onder

Language

Nederlands

Categorie:Woorden in het Nederlands Categorie:Woorden in het Nederlands van lengte 5 Categorie:Retrograad van het Nederlands#redno%20redno

Uitspraak

Geluid: onder (hulp, bestand)Categorie:Woorden in het Nederlands met audioweergave
IPA: / ˈɔndər / (2 lettergrepen)Categorie:Woorden met 2 lettergrepen in het Nederlands Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave; /ˈɔn.dər/Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave

Woordafbreking

on·der

Woordherkomst en -opbouw

erfwoord Categorie:Erfwoord in het Nederlands, de betekenis van ‘voorzetsel’ voor het eerst aangetroffen in het jaar 901 ^[1]

afkomstig van:

Middelnederlands: onder

Oudnederlands: under

Germaans: *under

Indo-Europees: *n̥tér

Verwant in Germaans:

West: Engels: under (Angelsaksisch: under), Duits: unter, (Oudhoogduits: untar), Fries: ûnder (Oudfries: under)

Noord: Zweeds/Deens/Noors: under, (Oudnoords: undir), IJslands/Faeröers: undir

Oost: Gotisch: undar

		vnw. bijw.
voorzetselbijwoord		onder
persoonlijk		eronder
aanwijz.	nabij	hieronder
aanwijz.	veraf	daaronder
vragend/betrekk.		waaronder

Categorie:Bijwoord in het Nederlands

Bijwoord

Categorie:Bijwoord in het Nederlands

onder

bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord zoals onderlopen
- De polder liep door de dijkdoorbraak geheel onder.
prepositioneel deel van een voornaamwoordelijk bijwoord zoals waaronder
- Dit is het hoofdstuk waar dit onder gerangschikt is.

Uitdrukkingen en gezegden

ten onder gaan

de verliezer zijn van een strijd, gewoonlijk met dodelijke gevolgen

∗ In vergelijking met andere gokverslaafden was het risico hanteerbaar, als ze de aandelen tenminste niet gingen belenen om nieuwe te kopen en die dan weer te belenen. Anders kon iemand er nauwelijks aan ten onder gaan als hij zijn dagen, en in het ergste geval zijn nachten, besteedde aan korte aandelentransacties.^[2]

Vertalingen

1. bijwoordelijk deel van een scheidbaar werkwoord zoals onderlopen.

Duits: unter ^(de)

2. prepositionaal deel van een voornaamwoordelijk bijwoord zoals waaronder.

Duits: unter ^(de)

Voorzetsel

Categorie:Voorzetsel in het Nederlands

onder

op een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide
- Hij zit onder de boom.
▸ Studenten en promovendi met veel kennis van onder meer kritieke grondstoffen zijn hard nodig voor de energietransitie, zegt men ook buiten de muren van de VU. De ongeveer tachtig bachelor- en masterstudenten die de studie in Amsterdam jaarlijks trekt, zijn harder nodig dan ooit, klinkt het. Ook bijvoorbeeld voor de opslag van CO2 onder de grond en kustbescherming is hun kennis nodig.^[3]

▸ Door een kier onder de deur kwamen er steeds sneeuwvlokken naar binnen gewaaid en ik voelde mijn slaapzak langzaam vochtig worden.^[4]
binnen een bepaalde groep of categorie
- Zij was de jongste onder de hoogleraren.
- Onder alle wedstrijden die hij won, was de Elfstedentocht de meest bijzondere.
▸ De politie verrichtte in totaal dus negentien aanhoudingen. Onder hen zijn zes minderjarigen.^[5]

Synoniemen

[2] van

Uitdrukkingen en gezegden

[2] onder meer

Hyponiemen

achteronder, daaronder, eronder, ervanonder, hieronder, kopje-onder, linksonder, rechtsonder, vanonder, vooronder, waaronder

Afgeleide begrippen

Uitdrukkingen en gezegden

[2] onder de mensen
Onder de duim hebben

iets goed kunnen/beheersen

Onder de duim houden

in bedwang houden, iemand de baas zijn

Onder de groene zoden liggen

begraven zijn

Onder de hamer komen

openbaar op ene veiling verkocht worden

Onder de neus wrijven

duidelijk zeggen wat er van gevonden wordt

Onder de pannen zijn

Onder de pantoffel zitten

thuis niets te vertellen hebben

Onder de plak zitten

niets durven tenzij de partner het goed vindt

Onder de roos

iemand iets vertellen wat die niet aan anderen vertellen mag

Onder de schoenzolen schrijven

ergens niets van terecht komen

Onder de voet raken

vallen

onder de voeten geven
Onder de wol kruipen

naar bed gaan

Onder een gelukkig gesternte geboren zijn

altijd voorspoed hebben en gelukkig zijn

Onder één hoedje spelen

samen iets oneerlijks doen

Onder een hoedje te vangen zijn

niet veel zeggen of mak zijn

Onder en boven de wet zijn

zich niet aan de regels hoeven te houden

Onder het juk moeten doorgaan

zich aan andermans macht moeten onderwerpen

Onder het mes zitten

een examen hebben ofwel: in angstige omstandigheden zitten

Onder iemands duiven schieten

klanten bij een ander overhalen om klant te worden bij jou

Onder valse vlag varen

zich voordoen als een ander of zich anders voordoen

Onder water zijn

afwezig zijn

Onder zeil gaan

gaan rusten of slapen ofwel: vertrekken of weggaan

onder vuur

dat iets of iemand kritiek op iemand anders heeft

onder vuur genomen worden

iemand levert veel kritiek op iemand

onder vuur komen te liggen

iemand levert veel kritiek op je

onder vuur nemen

je levert zelf veel kritiek op iemand

Een adder(tje) onder het gras

een gemene bedoeling die ergens achter schuilt, een verborgen valstrik/dubbele bodem van iets

Er schuilt een addertje onder het gras

het lijkt mooi, maar pas op!

Het niet onder stoelen of banken steken

je niet stil houden, maar je mening openlijk uiten

Iemand onder de kin strijken

vriendelijke of vleiende dingen tegen iemand zeggen

Iemand onder handen nemen

iemand flink aanpakken

Iemand onder schot houden

Iemand onder vier ogen spreken

praten met iemand zonder dat anderen erbij zijn

Iemand onder zijn vleugels nemen

iemand beschermen of verzorgen

Iemand een hart onder de riem steken of Iemand een riem onder het hart steken

iemand moed inspreken

Iemand een steek onder water geven

tegen iemand lelijke dingen zeggen op een bedekte/verborgen wijze

Iemand het bloed onder de nagels vandaan halen

schuldeisers die iemand het bedrag tot op de laatste cent laten betalen ofwel: iemand verschrikkelijk irriteren

Iemand iets onder de roos vertellen

iemand in het geheim iets meedelen.

Iets onder de knie hebben/krijgen

Iets kunnen of leren kunnen

Iets onder de knie krijgen

Iets onder de leden hebben

niet helemaal gezond zijn

Iets onder de loep nemen

iets nauwkeurig onderzoeken

Iets onder ogen zien

Zich iets realiseren

Is Saul onder de profeten?

niet verwachten dat iemand er ook aanwezig is

Met zijn ziel onder de arm lopen

zich vervelen

Niets nieuws onder de zon zijn

een opmerking/etc die nieuw lijkt maar al eerder gezegd is

Zijn licht niet onder de korenmaat zetten

meespreken, je mening geven en laten merken dat je er iets van weet

zwaar onder vuur liggen

veel kritiek ontvangen

Vertalingen

1. op een plaats die lager gelegen is dan het aangeduide.

Duits: unter ^(de), unterhalb ^(de)

1. niet gesorteerd

Gangbaarheid

Het woord onder staat in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Nederlandse Taalunie.Categorie:Woordenlijst Nederlandse Taal

In onderzoek uit 2013 van het Centrum voor Leesonderzoek werd "onder" herkend door:

99 %	van de Nederlanders;Categorie:Prevalentie Nederland 99 %25
99 %	van de Vlamingen.^[6]Categorie:Prevalentie Vlaanderen 99 %25

Verwijzingen

↑ "onder" in:
Sijs, Nicoline van der
, Chronologisch woordenboek. De ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, 2e druk, Amsterdam / Antwerpen: Veen, 2002; op website dbnl.org; ISBN 90 204 2045 3
↑
Jan Guillou (vert. Bart Kraamer)
“De tweede doodzonde” (2020), Uitgeverij Prometheus , ISBN 9789044645149Categorie:Woorden met boekreferenties
↑ Weblink bron
Sven Schaap
“Werkveld luidt noodklok op actiedag tegen verdwijnen aardwetenschappen VU” (6 mei 2025), NOSCategorie:Woorden met artikelreferenties
↑
Tim Voors
“Alleen, De Pacific Crest Trail te voet van Mexico naar Canada”, eBook: Mat-Zet bv, Soest (2018), Fontaine Uitgevers Categorie:Woorden met boekreferenties
↑ Weblink bron “Politie arresteert eerste vrouwelijke drugsuithaler ooit in Rotterdamse haven” (5 januari 2024) op nu.nl Categorie:Woorden met referenties naar een online publicatie
↑ Door archive.org gearchiveerde versie van 21 oktober 2019 “Word Prevalence Values” op ugent.be

Afrikaans

Categorie:Woorden in het Afrikaans

Uitspraak

Categorie:Woorden in het Afrikaans zonder IPA-weergave geluid Categorie:Woorden in het Afrikaans met audioweergave

Voorzetsel

Categorie:Voorzetsel in het Afrikaans

onder

onder

Nedersaksisch

Categorie:Woorden in het Nedersaksisch

Voorzetsel

Categorie:Voorzetsel in het Nedersaksisch

onder

onder

Stellingwerfs

Categorie:Woorden in het Stellingwerfs

Voorzetsel

Categorie:Voorzetsel in het Stellingwerfs

onder

onder

Categorie:Bijwoord in het Nederlands Categorie:Erfwoord in het Nederlands Categorie:Prevalentie Nederland 99 % Categorie:Prevalentie Vlaanderen 99 % Categorie:Retrograad van het Nederlands Categorie:Voorzetsel in het Afrikaans Categorie:Voorzetsel in het Nederlands Categorie:Voorzetsel in het Nedersaksisch Categorie:Voorzetsel in het Stellingwerfs Categorie:Woorden in het Afrikaans Categorie:Woorden in het Afrikaans met audioweergave Categorie:Woorden in het Afrikaans zonder IPA-weergave Categorie:Woorden in het Nederlands Categorie:Woorden in het Nederlands met IPA-weergave Categorie:Woorden in het Nederlands met audioweergave Categorie:Woorden in het Nederlands van lengte 5 Categorie:Woorden in het Nedersaksisch Categorie:Woorden in het Stellingwerfs Categorie:Woorden met 2 lettergrepen in het Nederlands Categorie:Woorden met artikelreferenties Categorie:Woorden met boekreferenties Categorie:Woorden met referenties naar een online publicatie Categorie:Woordenlijst Nederlandse Taal