ΑΝ καὶ ἡ ἱστορία πρῶτον βασιλέα τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Ἀττικῆς γνωρίζῃ τὸν Ὤγυγον, καὶ ἀρχαιότατον αὐτῆς οἰκιστὴν, ἄρχονται ὅμως οἱ χρονογράφοι ἀπὸ τοῦ Κέκροπος διὰ τὴν τακτικὴν σειρὰν τῆς γενεαλογίας τῶν βασιλέων μέχρι τῆς μεταβολῆς τῆς πολιτείας τῶν Ἀθηναίων.

Ὁ πρῶτος καὶ ἔνδοξος οὗτος βασιλεὺς Κέκροψ^[1] παραλαβὼν τὴν βασιλείαν παρὰ τοῦ πενθεροῦ του Ἀκταίου διακόσια σχεδὸν ἔτη ἀπὸ τοῦ Ὠγύγου, καὶ 1550 πρὸ Χριστοῦ, συνῴκισε τοὺς σποράδην κατοικοῦντας τὴν Ἀττικὴν εἰς δώδεκα πόλεις, ἤτοι κοινότητας, κειμένας ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τῆς γῆς καὶ τῆς πληθύος τῶν κατοίκων, ὑπηκόους ὅμως τῷ βασιλεῖ τοῦ ἄστεως. Μόνον τῆς Ἀττικῆς αἱ πόλεις καὶ κῶμαι ὠνομάσθησαν δῆμοι παρὰ τὸ Δέω· διότι οἱ κάτοικοι ἑκάστου δήμου ἦσαν πρὸς ἀλλήλους συνδεδεμένοι καὶ σύμμαχοι κατὰ τῶν ἐπερχομένων ληστρικῶς πολεμίων. Εἰς τοὺς ἡρωϊκοὺς χρόνους ἡ ληστεία ἦτον ἀρετὴ, καὶ ἡ ἀρετὴ ἐσήμαινε παλικαριάν. «Προσπίπτοντες πόλεσιν ἀτειχίστοις, καὶ κατὰ κώμας οἰκουμέναις, ἥρπαζον, καὶ τὸν πλεῖστον τοῦ βίου ἐντεῦθεν ἐποιοῦντο, οὐκ ἔχοντός πω αἰσχύνην τούτου τοῦ ἔργου, φέροντος δέ τι καὶ δόξης μᾶλλον» (Θουκυδ. Α′. 5). Δὲν ἀναφέρεται ὑπό τινος τῶν Δημογράφων ἂν ὁ Ὀνοματοθέτης τοῦ ὀνόματος Δῆμος εἶνε ὁ Κέκρωψ ἢ ἄλλος τις τῶν μετ’ αὐτὸν βασιλέων· ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὁ Ὀνοματοθέτης εἶνε ἡ γλῶσσα τοῦ λαοῦ. Μόνον οἱ ὄχλοι ὠνομάσθησαν λαοὶ ἐπὶ Κέκροπος λέγει ὁ Φιλόχορος κατὰ τὸν Σχολιαστὴν τοῦ Πινδάρου (Όλυμ. ϛ′. 68), καὶ ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῶν τότε Ἀθηναίων ἀνέβαινεν εἰς δισμυρίους. Ὁ λόχος δὲ δι’ ὃν οἱ ὄχλοι ὠνομάσθησαν λαοὶ ἦν οὗτος. «Φιλόχορος δὲ φησὶ Κέκροπα βουλόμενον τὸν τῶν Ἀθηναίων δῆμον καὶ τὸ πλῆθος ἐπιγνῶναι, κελεύσαι αὐτοὺς λίθους εἰσφέρειν καὶ βάλλειν εἰς μέσον, ἐξ ὧν ἐπιγνῶναι δισμυρίους αὐτοὺς ὄντας». Περὶ τοῦ ὀνόματος λαὸς ἄλλοι ἄλλως λέγουσιν.

Ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ὠνομάσθη ἐπὶ μὲν Κέκροπος Κεκροπία, ὁ δὲ Ἐρεχθεὺς ἐκάλεσεν αὐτὴν Ἀθήνας κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Ἡροδότου. «Ἐπὶ δὲ Κέκροπος βασιλῆος ἐπεκλήθησαν (οἱ Ἀθηναῖοι) Κεκροπίδαι· ἐκδεξαμένου δὲ Ἐρεχθῆος τὴν Ἀρχὴν Ἀθηναῖοι μετωνομάσθησαν (β. ή. κ. 44). Εἰκάζομεν δὲ τοῦτο ἔτι μᾶλλον ἐκ τοῦ ὁμηρικοῦ στίχου, ἔνθα λέγει (Ἰλ. β′. ϛ. 546) ἐν τῷ καταλόγῳ.

Τίς ἡ αἰτία νὰ μνημονεύσῃ ὁ Ὅμηρος ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν Ἡγεμόνων τὸν Ἐρεχθέα, ἐνῷ εἰς τὴν ἐκστρατείαν τῶν Ἑλλήνων κατὰ τῶν Τρῴων ἡγεμὼν τῶν Ἀθηναίων ἦτον ὁ Μενεσθεὺς ὁ υἱὸς τοῦ Πετεοῦ;

Ἢ ἂν τοῦτο δὲν ἔχῃ οὕτως, καὶ ὁ Πλούταρχος εἶνε ἀληθέστερος τοῦ Ἡροδότου, λέγων ὅτι ὁ Θησεὺς τὴν πόλιν Ἀθήνας προσηγόρευσεν, (εἰς Θησ.) ὤφειλεν ὁ Ὅμηρος νὰ εἴπῃ πολὺ δικαιότερον «δῆμον Θησῆος µεγαλήτερος·» διότι οὗτος συνῴκισε τῷ ὄντι εἰς ἕνα δῆμον τὰς Ἀθήνας τοὺς κατοίκους τῆς Ἀττικῆς. Σηµειούσθω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ Ὅμηρος οὐδεμίαν ἄλλην πόλιν Ἑλληνικὴν ἐν τῷ Καταλόγῳ ἐκάλεσε δῆμον, εἰμὴ μόνον τὰς Ἀθήνας. Γεννᾶται ζήτημα ποῖος τῶν δύω Ἱστορικῶν, ὁ Πλούταρχος ἢ ὁ Ἡρόδοτος λέγει τ’ ἀληθῆ· δηλαδὴ ὁ Θησεὺς ὠνόμασε τὴν πόλιν Ἀθήνας, ἢ ὁ Ἐρεχθεύς; καὶ ἂν ὁ δῆμος Ἀθηνῶν ἀνεφάνη ἀπὸ Θησέως, ἢ ἀπὸ τοῦ Ἐρεχθέως πρότερον. Ἂν παραδεχθῶμεν τὸν πρὸς τὸν Αἰγέα δελφικὸν χρησμὸν τοῦ Ἀπόλλωνος, καὶ ὅτι τὸ δίστιχον τοῦ χρησμοῦ ἐποιήθη τότε, καὶ οὐχὶ μεταγενεστέρως, ἔχον οὕτως·

ἕπεται ὅτι ὁ Ἡρόδοτος γράφει τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὁ Ὅμηρος ὀρθῶς ἀπέδωκεν εἰς τὸν Ἐρεχθέα τὸν δῆμον Ἀθηνῶν· διότι ὁ Αἰγεὺς ἠρώτησε τὸν θεὸν πρὶν γνωρίση τὴν Αἶθραν, ἐξ ἧς ὁ Θησεύς. Ὁ Πλούταρχος διὰ τὴν πρὸς τὸν Ἡρόδοτον δυσμένειάν του δὲν θέλει νὰ συμφωνῇ μὲ αὐτὸν εἰς τὰς ἱστορικὰς διηγήσεις του.

Πρέπει δὲ νὰ ἐξηγήσωμεν τὸν συνοικισμὸν τῶν Ἀθηναίων σαφέστερον πρὸς κατάληψιν τῶν ἀπορούντων, ἂν ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς Ἀττικῆς συνῆλθον εἰς τὰς Ἀθήνας κατὰ τὸν Θουκυδίδην, Πλούταρχον, Παυσανίαν, καὶ λοιποὺς, λέγοντας ὅτι ὁ Θησεὺς «καταλύσας τῶν τε ἄλλων πόλεων (Ἀττικῆς) τά τε βουλευτήρια καὶ τὰ Πρυτανεῖα, καὶ τὰς Ἀρχὰς, εἰς τὸν νῦν πόλιν οὖσαν ἓν βουλευτήριον ἀποδείξας καὶ Πρυτανεῖον, συνῴκισε πάντας» (Θουκ. β. Β′. κ. 15). Καὶ «εἰς ἓν ἄστυ καὶ μιᾶς πόλεως ἕνα δῆμον ἀπέφηνε τοὺς τότε σποράδας ὄντας» (Πλούταρχ. εἰς Θησέα). Τοῦτο ἦτον ἀδύνατον νὰ συνέλθωσιν ὅλοι οἱ κάτοικοι πανοικὶ εἰς μίαν πόλιν. Ὁ Θησεὺς μεγαλοφυὴς, ὡς καὶ μεγαλόψυχος, διὰ νὰ καταστήσῃ ἓν κοινὸν πολίτευµα εἰς ὅλην τὴν Ἀττικὴν διαρκὲς καὶ ἀδιαίρετον, προσέλαβεν εἰς τὴν πόλιν ὅλους τοὺς προκρίτους καὶ πλουσίους τῶν δήμων, χορηγήσας αὐτοῖς κοινὰς τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτείας, νεμομένους ἑκάστους τὰ ἑαυτῶν καὶ ὡς πρότερον (Θουκ. β′. 15) Διὰ νὰ νέμωνται λοιπὸν τοὺς ἀγρούς των πρέπει νὰ ἔχωσι τοὺς γεωργοὺς, ἀμπελουργοὺς, δενδροκόμους, ποιμένας, καὶ τοὺς ἀναγκαίους οἰκοδόμους οἰκημάτων, σταύλων, καὶ λοιπῶν· καὶ τοιουτοτρόπως οἱ δῆμοι ἔμειναν πάλιν κατοικημένοι, καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου ὁ πληθυσμὸς ηὔξανεν, ὥστε ὁ δῆμος Ἀχαρνῶν μόνος ἔδιδεν ἐν καιρῷ πολέμου ὁπλίτας τριῶν χιλιάδων. Ἀφοῦ ἅπαξ οἱ γεωκτήμονες τῶν χωρίων τῆς Ἀττικῆς κατοικήσαντες εἰς τὴν πρωτεύουσαν αὐτῆς, συνέσφιγγαν τὸ πολίτευμα, καὶ συνεκέντρωσαν τὰς Ἀρχὰς εἰς μίαν πόλιν τὰς Ἀθήνας, ἅπαντες ἐκλήθησαν Ἀθηναῖοι ἐν γένει ὅλων τῶν δήμων οἱ κάτοικοι, διασώσαντες τὸ δημοτικόν ὄνομα εἰς διάκρισιν προσωπικὴν ἑνὸς ἑκάστου τῶν πολιτῶν. π. χ. Περικλῆς Ξανθίππου Χολαργεύς· Σωκράτης Σωφρονίσκου Ἀλωπεκῆθεν, ἢ Ἀλωπεκειεύς. Τοῦτο δὲ εἶνε τόσον βέβαιον ὅτι ὅλοι οἱ δῆμοι ἦσαν κατοικημένοι ἀνέκαθεν καὶ συγκεκροτημένοι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι γίνεται δῆλον ἐκ πολλῶν ἄλλων ἱστορικῶν ἀποδείξεων, καὶ ἐξ ὧν θέλομεν ἀπαντήσῃ ἀκολούθως, καὶ ὁ Θουκυδίδης αὐτὸς ἐναργῶς ἐξηγεῖται τὸ πρᾶγμα ἐν τῇ ἐπὶ Περικλέους πολιορκίᾳ τῶν Ἀθηνῶν, ὅτι οἱ ἐν τοῖς ἀγροῖς « οὐ ῥᾳδίως ἐποιοῦντο τὰς μεταναστάσεις, ἐβαρύνοντο δὲ καὶ χαλεπῶς ἔφερον, οἰκίας τε καταλιπόντες καὶ ἱερὰ, ἃ διὰ παντὸς ἦν αὐτοῖς ἐκ τῆς κατὰ τὸ ἀρχαῖον πολιτείας πάτρια, δίαιτάν τε μέλλοντες μεταβάλλειν, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἢ πόλιν τὴν αὐτοῦ ἀπολείπων ἕκαστος» (β′. 16). Σύμφωνα καὶ ὁ Πλούταρχος ἱστορεῖ ὅτι ὁ Περικλῆς «τὸν ἀπὸ τῆς χώρας ὄχλον εἰς τὰ τείχη καταχεόμενος, καὶ πρὸς οὐδὲν ἀνθρώποις τοσούτοις χρώμενος, ἀλλ’ ἐῶν ὥσπερ βοσκήματα καθειργμένους (εἰς Περικλ. κ. λδ′.).

Ὁ Κέκροψ λοιπὸν ἀφοῦ ἐσχημάτισε τὰς δώδεκα κοινότητας ὑπ’ ἀρχηγὸν ἀνώτατον τὸν βασιλέα τοῦ Ἄστεως, διήρεσε τὴν Ἀττικὴν εἰς τέσσαρας φυλᾶς, ὡς εἰ εἴπομεν, τέσσαρας κλάδους, ἃς καὶ ἐκάλεσε Κεκροπίδα ἀπὸ τοῦ ὀνόματός του, Ἀκταίαν ἀπὸ τοῦ Ἀκταίου πενθεροῦ του, Αὐτόχθονα ἀπὸ τῶν γηγενῶν, Παραλίαν διὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Ἀττικῆς παραλίαν εἶναι.

Ἀποθανόντος δὲ τοῦ Κέκροπος παραλαβὼν τὴν βασιλείαν ὁ Κραναὸς, ἤλλαξε τῶν φυλῶν τὰ ὀνόματα, καλέσας αὐτὰς Κραναΐδα ἀφ’ ἑαυτοῦ, Ἀτθίδα ἀπὸ τῆς θυγατρός του Ἀτθίδος, Μεσόγειαν ἀπὸ τῆς μεσογείου χώρας, Διάκριαν διὰ τὴν πρὸς ἄρκτον ὀρεινὴν θέσιν τῆς χώρας. Ὁ δὲ Ἐριχθόνιος ἄλλως μετωνόµασέ τὰς Φυλάς, ἤτοι Διάδα εἰς τιμὴν τοῦ Διὸς, πάππου του, Ἀθηναΐδα, διὰ τὴν Ἀθηνᾶν κρύφα αὐτὸν ἀναθρέψασαν· Ποσειδωνιάδα, εἰς τιμὴν τοῦ Ποσειδῶνος διὰ τὸ παράλιον κράτος του· Ἡφαιστιάδα, διὰ τὸν πατέρα του τὸν Ἥφαιστον· ἦν γὰρ υἱὸς Ἡφαίστου ὁ Ἐριχθόνιος κατὰ τοὺς μύθους. Ἑπομένως ἀπὸ τῶν υἱῶν τοῦ Ἴωνος ὠνομάσθησαν αἱ Φυλαὶ καθ’ Ἡρόδοτον, Αἰγοκερεῖς, Τελέοντες, Ὅπλητες, Ἁργαδεῖς. «Ἐσσούμενος δὲ ὁ Κλεισθένης τὸν δῆμον προσεταιρίζεται, μετὰ δὲ τετραφύλους ἐόντας Ἀθηναίους δεκαφύλους ἐποίησε τῶν Ἴωνος παίδων Τελέοντος καὶ Αἰγικόρεω καὶ Ὅπλητος καὶ Ἀργάδιω, ἀπαλλάξας τὰς ἐπωνυμίας (β. έ. §.66.). Ὁ Θησεὺς ὅμως χωρὶς νὰ μετονομάσῃ τὰς Φυλὰς, διῄρεσε τοὺς πολίτας εἰς τρεῖς τάξεις εἰς Εὐπατρίδας, ἤτοι εἰς ἄρχοντας, ἱερεῖς, καὶ νομοδιδασκάλους, εἰς γεωμόρους, ἤτοι κτηµατικοὺς, καὶ δημιουργοὺς ἤτοι τεχνίτας. (Πλούταρ. εἰς Θήσ.)

Τὰς τέσσαρας ταύτας φυλὰς μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς βασιλείας τῶν Πεισιστρατιδῶν, ὁ Κλεισθένης, ὁ ἔνδοξος Ἀλκμαιωνίδης, λαβὼν τὴν ἀρχὴν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸν δύναμιν τῆς πόλεως, διῄρεσε τὰς φυλὰς εἰς δέκα, ὧν τὰ ὀνόματα Κεκροπὶς ἀπὸ Κέκροπος τοῦ Α′. Ἱπποθοοντὶς καὶ κατὰ τὰς ἐπιγραφὰς Ἱπποθωντὶς ἀπὸ τοῦ Ἱπποθόοντος υἱοῦ Ποσειδῶνος καὶ Ἀλύπης θυγατρὸς τοῦ Κερκύονος· Ἐρεχθηΐς ἀπὸ Ἐρεχθέως νικήσαντος μάχῃ τοὺς Ἑλευσνίους, καὶ ἀποκτείναντος τὸν ἡγεμόνα αὐτῶν Ἰμμάραδον τοῦ Εὐμόλπου· πρὸ πάντων δὲ, διότι ἐθυσίασα τὰς θυγατέρας του ὑπὲρ τῆς πατρίδος, οὕτω χρήσαντος τοῦ Θεοῦ, δείξας πατριωτισμὸν ἀξιοθαύμαστον· Πανδιονὶς, ἀπὸ τοῦ Πανδίονος βασιλέως, υἱοῦ Ἐριχθονίου, κατὰ Πολυδεύκην· Αἰγηῒς, ἀπὸ Αἰγέως Βασιλέως, πατρὸς τοῦ Θησέως· Οἰνηῒς, ἀπὸ Οἰνέως ἀδελφοῦ τοῦ Αἰγέως, καὶ υἱοῦ νόθου τοῦ Πανδίονος τοῦ β′. Ἀντιοχὶς, ἀπὸ Ἀντιόχου υἱοῦ Ἡρακλέους καὶ Μήδας, θυγατρὸς Φύλαντος. Ἀκαμαντὶς ἀπὸ Ἀκάμαντος υἱοῦ τοῦ Θησέως. Ὁ Κλεισθένης ἐτίμησε τὸν υἱὸν παρὰ τὸν πατέρα· διότι νυμφευθεὶς ὁ Ἀκάμας γυναῖκα ἐκ Θράκης, ἔλαβε προῖκα τὴν Ἀμφίπολιν, ἢν καὶ οἰκοιοποιήσατο τοῖς Ἀθηναίοις (Αἰσχ. ἐν τῷ περὶ Παραπρεσβ.) περὶ ἧς πολὺς λόγος ἐν τοῖς Φιλιππικοῖς τοῦ Δημοσθένους· ὁ Ἀκάμας καὶ ὁ Φάληρος ἐλθόντες εἰς Κύπρον μετὰ δυνάμεως ἔκτισαν τὴν πόλιν Σόλους (Στράβ. ἐν τοῖς Κυπριακοῖς)· Λεοντὶς ἀπὸ τοῦ Λεὼ θύσαντος διὰ τὴν κοινὴν σωτηρίαν τῆς πόλεως τὰς θυγατέρας του Πραξιθέαν, Θεόπην, Εὐβουλίαν, (Αἰλιαν. Ηοικ. ἱστορ. καὶ Σουΐδ.) τοῦ Θεοῦ οὕτω χρήσαντος πρὸς ἀπαλλαγὴν λοιμώδους ἐπιδημίας. Οἱ δὲ Ἀθηναῖοι ὑπὸ εὐγνωμοσύνης ἐτίμησαν αὐτὰς μὲ ναὸν λαμπρὸν ἐν τῷ μέσῳ τῶν Κεραμεικῶν, Λεωκόριον καλούμενον, ὅπερ ἐκόσμει τὴν πόλιν κατὰ τὸν Ἡγησίαν τοῦ Στράβωνος^[2]· Αἰαντὶς, ἀπὸ Αἴαντος τοῦ Τελαμῶνος, διὰ νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς Σαλαμινίους ὁ Κλεισθένης διὰ τὴν παράδοσιν τῆς Σαλαμῖνος πρὸς τοὺς Ἀθηναίους ὑπὸ τοῦ Φιλαίου καὶ Εὐρυσάκους, υἱῶν τοῦ Αἴαντος. Οἱ δέκα δὲ οὗτοι Ἥρωες ἐκαλοῦντο Ἐπώνυμοι διὰ τὰς ὑπ’ αὐτῶν ὀνομασθείσας φυλάς.

Μεταγενεστέρως δὲ προσετέθησαν καὶ ἕτεραι φυλαὶ, Ἀντιγονὶς, ἀπὸ Ἀντιγόνου βασιλέως, καὶ Δημητριὰς, ἀπὸ Δημητρίου τοῦ Πολιορκητοῦ ὀνομασθέντος. Εἶτα ἀντ’ αὐτῶν τῶν δύω φυλῶν ἀντικατεστάθησαν Πτολεμαῒς, ἀπὸ Πτολεμαίου βασιλέως Αἰγύπτου· καὶ Ἀτταλὶς ἀπὸ Ἀττάλου, βασιλέως Μυσίας· καὶ τελευταῖον Ἀδριανὶς, ἀπὸ Ἀδριανοῦ τοῦ αὐτοκράτορος, Μεταξὺ τούτων τῶν τεσσάρων βασιλέων μόνος ὁ Ἀδριανὸς ἀξιοῦται τῆς ἐπωνύμου ταύτης τιμῆς, οὐχὶ μόνον διὰ τὰς πολλὰς πρὸς τοὺς Ἀθηναίους εὐεργεσίας του, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς πρὸς τὸ ἀνθρώπινον γένος μεγάλας ἀγαθοπραξίας αὐτοῦ.

Αἱ δώδεκα λοιπὸν πόλεις τοῦ Κέκροπος εἰσὶν αὗται· Ἐλευσὶς, Ἐπακρία, Φάληρος, Κεκροπία, Θόρικος, Βραυρὼν, Κύθηρος, Ἄφιδνα, Δεκάλεια, Σφηττὸς, Κηφισία, Τετράπολις· Τετράπολις δὲ ἐκλήθη ἡ κοινότης αὕτη, ὡς ἐκ τεσσάρων πόλεων συγκειμένη κατὰ τὸν Στράβωνα (β. II′. κ. Ζ′. § ά) ἤτοι Προβαλίνθου, Οἰνόης, Μαραθῶνος, Τρικορύθου. Παρατηρεῖται ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δώδεκα ἦτον ἔντιμος καὶ παρ Ἕλλησιν, ὡς παρ’ Αἰγυπτίοις καὶ τοῖς Χαλδαίοις.

Ἐκ τούτων τῶν δώδεκα πόλεων ἐσώθησαν γνωσταί:

Ἐλευσὶς ἀπὸ τοῦ Ἐλευσῖνος υἱοῦ τοῦ Ὠγύγου κατὰ Παυσανίαν, πόλις ἐξακουστὴ εἰς πᾶσαν τὴν οἰκουμένην διὰ τὰ μεγάλα καὶ θεῖα Μυστήριά της^[3].

Κεκροπία (Ἀθῆναι) ἀπὸ τοῦ Κέκροπος· ἡ πόλις αὕτη κατέστη ἐπὶ τῆς γῆς, ὡς ὁ Ἥλιος ἐν τῷ Οὐρανῷ. Παραλείπων τ’ ἄλλα πάντα, ὅσα περὶ αὐτῆς τῆς πόλεως εἶπον ἐγκώμια πολλοὶ τῶν πεπαιδευμένων, ἀναφέρω μόνον τὸ τοῦ Δειπνοσοφιστοῦ Ἀθηναίου. «Προσέτι δὲ τὴν λαμπροτάτην πόλεων πασῶν, ὁπόσας ὁ Ζεὺς ἀναφαίνει, τὰς Ἀθήνας λέγω (β. ά, κ. 10). Ἡ πόλις αὕτη πρὶν ὀνομασθῇ Κεκροπία, ὠνομάσθη Ἄστυ, ὃ ἐστὶ ὁ βράχος, ἐφ’ οὗ ἡ ἀκρόπολις, ἐκλήθη Ἄστυ ἀπὸ τοὺς πρώτους ἀνθρώπους, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ περὶ αὐτὸν βράχοι ἔλαβεν ἕκαστος ἴδιον ὄνομα· π. χ. ὁ Λυκαβηττὸς, ἡ Πνὺξ κλ. καὶ κατοικήθη πρῶτος οὗτος ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἄστυ, ἔνθα κτισθεῖσα πόλις ὠνομάσθη καὶ αὕτη Ἄστυ· καὶ ἑπομένως ἐν γένει πᾶσα πόλις ἄστυ ἐκαλεῖτο. Ὁ Στράβων δίδει τὴν ἰδέαν ταύτην ἐν οἷς λέγει· «Τὸ δ’ Ἄστυ αὐτὸ πέτρα ἐστὶν ἐν πεδίῳ περιοικουμένη κύκλῳ· ἐπὶ δὲ τῇ πέτρᾳ τὸ τῆς Ἀθηνᾶς Ἱερόν.» (β. θ′. § 16).

Φάληρος, ἀπὸ Φαλήρου υἱοῦ τοῦ Ἄλκωνος, ἢ Ἐρεχθέως. Οὗτος ὁ Φάληρος ὠχύρωσε τὸν λιμένα, ἀπὸ τοῦ ὀνόματός του κληθέντα Φάληρον, καὶ εἶτα συνεξέπλευσε μετὰ τῶν ἡρώων Ἀργοναυτῶν εἰς Κολχίδα· καὶ μετὰ ταῦτα μετὰ τοῦ Ἀκάμαντος συνεξέπλευσεν εἰς Κύπρον, ἔνθα ἔκτισαν τοὺς Σόλους κατὰ τὸν Στράβωνα. Ὁ λιμὴν τοῦ Φαλήρου ἐκαλεῖτο ἀπὸ τῶν ἐσχάτων τοῦ μεσαιῶνος μέχρι τέλους τῆς Τουρκοκρατίας Φανάρι· ἀπὸ δὲ τῆς παλιγγενεσίας ἐπανέλαβε τὸ ἀρχαῖον ὄνομά του, καὶ καλεῖται Φαληρεὺς ἀντὶ Φάληρος.

Θόρικος· εἶνε ἄδηλον πόθεν ὠνομάσθη οὕτω. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὸ τοῦ Ἡσυχίου λέγοντος, ὅτι ἀπὸ Θορίκου τινὸς, ὡς Κύπριοι λέγουσι. Τί κοινὸν ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν οἱ Κύπριοι μὲ τὸν δῆμον τοῦτον ἀπέναντι τῶν Ἀθηναίων; μήπως ἔγραψεν ὁ Ἡσύχιος Κόπριοι, οἵτινες εἰσὶ δῆμος τῆς Ἀττικῆς, οἱ δὲ μεταγενέστεροι ἀντιγραφεῖς τοῦ λεξικογράφου, ἀμαθεῖς ὄντες, ἐνόμισαν πρέπον νὰ διορθώσωσι τὸ Κόπριοι εἰς Κύπριοι· ἡ διόρθωσις αὕτη ἐγένετο καὶ εἰς τὸν Κόπρειον τοῦ Ἀριστοφάνους, ὡς θέλομεν διασαφήσῃ εἰς τὰ περὶ τοῦ δήμου Κοπρείων. Ἡ λέξις θορικὸς παράγεται παρὰ τὸν θορὸν σημαίνοντα τὴν γονὴν (σπέρμα) ζῴων λογικῶν τε καὶ ἀλόγων ἡμεῖς δὲν ἁμαρτάνομεν ἂν εἴπωμεν ὅτε, ἴσως ὁ τόπος οὗτος εἶνε, ἔνθα ὁ Ἥφαιστος συναντήσας τὴν Ἀθηνᾶν, ἐρωτομανὴς ἐπῆλθεν αὐτῇ, καὶ ἐσπερμάτισεν ἐπὶ τὸν μηρὸν αὐτῆς κατὰ τοὺς μύθους· ἡ δὲ παρθένος Ἀθηνᾶ λαβοῦσα ἔριον καὶ ἀπομάξασα τὸν θορὸν, ἔῤῥιψε κατὰ γῆς, ἐξ ἧς ἐγεννήθη ὁ Ἐριχθόνιος βασιλεύσας τῶν Ἀθηνῶν· καὶ ὁ τόπος ἕκτοτε Θορικὸς ὠνοµάσθη, καὶ ὁ δημότης Θορίκιος· νῦν δὲ Θορικὸν λέγεται.

Βραυρών· ὠνομάσθη ἀπὸ τοῦ Ἥρωος Βραυρῶνος, ὁ δηµότης Βραυρώνιος· ὁ δῆμος οὗτος εἶνε ἐκ τῶν ἀρχαιοτάτων, καὶ ἔνδοξος διὰ τὴν αὐτόθι ἑορταζομένην Ἄρτεμιν τὴν ἐπικληθεῖσαν Βραυρωνίαν, ἧς τὸ περίφηµον ἄγαλμα ἔλαβεν ὁ Ξέρξης, ὅτε ἦλθεν εἰς Ἀθήνας, καὶ τὸ ἔφερεν εἰς Σοῦσα· ὁ τόπος οὗτος εἶνε ἤδη ἐρημωμένος ἀπὸ τοῦ Μεσαιῶνος, ὅτε οἱ Ἄραβες ἐπολέμουν τὸ βασίλειον τῶν Βυζαντινῶν, καὶ εἰσελθόντες εἰς τὸν Εὐβοεικὸν κόλπον διὰ στόλου εἰς ἅλωσιν τῆς Χαλκίδος, ἐλεηλάτησαν τὰς παραλίους πόλεις τῆς Ἀττικῆς· ἀποτελεῖ δὲ τὴν σήμερον µετόχιον τῆς Μονῆς Πεντέλης, καὶ καλεῖται Βραῶνας. Ἂν ὁ τόπος οὗτος εἶχε κατοίκους ἤθελ’ εἶναι προσοδοφόρος καὶ διὰ τὴν θέσιν του, καὶ διὰ τὴν καρποφόρον γῆν του.

Κηφισία καὶ διὰ δύο σσ, ὁ δημότης Κηφισιεύς. ὠνομάσθη ἀπὸ τοῦ Κηφισοῦ ἐπισήμου Ἀθηναίου, συγχρόνου τοῦ Πανδίονος τοῦ Αʹ, οὗ τὴν ἐγγονὴν Πραξιθέαν ἔγημεν ὁ Ἐρεχθεὺς ὁ Πανδίονας· ὁ τόπος οὗτος εἶνε εἷς τῶν εὐφορωτέρων τῆς Ἀττικῆς διὰ τὰ ὕδατά του καὶ τὸν ἐλαιῶνα του· οἱ κάτοικοί του ὅμως δὲν εἶναι φιλεργοὶ, ὡς ἐπρέπεν.

Ἄρχομαι δὲ ἤδη τῆς προθέσεως τοῦ ν’ ἀνασύρω τὰ καλύμματα τῶν ἀγνώστων, καὶ γνωστοποιήσω αὐτοὺς, παραλείπων νὰ μνυμονεύω τὰς Φυλὰς ὑφ’ ἃς ἕκαστος δήμος ὑπήγετο, ὡς περιττὸν τοῦτο· διότι καὶ τότε οἱ δῆμοι δὲν ἦσαν σταθεροὶ, συχυὰ µεταθέντες ἀπὸ μιᾶς εἰς ἄλλην.

Ἄφιδνα, καὶ Ἀφιδναι· ὁ δημότης Ἀφιδναῖος, καὶ Ἀφιδνεὺς κατὰ τὸν Λαέρτιον· ἡ πόλις αὕτη ἔκειτο μεταξὺ Δεκελείας καὶ Μαραθῶνος, ἢ Τετραπόλεως, ἣν οἱ Διόσκουροι διὰ δηλώσεως τοῦ Δεκέλου, ἀφ’ οὗ ἡ Δεκέλεια, φοβηθέντος μὴ πάθῃ ἡ Ἀττικὴ ἅπασα διὰ τὸ πλῆθος τοῦ ἐχθρικοῦ στρατοῦ, κατεπολέμησαν καὶ παρέλαβον ἐκεῖθεν τὴν ἀδελφὴν των Ἑλένην, παραδοθεῖσαν αὐτόθι εἰς φύλαξιν ὑπὸ τοῦ Θησέως ἐν ἀπουσίᾳ του, ἀποδημοῦντος εἰς Θεσπρωβοὺς μετὰ τοῦ φίλου του Πειρίθου (Ἡροδ. β. θ′. κ. 73) ἕτεροι δὲ, ἐν οἷς καὶ ὁ Πλούταρχος (εἰς Θησέα), προσθέτουσι καὶ τοῦτο· ὅτι οἱ Διόσκουροι ἐπολιόρκησαν πρῶτον τὰς Ἀθήνας, ὁ δὲ Ἀκάδημος ἐμαρτύρησεν ὅτι ἡ Ἑλένη ἐφυλάττετο εἰς Ἀφίδνας, καὶ ὅτι τότε ἄρχων τῆς πόλεως ταύτης τον ὁ Ἀφίδνας ἢ Ἄφιδνος, ὅστις παρέδωκε τὴν Ἑλένην εἰς τοὺς ἀδελφούς της· καὶ υἱοθέτησεν αὐτοὺς διὰ νὰ μυηθῶσι κατὰ τὸν νόμον τὰ μυστήρια· καὶ ὅτι οἱ Λακεδαιμόνιοι εἰς τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον δὲν ἔβλαψαν τὴν Ἀκαδημίαν ἕνεκα τῆς μαρτυρίας τοῦ Ἀκαδήμου τοῦ κτίτορος αὐτῆς.

Ἡ πόλις αὕτη κατὰ τὸν Μεσαιῶνα εἰς τήν εἰσβολὴν τῶν βαρβάρων ἐρημώθη, καὶ κατεδαφίσθη τὸ φρούριόν της, ἐποικοδομημένον ἐπὶ λόφου ἐκ φύσεως ἐχυροῦ καὶ ἱκανοῦ νὰ χρησιμεύση εἰς ἀσφάλειαν τῶν κατοίκων τοῦ τόπου· ὅτι ἡ πόλις αὕτη εἶχεν ἰσχυρὸν φρούριον βεβαιοῦται ἐκ τοῦ ψηφίσματος τοῦ δήμου Ἀθηναίων, γενομένου ὅτε ὁ Φίλιππος ὁ βασιλεὺς εἰσέβαλεν εἰς Φωκίδα, φοβούμενοι οἱ Ἀθηναῖοι μήπως ἐπιδράμῃ καὶ τὴν Ἀττικὴν, ἐφῷ καὶ διέταξαν τοὺς δήμους τοὺς ἀπέχοντας τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἐπέκεινα τῶν ἑκατὸν εἴκοσι σταδίων, ν’ ἀσφαλίσωσι τὰς περιουσίας των ἐν Ἐλευσῖνι, Φυλῇ, Ἀφίδνῃ, Ῥαμνοῦντι καὶ Σουνίῳ (ὅρα τὸν περὶ Στεφ. λόγον τοῦ Δημοσθένους κεφ. κ′ σελ. 238).

Ἡ Ἀφίδνα, ἀφοῦ ἐξερημώθη ἀπώλεσε καὶ τὸ ὄνομά της, καὶ ἡ ἀπαιδευσία ἐνέδυσεν αὐτῇ νέον βάρβαρον ὄνομα, Κοτρόνιον καλέσασα. Τοῦτο λοιπὸν τὸ Κοτρόνιον μὲ τὴν περιοχήν του εἶνε ἀναμφισβητήτως ἡ Ἀφίδνα. Δύο ἰσχυροὶ λόγοι ὑποστηρίζουσι τὴν γνώμην μου ταύτην: ὁ πρῶτος εἷνε τοῦ Δικαιάρχου μαρτυρία ἐν τῷ βίῳ Ἑλλάδος, λέγουσα οὕτως· «ἐντεῦθεν (ἐξ Ἀθηνῶν) εἰς Ὠρωπὸν δι’ Ἀφιδνῶν^[4] καὶ τοῦ Ἀμφιαράου Διὸς ἱεροῦ ὁδὸν ἐλευθέρῳ βαδίζοντι ἡμέρας πρόσαντα»· δηλαδὴ ἐξ Ἀθηνῶν πορευόμενοι εἰς Ὠρωπὸν διαβαίνομεν δι’ Ἀφιδνῶν καὶ τοῦ ἱεροῦ τοῦ Ἀμφιαράου· ὁ δεύτερος λόγος εἶνε, ὅτι ἡ ὁδὸς ἡ ἄγουσα εἰς Ὠρωπὸν διά τοῦ Ἀμφιαράου διέρχεται διὰ τοῦ χωρίου τούτου, δηλαδὴ μεταξὺ Κοτρονίου καὶ Καπαδριτίου· ὅστις ἰδῇ τὸν λόφων ἢ βουνὸν τοῦτον τοῦ Κοτρονίου, θέλει πιστεύσῃ ὅτι οὗτος ἦν τὸ φρούριον τῶν Ἀφιδνῶν κατ’ ἐκείνους τοὺς χρόνους τῆς ἀρχαιότητος,

Ἡ Ἀφίδνα δὲν εἷνε ὀλίγον ἱστορική. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὑπῆρξε μία τῶν δώδεκα πόλεων τοῦ Κέκροπος, εἶδεν ἐν ἑαυτῇ καὶ τὴν περιβόητον Ἑλένην· εἶδε τοὺς μετὰ τοῦ Θησέως γάμους της· ὕμνησε πρώτη τὴν πρώτην ἁρπαγὴν τῆς Ἑλένης, καὶ ἐπειράθη τὰ δι’ αὐτὴν δεινὰ τοῦ πολέμου καὶ τῆς πολιορκήσεώς της, ὡς χρηματίσασα πρῶτον Ἴλιον. Η Ἑλένη ἀπεχαιρέτησε τὰς Ἀφίδνας ἕγκυος, φέρουσα ἐν γαστρὶ τὴν περίφημον Ἰφιγένειαν, ἣν γεννήσασα ἐν Ἄργει παρέδωκε τῇ Κλυταιμνήστρᾳ. Ἰδοὺ σαφῶς διηγεῖται ὁ Παυσανίας τὸ ἱστορικόν. «Πλησίον δὲ τῶν ἀνάκτων Εἰληθυίας ἐστὶν ἱερὸν, ἀνάθημα Ἑλένης, ὅτε οὖν Πειρίθῳ Θησέως ἀπελθόντος ἐς Θεσπρωτοὺς Ἄφιδνά τε ὑπὸ Διοσκούρων ἑάλω, καὶ ἤγετο ἐς Λακεδαίμονα Ἑλένη. Ἔχειν μὲν γὰρ αὐτὴν λέγουσιν ἐν γαστρὶ, τεκοῦσαν δὲ ἐν Ἄργει καὶ τῆς Εἰληθυίας ἱδρυσαμένην ἱερὸν, τὴν μὲν παῖδα, ἣν ἔτεκε, Κλυταιμνήστρᾳ δοῦναι, (συνοικεῖν γὰρ ήδη Κλυταιμνήστραν Ἀγαμέμνονι) αὐτὴν δὲ ὕστερον τούτων Μενελάῳ γήμασθαι· καὶ ἐπὶ τῷ δε Εὐφορίων Χαλκιδεὺς, καὶ Πλευρώνιος Ἀλέξανδρος, ἕπη ποιήσαντες, πρότερον δὲ ἔτι Στησίχορος ὁ Ιμεραῖος, κατὰ ταὐτὰ φασὶν Ἄργείοις Θησέως εἶναι θυγατέρα Ἰφιγένειαν» (Κορινθ. κ. κβ′, §7).

Δεκέλεια, ὁ δημότης Δεκελεύς· ἐκλήθη ἀπὸ τοῦ ἥρωος Δεκέλου, ἢ Δεκελέως, ζήσαντος κατὰ τοὺς ἡρωϊκοὺς χρόνους. Ἀπέχει δὲ τῶν Ἀθηνῶν σταδίους ἑκατὸν εἴκοσι κατὰ τὸν Θουκυδίδην, ὡσαύτως καὶ ἀπὸ Βοιωτίας πλήρεις σταδίους 120 (β.ζ. κ. ιθ′). Ἡ πόλις αὕτη ὑπῆρξεν ὀνομαστὴ ἐν τῷ πελοποννησιακῷ πολέμῳ διὰ τὴν ἅλωσίν της ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων, καὶ διότι ἐχοημάτισεν ὁρμητήριον αὐτῶν κατὰ τῶν Ἀθηναίων· ὠνομάσθη δὲ ὁ ἀπ’ αὐτῆς πόλεμος Δεκελειακός.

Καὶ ἡ πόλις αὕτη ἀπώλεσε τὸ ὄνομά τῆς ἐκ τῆς ἀπαιδευσίας καὶ βαρβαρότητος, μάλιστα δὲ ἀπὸ τῶν Σταυροφόρων Φράγκων, Σικελῶν, Γάλλων, Ἰταλῶν, τῶν τὴν Ἀττικὴν κρατησάντων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1205 μέχρι τοῦ 1456. Οἱ ἐντόπιοι εἰς τὴν διαφθορὰν τῆς γλώσσης ἐπρόφερον Δεκέλλαν τὴν Δεκέλειαν· οἱ εἰρημένοι Φράγκοι δὲν ἠδύναντο εἰμὴ νὰ τὴν προφέρωσι de cella, ὅπερ σημαίνει ταμεῖον, ἀποθήκην τροφίμων, τὸ καθ’ ἡμᾶς κελλάρι· τὸ de cella εἶνε συνώνυμον τῷ de cassa· τὸ δὲ de μόριον ἢ ἄρθρον φέρει σημασίαν τιμῆς καὶ προνομίου. Κατ’ αὐτοὺς τοὺς χρόνους ὁ τόπος τῆς Δεκελείας ἦτον ἔρημος καὶ ἀκατοίκητος, ὡς μέχρι σήμερον. Οἱ Φράγκοι διαβαίνοντες ἀπὸ Χαλκῖδος διὰ τῆς Δεκελείας εἰς Ἀθήνας (διότι κατεῖχον συγχρόνως καὶ τὴν Εὔβοιαν) καὶ μὴν εὑρίσκοντες οὐδεμίαν ἀνάπαυσιν, οὐδὲ κἂν τρόφιμόν τι εἰς τὴν κατ’ αὐτοὺς de cella ἢ de cassa, ἐκάλεσαν αὐτὴν, καὶ δικαίως, mala cella, mala cassa· καὶ ἔκτοτε μέχρι σήμερον καλεῖται ὑπὸ τῶν χωρικῶν Μαλακάσσα. Διϊσχυρίζομαι δὲ ὅτι ἡ σημερινὴ Μαλακάσσα εἷνε ἡ Δεκέλεια, πρῶτον ὅτι ἡ ἀπόστασίς της ἀπ’ Ἀθηνῶν εἶνε κατὰ τὸ μέτρον τοῦ Θουκυδίδου, δεύτερον ὅτι κεῖται πλησίον τῆς παλαιᾶς ὁδοῦ τῆς φερούσης ἀπὸ Ὠρωποῦ εἰς Ἀθήνας· καὶ ἡ θέσις αὕτη εἶνε ὀχυροτέρα τῶν πέριξ ἑτέρων θέσεων. Ὅτι ἡ Δεκέλεια ἔκειτο παρὰ τὴν ὁδὸν τοῦ Ὠρωποῦ, βεβαιοῖ τοῦτο ὁ Θουκυδίδης ἐν οἷς λέγει· «ἡ τῶν ἐπιτηδείων παρακομιδὴ ἐκ τῆς Εὐβοίας πρότερον, ἐκ τοῦ Ὠρωποῦ κατὰ γῆν διὰ τῆς Δεκελείας Θᾶσσον οὖσα, περὶ τὸ Σούνιον κατὰ θάλασσαν πολυτελὴς ἐγίγνετο» (β. ς′, κ. κή).

Τὸ δὲ ὅρος τῆς Δεκελείας καλεῖται νῦν ὑπό τινων μὲν Μπελέτζι, ὑπό τίνων Ντελέτζι, ἤτοι κατὰ μετάθεσιν στοιχείου Δεκέλι, ὅ ἐστι Δεκέλεια. Τὸ ὄρος τοῦτο ἔχει ὕψος οὐκ ὀλίγον, καὶ ἐξ αὐτοῦ φαίνονται αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεύς.

Ἐπακρία. Ο! δημότης Ἐπάκριος καὶ Ἐπακρεύς· ἡ πόλις αὕτη μένει ἄγνωστος μέχρι τοῦδε, ποῦ δηλαδὴ ἔκειτο· ἐπιστὰς δὲ τὸν νοῦν ἠδυνήθην νὰ βοηθηθῶ εἰς ἀνεύρεσιν αὐτῆς παρὰ τοῦ Στεφάνου τοῦ Βυζαντίου ἐν οἷς λέγει περὶ τοῦ δήμου τῶν Σημαχιδῶν, ὅτι οὗτος ἦν τῆς Ἐπακρίας· καὶ ἐπειδὴ οἱ Σημαχίδαι ἦσαν γείτονες τῶν Ἰκαριέων κατὰ τὴν μυθολογίαν, ὁ δὲ δῆμος Ἰκαρία εἶνε τὸ νῦν λεγόμενον Κανιάρον, καθὼς καὶ τὸ προκείμενον αὐτῆς ὅρος ὁ Ἰκάριος, ὡς θέλω περὶ τούτου πραγματευθῆ ἑπομένως. Ἄρα ἡ Ἐπακρία κεῖται ἐπὶ κορυφῆς τοῦ ὄρους τούτου Ἰκαρίου πρὸς τὴν μεσημβρινὴν πλευρὰν, ἣν ἐσχάτως ποιμένες μεταβατικοὶ αἰγοπροβάτων Κακοσοῦλι ἐκάλεσαν διὰ τὸ τραχὺ τοῦ τόπου. Κατὰ τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐπιτοπίως παρατηρήσεις, ἡ πόλις ἔκειτο μεταξὺ τοῦ μέρους Κακοσοῦλι, καὶ τοῦ βουνοῦ τοῦ Σκαραμαγκά, ὅπου πολλὰ ἀρχαῖα σημεῖα μαρτυροῦσι τὸν τάφον τῆς Ἐπακρίας. Ἐπακρία λοιπὸν ὠνομάσθη διὰ τὴν ἐφ’ ὕψους στάσιν της, ἔχουσα ὁμόρους πρὸς τὴν θάλασσαν τῆς Σαλαμῖνος, ἐν δεξιᾷ μὲν πρὸς τὸ βορειοδυτικὸν τὸν δῆμον Σκαμβωνιδῶν, ἐν ἀριστερᾷ δὲ κατὰ τὸ μεσημβρινοδυτικὸν τοὺς Πλωθεῖς· Πρὸς ἀνατολὰς δὲ κατὰ τὸ πεδίον τῶν Ἀθηνῶν τοὺς Σημαχίδας, και πρὸς ἄρκτον τοὺς Ἰκαριεῖς· ὃ ἐστὶ τὸ ἀπὸ τοῦ χάσματος τοῦ Δαφνίου μέχρι τοῦ πορθμοῦ τῆς Σαλαμῖνος εἶνε τὸ τμῆμα τῆς Ἐπακρίας μετὰ τῶν περὶ αὐτὴν δήμων. Τὸ δὲ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Στεφάνου ὅτι διὰ τὸ ληΐζεσθαι ὑπὸ τῶν Καρῶν ὠνομάσθη Ἐπάκρια εἶνε ἀνάρμοστον ἐνταῦθα· διότι τοῦτο ἴσως συνέβη εἰς ἄλλην τινὰ παραλίαν πόλιν τῆς Αττικῆς· διότι κατὰ τὸν Φιλόχορον τοῦ Στράβωνος ἐπόρθουν τὴν χώραν ἐκ θαλάττης μὲν Κᾶρες, ἐκ γῆς δὲ Βοιωτοὶ Ἄονες καλούμενοι· καὶ τούτου ἕνεκα συνῴκησεν ὁ Κέκρωψ τὸ πλῆθος εἰς δώδεκα πόλεις· (β. θ′. κ. ά. § 20) ὠνομάσθη ἄρα Ἐπακρία διὰ τὸ ἐπ’ ἄκρας τοῦ ὅρους εἶναι· διότι καὶ ὁ Ζεὺς ἐπωνομάσθη Ἐπάκριος διὰ τὸ ἐπ’ ἄκρας τῶν ὀρέων καθίδρυσθαι· καὶ εἰς τοῦτο συμφωνοῦσι ἅπαντες οἰ Γραμματικοί. Ἐδύνατο ὁ Στέφανος ὀρθότερον νὰ εἴπη ὅτι διὰ τὸ εἶναι ἐπὶ Ἰκαρίου τοῦ ὅρους ὠνομάσθη Ἐπικαρία, καὶ κατὰ συγκοπὴν Ἐπακρία, κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς γλώσσης.

Εἶνε περίεργον ὅτι ὁ Φαβωρῖνος λέγει τρεὶς Ἐπακρίας καὶ δύο Τετραπόλεις εἰς λέξιν Ἐπακρία. «Δύο δὲ τετραπόλεις ἐκάλεσεν (ὁ Κέκροψ) ἐκ τεσσάρων πόλεων ἑκατέραν μοῖραν καταστήσας· τρεὶς δὲ τὰς λοιπὰς Ἐπακρίας ὠνόμασε, καὶ ἡ προσεχὴς χώρα ταύταις ταὶς τρισὶν ὁμωνύμως αὐταῖς Ἐπακρία ἐκαλεῖτο». Ὁ Στράβων ὅμως καὶ ὁ Στέφανος, καὶ ἄλλοι μίαν Ἐπακρίαν παρέδωκαν, καθὼς καὶ μίαν Τετράπολιν· καὶ τοῦτο εἶνε τὸ ἀληθές. Ὁ Φαβωρῖνος ἠπατήθη ἀπὸ τὴν τετράκωμον τοῦ Πολυδεύκους λέγοντος· «τοῖς Ἀθήνῃσι τετρακώμοις, οἱ ἦσαν Πειραιεῖς, Φαληρεῖς, Ξυπετεῶνες, καὶ Θυμοιτάδαι.» (β. δ′. κ. 13). Ἡ τετράκωμος τοῦ Πολυδεύκους δὲν ὁμοιάζει τοῦ Κέκροπος τὴν Τετράπολιν· οἱ τέσσαρες ἀνωτέρω δῆμοι ὠνομάσθησαν τετράκωμοι διὰ τὴν συμπεριφορὰν εἰς ἀνέγερσιν τοῦ Ἡρακλείου ναοῦ, ἥν μόνοι αὐτοὶ κατέβαλον οἱ τέσσαρες δῆμοι· ὠσαύτως ἠπατήθη καὶ ὡς πρὸς τὰς Ἐπακρίας, τρεὶς εἰπὼν αὐτὰς, ἤτοι μίαν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος, συγκειμένην ἐκ τῶν Ἐπακρίων, Ἰκαριέων, Σημαχιδῶν, καὶ Πλωθέων, δευτέραν δὲ τοὺς μνημονευομένους ὑπὸ τοῦ Ἀρποκρατίωνος τέσσαρας δήμους, οὕτω λέγοντος· «Νίκανδρος ἐν τῷ περὶ δήμων φησὶν, ὅτι μετέθησαν ἐξ Αἰαντίδος εἰς τὴν Πτολεμαΐδα (φυλὴν) Ἀφιδναῖοι, Πεῤῥίδαι, Τιτακίδαι, Θυργωνίδαι·» καὶ τρίτην τοὺς δήμους Βραυρῶνα, Ἀραφῆνα, Ἁλὰς Ἀραφηνίδας, καὶ τοὺς Φιλαΐδας· περὶ ὧν ἐν τοῖς ἑπομένοις ῥηθήσεται.

Κύθηρος, ὁ δημότης Κυθήριος· οὐδεὶς ἀναφέρει τὴν παραγωγὴν τούτου· ἡ πόλις αὕτη ἔκειτο ἐν Μεσογείοις. Ἀπὸ τοῦ Δημοσθένους τὸν λόγον πρὸς Φαίνιππον πληροφορούμεθα ὅτι ὁ δῆμος οὗτος εἶχε πρόσοδον ξυλείας ὕλης πρὸς τὴν θάλασσαν. Τὸ ὄνομα τοῦ δήμου τούτου ἐν τοῖς ἐσχάτοις χρόνοις τῆς ἀπαιδευσίας ἔλαβεν ὁλικὴν ἀλλοίωσιν, ἀλλὰ κωμικήν· κατὰ πρῶτον ἐκολαφίσθη εἰς τὴν παραλήγουσαν, καὶ ἐλέγετο Κύθουρος, εἶτα εἰς τὴν ἐμφάνισιν τῶν ἐποίκων Ἀλβανῶν ἀκρωτηριάσθη τὴν ἀρχικὴν συλλαβὴν, καὶ ἐπροφέρετο παρ’ αὐτοῖς Θοῦρος· καὶ ὁ λόγος ἦν αἰσχρολογίας ἀποφυγή· πρέπει ὅμως νὰ δηλωθῇ ἡ αἰτία, καὶ ἂς ἦνε συγγνωστέα ἡ ἐξήγησις. Κῦ ἢ κῦρ παρὰ τοῖς Ἀλβανοῖς λέγεται τὸ κατὰ τὴν χυδαϊκὴν συνήθειαν τῆς γλώσσης γαμῆσι. Μὴν ἀνεχόμενοι λοιπὸν οἱ Ἀλβανοὶ, δεισιδαίμονες ὄντες τοῦ ἀποστρέφεσθαι τὰ κακέμφατα, νὰ προφέρωσι τὸ κακέμφατον τοῦτο, ἀφῄρεσαν τὴν πρώτην αὐτὴν συλλαβήν. Ὅτε δὲ Τουρκαλβανὸς προσεκτήσατο τὸν τόπον, τὸ ὄνομα Θοῦρος μετέφερεν εἰς τὸ ἀλβανικὸν Μποῦρος πρὸς ἐπίδειξίν του, ὅπερ σημαίνει ἀνδρεῖον, ὅπως ἦτον δῆθεν τοιοῦτος ἀνδρεῖος καὶ ὁ κύριος τοῦ τόπου Τουρκαλβανός. Ὁ Μποῦρος οὗτος ἢ κατά τινας τῶν σημερινῶν χωρικῶν Μπούρανες κεῖται μεταξὺ τῶν δύο ἀπ’ αὐτοῦ τμηθέντων χωρίων Σπάτα καὶ Μπάλα, ἐρημωθεὶς εἰς τὴν γενικὴν ἐρήμωσιν τῆς Ἀττικῆς τὴν ἐπὶ Μοροζίνου τοῦ Ἑνετοῦ. Τὰ νῦν δὲ δύο χωρία Σπάτα καὶ Μπάλα ἀπεσπάσθησαν τοῦ Κυθήρου εἰς τὰς γενομένας διαιρέσει, ὑπὸ τῶν Ἰδιοκτημόνων· εἶνε ὅμως μία καὶ ἡ αὐτὴ περιφέρεια· ὁ δὲ Σπάτας καὶ Μπάλας ἦσαν οἱ κύριοι τοῦ τόπου, ὄντες Τουρκαλβανοί· ὁ Μπάλας ἐπροφέρετο καὶ Μπαλὴς, καὶ ἡ οἰκογένεια τούτου ἐσώθη ἐν Ἀθήναις μέχρι τέλους τῆς Τουρκοκρατίας· καὶ ὁ τελευταῖος πωλητὴς τοῦ Μπάλα ἐλέγετο Μπαλής.

Ὁ τόπος οὗτος τοῦ Κυθήρου ἔχει γαίας ἀγαθὰς καὶ σιτοφόρους· πρὸ πάντων δὲ ἡ περιφέρεια τοῦ Μπάλα ὑπερέχει τῶν ἄλλων γαιῶν τοῦ δήμου. Φιλόποιός τις καὶ ζηλωτὴς ἀρχαιολόγος, ἀλλ’ ἀπροίκιστος ἀπὸ τὴν φύσιν, ἐκάλεσε τὸ χωρίον Μπάλα Παλλάδιον, εἰπὼν ὅτι ἦσαν δύο Παλλάδια, τὸ μὲν ἐν τῷ Ἄστει, τὸ δὲ ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ· ὁ αὐτὸς εἶπε καὶ ἄλλας παραδοξολογίας ἀρχαιολογῶν· ἀλλὰ σεβόμενος τὴν φιλοπονίαν τοῦ δὲν θέλω νὰ προσβάλω τὴν φιλοτιμίαν τοῦ ἀνθρώπου.

Σφηττὸς, ὁ δημότης Σφήττιος· ἂν ὁ Κέκροψ συστήσας τὰς δώδεκα πόλεις ὠνόμασεν ἑκάστην ἰδίῳ ὀνόματι, τοῦτο εἶνε ἄδηλον· διότι τὰ σωθέντα ὀνόματα αὐτῶν εἶνε ἀνδρῶν μεταγενεστέρων τοῦ Κέκροπος, ὡς καὶ ὁ Σφηττὸς, ὅστις ἦτον υἱὸς τοῦ Τροιζῆνος, μεταγενεστέρου τοῦ Κέκροπος, καθὼς καὶ ὁ Κηφισσός, ὁ Ἀφίδνας, ὁ Δέκελος, ὁ Φάληρος, ὁ Θόρικος κτλ. ὥστε εἶχε δίκαιον ὁ Πλούταρχος εἰπὼν ὅτι τὰ πρὸ Θησέως ἀσαφῆ, σκοτεινά, καὶ μυθώδη (εἰς Θησέα).

Ἡ πόλις λοιπὸν Σφηττὸς ἐκλήθη ἀπὸ τοῦ Σφήττου υἱοῦ Τροιζῆνος, καὶ ἀδελφοῦ Ἀναφλύστου, ἐλθόντων Ἀθήνῃσιν ἐκ Τροιζηνίας κατὰ τὸν Παυσανίαν (Κορινθ. β. β′. κ. λ′. § 8). Ὁ δῆμος Σφηττὸς καλεῖται σήμερον Σταυρός. Ὅτι δὲ ὁ Σταυρὸς εἶνε ὁ Σφηττὸς βεβαιοῦται ἐκ τοῦ Πλουτάρχου ἐν οἷς διηγεῖται τὰ τοῦ Θησέως καὶ τῶν Παλαντιδῶν· ἔνθα φανεροῦται ὅτι ὁ Σφηττὸς ἔκειτο παρὰ τὴν ὁδὸν τὴν φέρουσαν ἀπὸ Μαραθῶνος· καὶ ἡ θέσις μαρτυρεῖ τοῦτο· διότι οὐχὶ μόνον ἡ τοῦ Μαραθῶνος, ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν Μεσογείων ὁδὸς φέρουσιν εἰς Ἀθήνας διὰ τοῦ Σταυροῦ, ἤτοι διὰ τοῦ Σφηττοῦ κατὰ Πλούταρχον· ὅθεν ἡ σφηττία ὁδός. Ἡ ἀνεύρεσις αὕτη εἶνε ἐκ τῶν ἀναμφισβητήτων.

Τετράπολις. Εἴπομεν ὅτι τέσσαρες πόλεις συνίστων τὴν Τετράπολιν, ἡ Προβάλινθος, ἥτις νῦν ἀκατοίκητος οὖσα καλεῖται Βελανιδιὰ, κειμένη πρὸς μεσημβρίαν τοῦ Μαραθῶνος· ἡ Οἰνόη, ὠνομασθεῖσα ἀπὸ τῆς Οἰνόης γυναικὸς, ἀδελφῆς τοῦ Ἐπόχου (Παυσ. Ἀτ. κ. λγ′. §. 7), ἥτις νῦν καλεῖται Νοινόη παρὰ τὸν Μαραθῶνα· Μαραθὼν, γνωστὸς, ὀνομασθεῖς ἀπὸ Μαραθῶνος τινὸς ἥρωος, ἢ ἀπὸ τοῦ χόρτου Μαράθου, οὕτω παρ’ Ἀττικοῖς καλουμένου: ὅπερ καὶ πιθανώτερον· διότι φύεται ἐν Μαραθῶνι πολὺ τὸ χόρτον τοῦτο· Τρικόρυθος, ἤτοι Τρίλοφος, νῦν δὲ ἐπάνω Σούλι καλουμένη· ἡ μαρτυρία δὲ τῆς Τρικορύθου εἶνε ἡ ὕπαρξις τῶν τριῶν λόφων, ἐφ’ ὧν κεῖται· αἱ ἐκ τῶν φυσικῶν περιστάσεων ὀνομασίαι τῶν δήμων συμβοηθοῦσι τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἀνεύρεσιν αὐτῶν· ὠνομάσθη δὲ Σούλι ἐξ ἀποίκων Σουλιωτῶν ἐλθόντων εἰς τὴν Ἀττικὴν τὸν ιέ. αἰῶνα.

Ἡ Τετράπολις αὕτη εἶνε ἡ εὐφορωτέρα χώρα τῆς Ἀττικῆς. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἑρεχθεὺς ὑπανδρεύσας τὴν θυγατέρα τοῦ Κρέουσαν εἰς τὸν Ξοῦφον υἱὸν τοῦ Ἕλληνος, συμμαχήσαντα εἰς τὸν κατὰ τῶν Ἐλευσινίων καὶ Χαλκιδέων πόλεμον τῶν Ἀθηναίων, ἐπρόσφερεν αὐτῷ ἐπικαρπίαν τὴν Τετράπολιν αὐτὴν καὶ λόγῳ προικὸς καὶ λόγῳ ἀμοιβῆς. Ἐνταῦθα γενόμενος οἰκιστὴς ὁ Ξοῦφος γεννᾷ ἐκ τῆς Κρεούσης τὸν Ἀχαιὸν, ἐξ οὗ οἱ Ἀχαῖοι, καὶ τὸν Ἴωνα, ἐξ οὗ οἰ Ἴωνες, καὶ ἡ Ἀττικὴ Ἰωνία ἐκλήθη. Σέβας μέγα ὀφείλεται εἰς τὸν τόπον τοῦτον παρ’ ὅλης τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς διὰ τοὺς ἐξ αὐτοῦ γεννηθέντας προπάτορας Ἀχαιὸν καὶ Ἴωνα.