Uitspraak

• Geluid:  sleutel    (hulp, bestand)Categorie:Woorden in het Nederlands met audioweergave
• IPA: / ˈsløtəl / (2 lettergrepen)Categorie:Woorden met 2 lettergrepen in het NederlandsCategorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave
  • (Noord-Nederland): /ˈslø.tɔɫ/Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave, /ˈslø.təɫ/Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave
  • (Vlaanderen, Brabant): /sløːtəɫ/Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave
  • (Limburg): /sløːtəl/Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave

Woordafbreking

• sleu·tel

Woordherkomst en -opbouw

• In de betekenis van ‘werktuig om slot te openen of te sluiten’ voor het eerst aangetroffen in 1240.^[1]
• erfwoordCategorie:Erfwoord in het Nederlands: Middelnederlands slōtel, sleutel, ontwikkeld uit Oergermaans *slutila-, afleiding bij het werkwoord *slūtan- ‘(af)sluiten’, waaruit sluiten, met het achtervoegsel *-ila voor gereedschappen.^[2] Vorm met umlaut is Vlaams, Zeeuws en Hollands; vgl. beugel, teugel. Eveneens Nederduits Slötel, Duits Schlüssel en Oudfries sletel.

Zelfstandig naamwoord

de sleutel m

1. een instrument waarmee een slot geopend of gesloten kan worden

   • Als je je sleutel echt kwijt bent dan wordt het buiten slapen vannacht. 

   ▸ Ze laat de dikke, eikenhouten deur van haar slaapkamer op een kiertje staan en hangt haar sleutel ernaast, maar als ze 's ochtends wakker wordt, is die onaangeraakt, net als zij.^[3]

   ▸ Ze hoort dat hij zijn sleutel omdraait, en als de angst voor de donkere gang haar weer overweldigt, rent ze naar haar slaapkamer op de eerste verdieping.^[3]

2. (techniek)Categorie:Techniek in het Nederlands, (gereedschap)Categorie:Gereedschap in het Nederlands een stuk gereedschap om bouten en moeren mee aan te draaien

   • De moer is dolgedraaid, de sleutel heeft er geen grip meer op. 

3. (techniek)Categorie:Techniek in het Nederlands een voorwerp bedoeld om er een mechaniek zoals van een klok of speeldoos mee op te winden, een kraan open te draaien e.d.

   • Achter de pendule ligt de sleutel om hem op te winden. 

4. een aanwijzing of code waarmee een raadsel kan worden opgelost, een geheim(-schrift) ontcijferd, een cijferslot geopend of toegang kan worden verkregen

   • De sleutel die bij dit geheimschrift hoort, is nog niet gevonden. 

   ▸ In 2018 ontdekte een door het Europees ruimteagentschap (ESA) aangestuurde sonde water onder het ijs van de zuidpool van de planeet. Het lokaliseren van ondergronds water vormt de sleutel bij het bepalen van de mogelijkheden tot leven op Mars, evenals bij het vaststellen of het een permanente bron voor een verkenning door mensen kan vormen.^[4]

5. een aandeel of functie die in een groep van groot belang is

   • Wij hebben er hard voor gewerkt, maar zij is de sleutel tot het succes. 

   ▸ Von der Leyen sloot zich daarbij aan. De voorzitter van de Europese Commissie kondigde aan dat de EU voor de periode 2025-2027 500 miljoen euro uittrekt om Europa aantrekkelijk te maken voor onderzoekers. "Wetenschap staat ter discussie. Investeringen in vrij en open onderzoek staan ter discussie. Dat is een enorme vergissing. Wetenschap is de sleutel tot onze toekomst in Europa."^[5]

Werkwoord

sleutel

1. eerste persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van sleutelen
   

   • Ik sleutel. 

2. gebiedende wijs van sleutelen
   

   • Sleutel! 

3. (bij inversie) tweede persoon enkelvoud tegenwoordige tijd van sleutelen
   

   • Sleutel je?  Categorie:Werkwoordsvorm in het NederlandsCategorie:1ps

Gangbaarheid

• Het woord sleutel staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.Categorie:Woordenlijst Nederlandse Taal

• In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "sleutel" herkend door:

Meer informatie

• Sleutel (slot), sleutel voor sloten, op Wikipedia
• Sleutel (gereedschap), sleutel voor moeren, op Wikipedia
• Sleutel (cryptografie), sleutel voor geheimschrift, op Wikipedia

Verwijzingen