Ετυμολογία

με το νι και με το σίγμα < Μαρτυρείται τουλάχιστον από το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Αρχικά λεγόταν για την προσεγμένη και καλλιεργημένη ομιλία, κατά την οποία ο ομιλητής μιλούσε με το νι, δηλαδή βάζοντας το τελικό νι σε ουσιαστικά ουδετέρου γένους της δεύτερης κλίσης όπως «τὸ πρόσωπον» και στην αιτιατική όπως «τὸν ἄνθρωπον, τὴν κοινωνίαν» καθώς και με το σίγμα, δηλαδή διατηρώντας το τελικό σίγμα στην ονομαστική λέξεων της τρίτης κλίσης όπως «ἡ πόλις, ἡ λέξις» όπου στην λαϊκή γλώσσα της εποχής συνηθιζόταν πλέον η μη χρήση τους.

Προφορά

ΔΦΑ : /me‿toˈni ce‿me‿to ˈsiɣ.ma/Κατηγορία:Λήμματα με προφορά ΔΦΑ (νέα ελληνικά)

τυπογραφικός συλλαβισμός : με το νι και με το σίγ‐μα

Επιρρηματική έκφρασηΚατηγορία:Νέα ελληνικάΚατηγορία:Επιρρηματικές εκφράσεις (νέα ελληνικά)Κατηγορία:Εκφράσεις (νέα ελληνικά)Κατηγορία:Αντίστροφο λεξικό (νέα ελληνικά)#αμγισοτεμιακινοτεμ

με το νι και με το σίγμα (προφορικόΚατηγορία:Προφορικοί όροι (νέα ελληνικά), τροπικό επίρρημαΚατηγορία:Τροπικά επιρρήματα (νέα ελληνικά))

1. (παρωχημένοΚατηγορία:Παρωχημένοι όροι (νέα ελληνικά), για ομιλία, εκφορά) σωστά, ακριβώς

   ※  Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα τύπου (καθαρεύουσα) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (καθαρεύουσα) 1806-1868 Παναγιώτης Σοῦτσος, Ἔριφος καὶ λύκος, Απόδοση του αισώπειου μύθου Ἔριφος ἐπὶ δώματος ἑστὼς καὶ λύκος.

   ἐπεθύμησεν ἐκείνη κάτι ἔτι νὰ εἰπῇ
   τὴν διέκοψεν ὁ λύκος κράζων «τώρα σιωπὴ
   ἴσως εἰς δρυμοὺς καὶ ὄρη
   κἄποτε συναντηθῶμεν
   καὶ ὡς δύο δικηγόροι
   τότε ὅλα τὰ εἰπῶμεν
   χωρὶς κόμμα χωρὶς στίγμα,
   μὲ τὸ νὺ καὶ μὲ τὸ σίγμα»·
   εἶπε, καὶ τὰ ὄμματά του
   κόκκινα καὶ λοξὰ ἦσαν·
   κι' ἄτακτα τὰ βήματά του
   ἐπλανῶντο ἀπὸ λύσσαν.

2. (παρωχημένοΚατηγορία:Παρωχημένοι όροι (νέα ελληνικά), για γνωριμία) πολύ καλά

   ※  Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα τύπου (καθαρεύουσα) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (καθαρεύουσα) 1861 B., Πανδώρα, Τόμος 12, Τεῦχος 265, Βιβλιογραφικὴ ἀντεπίκρισις, 1 Απριλίου 1861

   Ὄχι, Κύριε Μαυροφρύδη, δὲν ἤθελε νὰ εἴπῃ τίποτε τοιοῦτον ὁ Κ. Π. ὄχι δι’ ὄνομα τοῦ θεοῦ, ὄχι μὰ τοὺς Μαραθῶνι προκινδυνεύσαντας τῶν προγόνων, καὶ τοὺς ἐν Πλαταιαῖς παραταξαμένους, καὶ τοὺς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχήσαντας, καὶ τοὺς—τοὺς γνωρίζεις ὅλους μὲ τὸ νῦ καὶ μὲ τὸ σίγμα.

   ※  Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά) 1899 Παναγιώτης Ἀξιώτης, Παππᾶ Συνέσιος

   — Ἐγὼ τὴν ξέρω μὲ τὸ νῖ καὶ μὲ τὸ σῖ, εἶπεν ὁ Γιώργης, ἀπὸ τὸν μπάρμπα μου τὸ γέρω Ζέπω· σοῦ τήνε λέω ἄλλη φορά.

3. (για εξήγηση, αφήγηση κτλ.) αναλυτικότατα, λεπτομερέστατα

   ※  Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά) Κατηγορία:Λήμματα με παραθέματα (νέα ελληνικά) 1974 Ασημάκης Πανσέληνος, Τότε που ζούσαμε

   Τοῦ ἐξηγοῦμε μὲ τὸ νῖ καὶ μὲ τὸ σίγμα τὸν καβγᾶ, καὶ περιμένουμε νὰ ἐνδιαφερθεῖ καὶ νὰ πάρει τὸ μέρος μας.

Πηγές

• νι - Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (1998) του Ιδρύματος Μανόλη Τριανταφυλλίδη (συντομογραφίες-σύμβολα. Ετυμολογίες: Ευάγγελος Πετρούνιας). Η Πύλη για την ελληνική γλώσσα, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας