείας καὶ τῆς προσφόρου εὐκαιρίας δυνηθῇ νὰ κατορθώση τις παραινεῖ δέ, νὰ ἀπαγορεύσῃ νὰ καίωνται πυρὰ ἐν τῷ στρατοπέδω, ἵνα μὴ μακρόθεν δηλωθῇ πως ἡ ἄφιξις αὐτοῦ· αὐτὸς δὲ λέγει ὅτι παραχρῆμα θέλει ἐπακολουθήσῃ.

30. Ο Βάσιλος, ὅπως διετάχθη, ποιεῖ. Ταχέως καὶ παρὰ πάντων τὴν προσδοκίαν ἐπιτελέσας τὴν πορείαν πολλοὺς και ταλαμβάνει ἀπροσδοκήτους ἐν τοῖς ἀγροῖς· κατὰ δὲ τὴν μήν νύσιν αὐτῶν πορεύεται ἐπ' αὐτὸν τὸν ᾿Αμβιόριγα, ἐν ᾧ τόπῳ ἐλέγετο ὅτι εἶναι μετ' ὀλίγων ἱππέων. Η τύχη πολὺ δύνα- ναται καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις πράγμασι καὶ ἐν τοῖς πολεμι κοῖς. Διότι ὅπως κατὰ μεγάλην συντυχίαν συνέβη, νὰ ἐπισ πέση κατ' αὐτοῦ ἀπροφυλάκτου καὶ ἀπαρασκεύου καί, πρὶν ἢ φθάσῃ ἡ φήμη καὶ ἡ ἀγγελία, ἡ ἄφιξις αὐτοῦ νὰ γίνῃ φα νερὰ εἰς πάντας, οὕτω πρὸς μεγάλην εὐτυχίαν ἐγένετο, ἀφ᾽ οὗ πάντα μὲν τὰ πολεμικά σκεύη, ἃ εἶχε περὶ ἑαυτόν, ἀφηρ πάσθησαν, αἱ δὲ ἁρμάμαξαι καὶ οἱ ἵπποι συνελήφθησαν, αὐτ τὰς νὰ διαφύγῃ τὸν θάνατον. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐγένετο, διότ τι, τῆς οἰκίας αὐτοῦ περικυκλουμένης ὑπὸ τοῦ δάσους, ὅπως εἶναι σχεδὸν τὰ οἰκήματα τῶν Γαλατῶν, οἵτινες πρὸς ἀπο φυγὴν τοῦ καύσωνος ζητοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὴν γει τνίασιν δασῶν καὶ ποταμῶν, οἱ ἀκόλουθοι καὶ οἰκεῖοι αὐτοῦ ἐν στενοχωρίᾳ ἐπ' ὀλίγον ὑπέμειναν τὴν βίαν τῶν ἡμετέρων ἱππέων. Τούτων δὲ μαχομένων τῶν οἰκείων τις ἐπέβαλεν ἐκεῖνον ἐφ᾽ ἵππον, φεύγοντα δὲ ἐπεκάλυψαν τὰ δάση. Οὕτως ἡ τύχη πολὺ συνέτεινε καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς κίνδυνον καὶ νὰ ἀποφύγῃ αὐτόν.

31. Εἶναι δὲ ἀμφίβολον, ἂν ὁ ᾿Αμβίοριξ δὲν συνήγαγε τὸν στρατὸν, διότι δὲν ἐνόμισε καλὸν νὰ συνάψῃ μάχην, ἢ δὲν ἔλαβε καιρὸν καὶ ἀπεκωλύθη ὑπὸ τῆς αἰφνιδίου τῶν ἱππέων ἀφίξεως, διότι ἐπίστευεν ὅτι παρηκολούθει ὁ ἐπίλοιπος στρατός· ἀλλὰ βέβαιον εἶναι, ὅτι διαπέμψας ἀγγέλους ἀνὰ τοὺς ἀγροὺς παρήγγειλεν, ἕκαστος περὶ ἑαυτοῦ νὰ προνοήση. Τούτων μέρος μὲν κατέφυγεν εἰς τὸ ᾿Αρδουεννικὸν δάσος, μέσα ρος δὲ εἰς τὰ συνεχῆ ἔλη· ὅσοι δὲ ἦσαν ἐγγύτατα τοῦ Ωκεαν νοῦ, οὗτοι ἐκρύφθησαν εἰς τὰς νήσους, ἃς αἱ πλήμμυραι συν νειθίζουσι νὰ ἀποτελῶσι πολλοὶ δὲ ἐξελθόντες ἐκ τῆς χώ ρας αὐτῶν ἐνεπίστευσαν ἑαυτοὺς καὶ πάντα τὰ ἑαυτῶν εἰς ἀλλοτριωτάτους ἀνθρώπους. Ὁ δὲ Κατίβολκος, ὁ βασιλεὺς τῆς ἡμισείας χώρας τῶν ᾿Εβουρωνῶν, ὅστις ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ ᾿Αμβιόριγος είχε βουλευθῇ, καταπεπονημένος ἤδη ὑπὸ τῆς ἡλικίας, ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποφέρῃ τὸν πόνον τοῦ πολέμου ἢ τῆς φυγῆς, πάσαις κατάραις καταρασθεὶς τὸν ᾿Αμ βιόριγα, ὅστις ὑπῆρξε πρωτουργὸς τοῦ βουλεύματος τούτου, ἐφαρμακεύθη διὰ σμίλακος, οὗ μεγάλῃ ὑπάρχει ἀφθονία ἔν τε τῇ Γαλατίᾳ καὶ τῇ Γερμανία.

32. Οἱ Σέγνοι καὶ οἱ Κονδροῦσοι ἐκ τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Γερμανῶν, οἵτινες οἰκοῦσι μεταξὺ τῶν βου ρωνῶν καὶ τῶν Τρουέρων, ἔπεμψαν πρέσβεις πρὸς τὸν Καί σαρα, ἵνα παρακαλέσωσι, νὰ μὴ θεωρῇ αὐτοὺς ὡς ἐχθροὺς καὶ νὰ μὴ νομίζῃ ὅτι πάντες οἱ ἐπὶ τάδε τοῦ Ῥήνου Γερ μανοὶ κοινοπραγοῦσι· ἀλλ᾽ οὔτε περὶ πολέμου ἐσκέφθησαν, οὔτε ἐπικουρικὸν ἔπεμψαν εἰς τὸν ᾿Αμβιόριγα. Ὁ Καίσαρ σα φηνίσας τὸ πρᾶγμα διὰ τῆς ἀνακρίσεως τῶν αἰχμαλώτων διέταξεν, ἐὰν τινες τῶν Ἐβουρωνῶν κατέφυγον πρὸς αὐτοὺς, νὰ ἐπαναχθῶσι πρὸς αὐτόν. Ἐὰν δὲ οὕτω πράξωσι, εἶπεν ὅτι δὲν θέλει βλάψῃ τὴν χώραν αὐτῶν. Εἶτα διαιρέσας τὰς δυνάμεις εἰς τρία μέρη συνεκόμισε τὰς ἀποσκευὰς πασῶν τῶν λεγεώνων εἰς τὴν ᾿Αδουατικήν. Τοῦτο εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ φρουρίου· κεῖται δὲ ἐν τῷ μέσῳ σχεδόν τῆς χώρας τῶν Εβουρωνῶν, ὅπου ὁ Τιτούριος καὶ ὁ Αὐρουγκουλήϊος κατέ ζευσαν να διαχειμάσωσι. Τὸν τόπον τοῦτον καὶ δι' ἀλλὰς αἰτίας ἐξέλεξε, καὶ διότι τὰ ὀχυρώματα τοῦ προηγουμένου · Ντους ἔμενον ἀκέραια, ἵνα ἀνακουφίσῃ τὸν πόνον τῶν τιωτῶν. Πρὸς φρουρὰν τῶν ἀποσκευῶν κατέλιπε τὴν δεκά την τετάρτην λεγεώνα, μίαν ἐκ τῶν τριῶν, ἃς νεωστὶ στρα τολογήσας μετήγαγεν ἐκ τῆς Ἰταλίας. Εἰς ταύτην τὴν λε γεῶνα καὶ εἰς τὸ στρατόπεδον ἐφίστησι τὸν Κοϊντον Τύλο λιον Κικέρωνα καὶ προσέτι δίδει αὐτῷ διακοσίους ἱππεῖς.

33. Διαιρέσας τὸν στρατὸν διατάττει τὸν μὲν Τίτον Δα- βιηνὸν μετὰ τριῶν λεγεώνων νὰ ἀπέλθη πρὸς τὸν Ὠκεανὸν εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, ἅπερ ἐφάπτονται τῆς χώρας τῶν Μενα- πίων· τὸν δὲ Γάϊον Τρεβώνιον μετ' ισαρίθμων λεγεώνων πέμ πει πρὸς λεηλασίαν τῆς χώρας, ἥτις πρόσκειται τῇ τῶν Αδουατικῶν αὐτὸς δὲ μετὰ τῶν ἄλλων τριῶν ἀπεφάσισε νὰ πορευθῇ πρὸς τὸν ποταμὸν Σκάλδιν, ὅστις εἰσβάλλει εἰς τὸν Μέσην, καὶ τὰς ἐσχατιὰς τοῦ ᾿Αρδουεννικοῦ δάσους, ὅπου 4- κουεν ὅτι ὁ ᾿Αμβίοριξ μετ' ὀλίγων ἱππέων ἀπῆλθεν. ᾿Απερ χόμενος δὲ διαβεβαιοῖ ὅτι θέλει επανέλθῃ μετὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν, καθ' ἣν ἐγίνωσκεν ὅτι ὠφείλετο ὁ σίτος εἰς τὴν λεγεῶ- να, ἥτις ὡς φρουρὰ κατελείπετο. Τὸν δὲ Λαβιηνὸν καὶ τὸν Τρεβώνιον προτρέπει, ἐὰν δύνανται νὰ πράξωσι τοῦτο συμφε ρόντως τῇ πολιτεία, νὰ ἐπανέλθωσι κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, ἵνα πάλιν ἀπὸ κοινοῦ συσκεφθέντες καὶ μαθόντες τὰ τῶν ἐχε θρῶν δυνηθῶσι νὰ ἀρχίσωσι τὸν πόλεμον κατ᾿ ἄλλον τρόπον.

34. Ως ἀνωτέρω εἴπομεν, οὐδεμία ώρισμένη δύναμις 4- πῆρχε, οὔτε φρούριον, ὅπερ διὰ τῶν ὅπλων νὰ ἀμύνηται, ἀλλὰ πλῆθος πανταχόσε διεσπαρμένον. Εκαστος δὲ κατέ φευγεν, ὅπου ἡ κοιλὰς ἀπόκρυφος ἢ τόπος δασώδης ἢ ἔλος δύσβατον παρεῖχεν ἐλπίδα τινὰ ἀσφαλείας ἢ σωτηρίας. Οἱ τόποι οὗτοι ἦσαν γνωστοί εἰς τὰς γειτονίας, καὶ τὸ πρᾶγμα ἀπήτει μεγάλην ἐπιμέλειαν ὄχι πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ στρατ τοῦ καθ᾿ ὅλου (διότι οὐδεὶς κίνδυνος ἠδύνατο νὰ συμβῇ εἰς αὐτ τοὺς ἀθρόους παρ' ἐχθρῶν καταπεπληγμένων καὶ διεσπαρμέ νων), ἀλλὰ πρὸς διαφύλαξιν τῶν στρατιωτῶν καθ᾿ ἑκάσ στους τοῦτο ὅμως καὶ ἐπὶ μέρους ἂν συνέτεινε πρὸς σω τηρίαν ὅλου τοῦ στρατοῦ. Διότι καὶ ἡ ἐπιθυμία τῆς λείας πολλούς παρῆγε ποῤῥωτέρω, καὶ τὰ δάση διὰ τῶν ἀβεβαίων καὶ κρυπτῶν ὁδῶν ἀπεκώλυον αὐτοὺς νὰ προσέρχονται συμπ πεπυκνωμένοι. Καὶ ἐὰν μὲν ἤθελε νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ ἔργον καὶ νὰ ἐξαφανίσῃ τὸ γένος κακούργων ἀνθρώπων, ἔπρεπε νὰ δια- πέμψη πλείους κατά μέρος δυνάμεις καὶ νὰ διαιρέσῃ τοὺς στρατιώτας· ἐὰν δὲ ἤθελε νὰ κατέχῃ τὰς σπείρας παρὰ τὰς σημαίας, ὅπως ἡ ἐν χρήσει μέθοδος καὶ συνήθεια τοῦ δήμου τῶν Ῥωμαίων ἀπήτει, αὐτὸς ὁ τόπος ἐφρούρει τοὺς βαρβά ρους, καὶ δὲν ἔλειπεν εἰς πολλοὺς ἐξ αὐτῶν ἡ τόλμη νὰ ἐνε δρεύωσι καὶ διεσπαρμένους (τοὺς Ῥωμαίους) νὰ περικυκλῶσι. Ὡς ἐν τοιαύταις δυσχερείαις, ὅσον διὰ τῆς συνέσεως ἠδυνήθη νὰ προνοήση, προενόει, ὅπως μᾶλλον βλάπτῃ ἐλλειπῶς τοὺς ἐχθροὺς, εἰ καὶ πάντων αἱ ψυχαὶ ἐφλέγοντο πρὸς ἐκδίκησιν, ἢ μετά τινος τῶν στρατιωτῶν ζημίας βλάπτη αὐτούς. Ο Και σαρ διαπέμπει ἀγγέλους πρὸς τὰς ὁμόρους πόλεις πάντας δὲ προσκαλεῖ ἐπ' ἐλπίδι λείας πρὸς διαρπαγὴν τῆς χώρας τῶν Εβουρωνῶν, τὸ μὲν, ἵνα ἐν τοῖς δάσεσιν διακινδυνεύη μᾶλλον ἡ ζωὴ τῶν Γαλατῶν ἢ ὁ ἀπὸ τῆς λεγεώνος στρατιώτης, ἅμα δὲ, ἵνα διὰ μεγάλου πλήθους περιβαλὼν τὴν πόλιν ἐξαλείψη τὸ γένος καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς ἀντὶ τηλικούτου κακουργήμα τος. Πλείστοι δὲ πανταχόθεν ταχέως συνῆλθον.

35. Ταῦτα ἐπράττοντο πανταχοῦ τῆς χώρας τῶν βου ρωνῶν καὶ ἤδη ἐπλησίαζεν ἡ ἑβδόμη ἡμέρα, καθ᾿ ἂν ὁ Και σαρ εἶχεν ἀποφασίσῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς ἀποσκευὰς καὶ τὴν λεγεῶνα. Ενταῦθα ἠδύνατό τις νὰ διακρίνῃ, πόσον ἐν τῷ που λέμῳ δύναται ἡ τύχη καὶ πόσας ἐπιφέρει μεταβολάς. Αφ' οὗ οἱ ἐχθροὶ διελύθησαν καὶ κατεπλάγησαν, ὡς εἴπομεν, οὐδεμία ὑπῆρχε δύναμις, ἥτις καὶ μικρὰν μόνον αἰτίαν φόβου νὰ πα ρέχη. Πρὸς τοὺς Γερμανούς πέραν του Ρήνου διῆλθεν ἡ φήμη, ὅτι ἡ χώρα τῶν Ἐβουρωνῶν διαρπάζεται καὶ μάλι στα πάντες προσκαλοῦνται πρὸς λείαν. Συναθροίζουσι λοιπὸν δύο χιλιάδας ἱππέων οἱ Σύγαμβροι, οἵτινες οἰκοῦσιν ἐγγύ τατα τοῦ Ῥήνου καὶ, ὡς ἀνωτέρω ἀμνημονεύσαμεν, εἶχον δεχθῇ ἐκ τῆς φυγῆς τοὺς Τεγχθέρους καὶ τοὺς Οὐσιπετεῖς. Διαβαίνουσι τὸν Ρήνον διὰ νεῶν καὶ σχεδιῶν διακόσια και τεσσαράκοντα στάδια κατωτέρω τοῦ τόπου ἐκείνου, ὅπου εἶχε κατασκευασθῇ ἡ γέφυρα καὶ καταλειφθῇ φρουρὰ ὑπὸ τοῦ Καίσαρος· ἀμέσως εἰσέρχονται εἰς τὴν χώραν τῶν Ἐβουρω νῶν, συλλαμβάνουσι πολλοὺς ἐκ τῆς φυγῆς διεσπαρμένους καὶ γίνονται κύριοι πλήθους κτηνῶν, ἅπερ ὑπερεπιθυμοῦσιν οἱ βάρβαροι. Προσελκυσθέντες δὲ ὑπὸ τῆς λείας προχωροῦσι πορ ῥωτέρω. Οὔτε τὸ ἕλος, οὔτε τὰ δάση ἐπέχουσιν αὐτοὺς γεν νηθέντας ἐν τῷ πολέμῳ καὶ ταῖς ληστείαις. Ερωτώσι τοὺς αἰχμαλώτους, που διατρίβει ὁ Καίσαρ' εὑρίσκουσι δὲ ὅτι παῤῥωτέρω ἀπῆλθε καὶ μανθάνουσιν ὅτι ἅπας ὁ στρατὸς ἀπε χώρησε. Τότε εἷς τῶν αἰχμαλώτων εἶπε: «Πρὸς τί ὑμεῖς ἐπιδιώκετε ταύτην τὴν φαύλην καὶ εὐτελῆ λείαν, οἵτινες δύο νασθε νὰ ἦσθε εὐτυχέστατοι; Ἐντὸς τριῶν ὡρῶν δύνασθε νὰ ἔλθητε εἰς τὴν Ἀδουατικήν; Ενταῦθα ὁ στρατὸς τῶν Ῥω μαίων συνεκόμισε πάντας αὐτοῦ τοὺς θησαυρούς· τοσαύτη δὲ μόνον ὑπάρχει φρουρά, ὥστε μηδὲ τὸ τεῖχος δύναται νὰ περιβάλη, μηδὲ τολμᾷ τις νὰ ἐξέλθῃ τῶν ὀχυρωμάτων. Ἐπὶ ταύτῃ τῇ προσενεχθείσῃ ἐλπίδι οἱ Γερμανοὶ τὴν μὲν λείαν, ἣν ἔλαβον, κατατίθενται ἐν τῷ κρυπτῷ, αὐτοὶ δὲ σπεύδουσιν ἐπὶ τὴν ᾿Αδουατικὴν μεταχειρισθέντες τὸν αὐτὸν ἡγεμόνα, οὐ διὰ τῆς μηνύσεως ἔμαθον ταῦτα.

36. Ὁ Κικέρων, ὅστις κατὰ πάσας τὰς προηγουμένας ἦτα μέρας ἕνεκα τῶν παραγγελμάτων τοῦ Καίσαρος μετὰ μεγία στης επιμελείας κατείχε τοὺς στρατιώτας ἐν τῷ στρατοπέ δῳ καὶ οὐδὲ ὑπηρέτην τινὰ ἀφῆκε νὰ ἐξέλθῃ ἐκτὸς τοῦ ὀχυ ρώματος, κατὰ τὴν ἑβδόμην ἡμέραν δυσπιστῶν ὅτι ὁ Καίσαρ θέλει τηρήσῃ τὸν λόγον του ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμε ρῶν, διότι ἤκουεν ὅτι προεχώρησε ποῤῥωτέρω καὶ οὐδὲν ἀνηγ γέλλετο περὶ τῆς ἐπανόδου ἐκείνου, ἅμα δὲ παρακινηθείς και ὑπὸ τῶν λόγων ἐκείνων, οἵτινες ἀπεκάλουν τὴν ὑπομονὴν αὐ τοῦ πολιορκίαν, διότι δηλαδὴ δὲν ἐπέτρεπε νὰ ἐξέρχωνται ἐκ τοῦ στρατοπέδου, ἐπειδὴ ἐννέα λεγεώνες καὶ πλεῖστον ἱππικὸν ἴσταντο ἀπέναντι τῶν διεσπαρμένων καὶ σχεδὸν ἐξω λοθρευμένων ἐχθρῶν, οὐδὲν τοιοῦτον συμβεβηκός περιμένων, δι' οὗ ἐντὸς διαστήματος τεσσάρων καὶ εἴκοσι σταδίων νὰ δύναται νὰ πάθῃ δυστύχημά τι, πέμπει πέντε κοόρτεις πρὸς ἐπισιτισμὸν εἰς τοὺς ἐγγύτατα αγρούς, ὧν μεταξὺ καὶ τοῦ στρατοπέδου εἰς μόνον λόφος ὑπῆρχε. Πλείστοι ἀσθενεῖς ἐκ τῶν λεγεώνων εἶχον καταλειφθῇ, ἐξ ὧν ὅσοι κατὰ τὸ διά στημα τοῦτο τῶν ἡμερῶν ἀνέλαβον, περὶ τοὺς τριακοσίους, συνεκπέμπονται ὑπὸ σημαίαν. Πλὴν δὲ τούτων μέγα πλή θος ὑπηρετῶν καὶ πολυάριθμα υποζύγια, ἅπερ εἶχον ἀπομεί νῇ ἐν τῷ στρατοπέδω, δοθείσης τῆς εὐκαιρίας παρακολου θοῦσι.

37. Κατ' αὐτὸν τοῦτον τὸν χρόνον καὶ τὴν περίστασιν ἐπέρχονται οἱ Γερμανοὶ ἱππεῖς καὶ εὐθὺς δρομαῖοι, ὅπως ἦλ θον, ἐπιχειροῦσι νὰ εἰσορμήσωσιν εἰς τὸ στρατόπεδον ἀπὸ τῆς ὄπισθεν πύλης, καὶ ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ μέρους τούτου προεκάλυ στον αὐτοὺς τὰ δάση, δὲν ἐφάνησαν, πρὶν ἢ ἐπλησίασαν εἰς τὸ στρατόπεδον, καὶ οὕτως, ὥστε οἱ ὑπὸ τὸ χαράκωμα σκη νοῦντες ἔμποροι δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ ἀναχωρήσωσι. Οἱ ἡμέ τεροι ἀπροσδόκητοι διὰ τὸ καινοφανὲς τοῦ πράγματος διατα ράττονται καὶ ἡ φρουροῦσα κοόρτις μόλις ὑπομένει τὴν πρώτ την έφοδον. Οἱ δὲ ἐχθροὶ περιχέονται καὶ ἐκ τῶν ἄλλων με τ ρῶν, ἀποπειρώμενοι μήπως εὕρωσι πρόσοδόν τινα. ᾿Ασθενῶς οἱ ἡμέτεροι προφυλάττουσι τὰς πύλας, τὰς δὲ λοιπὰς προσ όδους αὐτὸς ὁ τόπος δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ τὸ ὀχύρωμα ὑπερασπί ζει. Καθ' ὅλον τὸ στρατόπεδον φόβος και τρόμος ἐπικρατεῖ, καὶ ὁ εἷς ἐρωτᾷ τὸν ἄλλον περὶ τῆς αἰτίας τοῦ θορύβου και δὲν προνοοῦσι, οὔτε ποῦ νὰ φέρωσι τὰς σημαίας, οὔτε ποῦ ἔ- καστος νὰ συνέλθη. Αλλος μὲν ἀναγγέλλει ὅτι τὸ στρατό πεδον ἐκυριεύθη, ἄλλος δὲ διίσχυρίζεται, ὅτι οἱ βάρβαροι ἔ- φθασαν νικηταί, ἀφ' οὗ ἐξωλόθρευσαν τὸν στρατὸν καὶ τὸν στρατηγόν πλεῖστοι δὲ προοιωνίζονται νέα κακὰ ἐκ τοῦ τόπου καὶ ἀναμιμνήσκονται τὴν συμφορὰν τοῦ Κόττα καὶ τοῦ Τιτουρίου, οἵτινες ἐν τῷ αὐτῷ φρουρίῳ ἀπώλοντο. Πάντων δὲ ὑπὸ τοιούτων φόβων καταπεπληγμένων ἐπιβεβαιοῦται ἡ γνώ- μη τῶν βαρβάρων, ὅτι, ὅπως παρὰ τοῦ αἰχμαλώτου ἤκουσαν, οὐδεμία ὑπάρχει ἐντὸς φρουρά. ᾿Αγωνίζονται λοιπὸν νὰ εἰσε λάσωσι καὶ ἀλλήλους προτρέπουσι, νὰ μὴ ἀφήσωσιν ἐκ τῶν χειρῶν τοσαύτην εὐτυχίαν.

38. Ὡς ἀσθενὴς εἶχε καταλειφθῇ μετὰ τῆς φρουρᾶς ὁ Πόσ πλιος Σέξτιος Βάκουλος, ὅστις ὑπῆρξεν ἡγεμὼν τοῦ τάγματ τος παρὰ τῷ Καίσαρι, οὗ ἐν ταῖς προηγουμέναις μάχαις ἐμνή σθημεν, καὶ ἤδη ἐπὶ πέντε ἡμέρας ἔμεινεν ἄσιτος. Οὗτος δυσ πιστῶν περὶ τῆς σωτηρίας ἑαυτοῦ καὶ πάντων τῶν ἄλλων ἄοπλος ἐξέρχεται τῆς σκηνῆς" βλέπει ὅτι οἱ ἐχθροὶ ἐπίκεινται καὶ τὰ πράγματα εἶναι εἰς μέγιστον κίνδυνον λαμβάνει λοι πὸν ὅπλα παρὰ τῶν ἐγγυτάτω καὶ ἵσταται ἐν τῇ πύλη. Τοῦ τον παρακολουθοῦσιν οἱ ἑκατόνταρχοι τῆς κοόρτεως, ἥτις ἐν φρούρει ἐπ' ὀλίγον ἀπὸ κοινοῦ ὑπομένουσι τὴν μάχην. Αλλά λαβὼν ὁ Σίξτιος βαρέα τραύματα λειποθυμεῖ καὶ μόλις διὰ τῶν χειρῶν συρόμενος σώζεται. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο οἱ λοιποὶ ἀναλαμβάνουσι τοσοῦτον θάῤῥος, ὥστε νὰ τολμῶ σι νὰ ἵστανται ἐπὶ τῶν ὀχυρωμάτων καὶ νὰ παρέχωσιν ὄψιν προμάχων.

39. Εν τοσούτῳ ἐπιτελέσαντες τὸν ἐπισιτισμὸν οἱ ἡμέν τεροι στρατιῶται ἀκούουσι τὴν κραυγήν· προδραμόντες δὲ οἱ ἱππεῖς μανθάνουσιν, εἰς ποῖον κίνδυνον εἶναι τὰ πράγματα. Ἀλλ᾿ ἐνταῦθα οὐδὲν ὀχύρωμα υπάρχει, ὅπερ νὰ δεχθῇ τοὺς καταπεπληγμένους νεωστὶ στρατολογηθέντες καὶ ἄπειροι τῶν πολεμικῶν στρέφουσι τα βλέμματα πρὸς τὸν χιλίαρχον καὶ τοὺς ἑκατοντάρχους καὶ περιμένουσι, τί θὰ παραγγείλω σιν οὗτοι. Οὐδεὶς εἶναι τόσον ἀνδρεῖος, ὥστε νὰ μὴ διατα ράττηται ἀπὸ τοῦ ἀπροσδοκήτου τοῦ πράγματος. Οἱ βάρβα ρος μακρόθεν παρατηρήσαντες τὰς σημαίας καταπαύουσι τὴν πολιορκίαν· κατὰ πρῶτον μὲν νομίζουσιν ὅτι ἐπανῆλθον αἱ λεγεώνες, αἵτινες, ὡς εἶχον μάθῃ παρὰ τῶν αἰχμαλώτων, ἀπ πῆλθον ποῤῥωτέρω, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα καταφρονήσαντες τὴν ὀλιγότητα ἐκείνων πανταχόθεν ἐπιπίπτουσι.

40. Οἱ ὑπηρέται καταφεύγουσιν εἰς τὸν ἐγγύτατα λόφον. Ε ντεῦθεν δὲ ταχέως ἐκβληθέντες εἰσπίπτουσιν εἰς τὰς σπ μαίας καὶ τὰς σπείρας τῶν Ῥωμαίων καὶ περιδεεῖς ἤδη τοὺς στρατιώτας μᾶλλον ἐκφοβοῦσι. Καὶ ἄλλοι μὲν εἶναι τῆς γνώ μης διὰ σφηνοειδούς παρατάξεως ταχέως νὰ διελάσωσι, διότ τι τὸ στρατόπεδον εἶναι τόσον πλησίον, καὶ ἐὰν μέρος τι περικυκλωθὲν ἀπολεσθῇ, ἐλπίζουσιν ὅτι οἱ ἐπίλοιποι δύνανται νὰ διασωθῶσιν' ἄλλοι δὲ νὰ σταθῶσιν ἐπὶ τοῦ λόφου και πάντες τὴν αὐτὴν τύχην νὰ ὑποφέρωσι. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπιδοκιμάζουσιν οἱ παλαιοὶ στρατιῶται, οἵτινες, ὡς εἴπομεν, συναπῆλθον ὑπὸ σημαίαν. Ὅθεν προτρέψαντες ἀλλήλους διε λαύνουσι διὰ μέσου τῶν ἐχθρῶν ὑπὸ τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Γαΐου Τρεβωνίου, ἱππέως Ρωμαίου, ὅστις προΐστατο αὐτῶν, καὶ πάντες σῶοι μέχρι ἑνὸς φθάνουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον Τούτους δὲ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐμβολὴν παρακολουθήσαντες οἱ ὑπηρέται καὶ οἱ ἱππεῖς σώζονται διὰ τῆς ἀνδρείας τῶν πεζῶν στρατιωτῶν. Ἀλλ' ἐκεῖνος, οἵτινες κατέμειναν ἐν τῷ λόφῳ, οὐδεμίαν μέχρι τοῦ νῦν ἀποκτήσαντες ἐμπειρίαν τῶν πολε μικῶν δὲν ἠδυνήθησαν οὔτε εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἣν εἶχον ἐγκρί νῇ, νὰ ἐμμείνωσι, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ λόφου νὰ ἀμύνωνται, οὔτε νὰ μιμηθῶσι τὴν βίαν καὶ τὴν ταχύτητα, ήτις εἶδον ὅτι καὶ τοὺς ἄλλους ὠφέλησεν, ἀλλ᾽ ἐπιχειρήσαντες νὰ ἀνα χωρήσωσιν εἰς τὸ στρατόπεδον ἐνέπεσαν εἰς ἀνεπιτήδειον τό πον. Οἱ ἑκατόνταρχοι, ὧν τινες διὰ τὴν ἀνδρείαν εἶχον μετ τατεθῇ ἐκ τῶν κατωτέρων τάξεων ἄλλων λεγεώνων εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις ταύτης τῆς λεγεώνος, ἵνα μὴ ἀπολέσωσι τὴν πρότερον προσκτηθεῖσαν πολεμικὴν δόξαν, ἀνδρειότατα ματ χόμενοι ἔπεσαν. Τῶν δὲ στρατιωτῶν μέρος μέν, ἐπειδὴ διὰ τῆς ἀνδρείας αὐτῶν ἀπεμακρύνθησαν, παρ' ελπίδα σῶοι ἔφθα σαν εἰς τὸ στρατόπεδον, μέρος δὲ περικυκλωθέντες ὑπὸ τῶν βαρβάρων ἀπώλοντο.

44. Οἱ Γερμανοὶ ἀπελπισθέντες περὶ τῆς ἁλώσεως τοῦ στρατοπέδου, διότι ἔβλεπον ὅτι οἱ ἡμέτεροι ἤδη ἔσταντο ἐπὶ τῶν ὀχυρωμάτων, ἐπανῆλθον πέραν τοῦ Ρήνου μετά τῆς λείας, ἣν ἐν τοῖς δάσεσι κατέθεντο. ᾿Αλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν τῶν ἐχθρῶν τοσοῦτος ὑπῆρξεν ὁ φόβος, ὥστε και τὰ ταύτην τὴν νύκτα, ἀφ᾽ οὗ ὁ Γάϊος Βολουσῆνος πεμφθείς μεθ᾽ ἱππικοῦ ἦλθεν εἰς τὸ στρατόπεδον, δὲν ἠδύνατο νὰ πείσῃ αὐτούς, ὅτι ὁ Καίσαρ μετὰ τοῦ στρατοῦ σώου πλησιάζει. Ο δὲ φόβος τοσοῦτον προκατέλαβε τὰς ψυχάς, ὥστε σχεδόν παραφρονοῦντες ἔλεγον ὅτι, ἀφ' οὗ πᾶσαι αἱ δυνάμεις ἐξωλο θρεύθησαν, τὸ ἱππικὸν διὰ τῆς φυγῆς διεσώθη, καὶ διισχυρί ζοντο ὅτι, ἂν ὁ στρατὸς ἦτο σῶος, οἱ Γερμανοὶ δὲν ἤθελον προσβάλῃ τὸ στρατόπεδον. ᾿Αλλὰ τὸν φόβον τοῦτον ἐξήλει ψεν ἡ ἄφιξις τοῦ Καίσαρος.

42· Ἐκεῖνος μετὰ τὴν ἐπάνοδόν του μὴ ἀγνοῶν τὰς ἀπ ποβάσεις τοῦ πολέμου ἓν μόνον ἔψεξεν, ὅτι αἱ κοόρτεις εξ χον ἐκπεμφθῇ ἐκ τῆς τάξεως καὶ τῆς φρουράς ἐν ᾧ δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ εὐκαιρία οὐδ᾽ εἰς τὸ ἐλάχιστον δυστύχημα —ἔκρινε δὲ ὅτι ἡ τύχη πολὺ ἠδυνήθη ἐν τῷ αἰφνιδίῳ τῶν ἐχθρῶν ἐπελεύσει, καὶ πολλῷ μᾶλλον, διότι ἀπέτρεψε τοὺς βαρβάρους ἀπ' αὐτοῦ σχεδὸν τοῦ χαρακώματος καὶ τῶν πο- λῶν τοῦ στρατοπέδου. Τούτων δὲ πάντων μάλιστα θαύμα στὸν ἐφαίνετο, ὅτι οἱ Γερμανοί, οἵτινες διέβησαν τον Ρήνου ἐπὶ σκοπῷ, νὰ λεηλατήσωσι τὴν χώραν τοῦ ᾿Αμβιόριγος, απ ποτραπέντες πρὸς τὸ στρατόπεδον τῶν Ῥωμαίων προσήνεγ κον τὴν ἡδίστην εὐεργεσίαν εἰς τὸν ᾿Αμβιόριγα.

43. Ο Καίσαρ ἐξορμήσας πάλιν, ἵνα τιμωρήσῃ τοὺς έχε θρούς, συναθροίσας πλείστους ἐκ τῶν ὁμόρων πόλεων διαπέμ πει πανταχόσε. Πᾶσαι αἱ κῶμαι καὶ πάντα τὰ οἰκοδομή ματα, ὅσα ἕκαστος παρετήρει, ἐκαίοντο πανταχόθεν ήγετο λεία· ὁ δὲ σῖτος οὐ μόνον κατηναλίσκετο ὑπὸ τοσούτου πλή θους υποζυγίων καὶ ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ὥραν τοῦ ἔτους καὶ τὰς βροχὰς κατεστρέφετο, ὥστε, ἐάν τινες ἐπὶ παρ ρουσίᾳ τοῦ στρατοῦ ἐκρύπτοντο, οὗτοι ὅμως μετὰ τὴν ἀπο χώρησιν αὐτοῦ ἦτο φανερὸν ὅτι ἤθελον ἀπολεσθῇ διὰ τὴν ἀ- πορίαν πάντων τῶν ἀναγκαίων. Καὶ πολλάκις, ἐπειδὴ του σοῦτον ἱππικὸν διεπέμφθη πανταχόσε, ἦλθον εἰς τοιοῦτον τόπον, ὥστε οἱ αἰχμάλωτοι περιβλέποντες ἐζήτουν τὸν ᾿Αμ- βιόριζα, ὃν πρὸ ὀλίγου εἶδον φεύγοντα, καὶ διισχυρίζοντα ὅτι καὶ ὅλως δὲν ἠφανίσθη ἐκ τῆς ὄψεως, οὕτως ὥστε ἐλπί ζαντες νὰ καταλάβωσιν αὐτὸν καὶ ἄπειρον πόνον ἀναλαμβά νοντες ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐνόμιζον ὅτι ἤθελον ἀνταμειφθῇ διὰ τῆς μεγίστης εὐνοίας παρὰ τοῦ Καίσαρος, ὑπερέβαινον σχε δὲν τὰ ὅρια τῆς φύσεως διὰ τοῦ ζήλου των ἀλλ᾽ ἐκεῖνος διεσώζετο εἰς κρυπτήρια καὶ νάπας καὶ διὰ νυκτὸς κρυπτό μενος ἐζήτει ἄλλας χώρας καὶ μέρη, μὴ ἔχων πλείω φρουρὰν ἢ τέσσαρας ἱππεῖς, εἰς οὓς μόνους ἐτόλμα νὰ ἐμπιστεύῃ τὴν ζωὴν αὐτοῦ.

44. Τοιουτοτρόπως λεηλατήσας τὰς χώρας ὁ Καῖσαρ ἐ- πανάγει τὸν στρατὸν ἠλαττωμένον κατὰ δύο μόνον κοόρτεις εἰς τὸ Δουροκόρτορον τῶν Ῥήμων καὶ συγκαλέσας σύνοδον εἰς τὸν τόπον τοῦτον τῆς Γαλατίας ἐπεχείρησε νὰ κάμη ἀ να κρίσεις περὶ τῆς συνωμοσίας τῶν Σενόνων καὶ Καρνούτων καί, ἀφ᾽ οὗ ἀπηγγέλθη καταδικαστικὴ ἀπόφασις κατὰ τοῦ

• Ακκωνος, ὅστις ὑπῆρξεν ἀρχηγὸς τῆς συνωμοσίας, ἐτιμώρη

σεν αὐτὸν κατὰ τὸ ἔθος τῶν προγόνων. Τινὲς δὲ φοβούμεν καὶ τὴν κρίσιν ἀπέφυγον. Τούτους ἀπείρξας ὕδατος καὶ πυ ρός, δύο μὲν λεγεώνας κατέστησεν ἐν τοῖς χειμαδίοις παρὰ τὰ ὅρια τῶν Τρκουΐρων, δύο δὲ ἐν τῇ χώρᾳ τῶν Διγγόνων, τὰς δὲ λοιπὰς ἓξ ἐν τῇ τῶν Σενόνων, ἐν τῇ πόλει ᾿Αγενδίκῳ, καὶ προνοήσας περὶ σίτου διὰ τὸν στρατὸν ἀπῆλθεν, ὡς εἶχεν ἀν ποφασίσῃ, εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἵνα δικαιοδοτήση.

1. Ἡσυχαζούσης τῆς Γαλατίας ὁ Καίσαρ, ὡς εἶχεν ἀπο φασίσῃ, ἀπέρχεται εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἵνα δικαιοδοτήση. Εκεί